De verleiding is groot om de opkomst van Péter Magyar te zien als een klassieke regimewissel. Zestien jaar Viktor Orbán en Fidesz zouden eindigen, de illiberale staat wordt ingeruild voor iets wat weer meer op een democratie lijkt, en Brussel kan opgelucht ademhalen. De realiteit oogt aanzienlijk weerbarstiger.
De cijfers voeden de illusie van een breuk. Peilingen suggereren dat Magyar met zijn Tisza-partij zelfs een tweederdemeerderheid kan halen, voldoende om grondwet en instituties te hervormen. Tegelijk erkennen vrijwel alle analisten dat het systeem dat Orbán heeft opgebouwd diep verankerd is in media, rechtspraak en economie. Dat systeem verdwijnt niet automatisch bij een verkiezingsverlies.
En daar zit het eerste probleem. Hongarije functioneert al jaren als wat politicologen een verkiezingsautocratie noemen: verkiezingen bestaan, terwijl het speelveld structureel scheef en anti-democratisch is. Onder Orbán is de rechterlijke macht uitgehold, media geconcentreerd in handen van de staat en bevriende oligarchen, en het kiesstelsel aangepast ten gunste van de zittende macht. Dat zijn geen beleidskeuzes die je met één verkiezing terugdraait; het zijn infrastructuren van macht.
Het tweede probleem is persoonlijker: Magyar zelf. Hij presenteert zich als breuk met het systeem, terwijl hij er rechtstreeks uit voortkomt. Hij was jarenlang insider binnen Fidesz en kent de mechanismen van binnenuit. Dat maakt hem electoraal aantrekkelijk, omdat hij geloofwaardig kan spreken over corruptie. Het roept tegelijk een andere vraag op: waarom zou iemand die in dat systeem functioneerde het fundamenteel ontmantelen, in plaats van het zelf te gaan gebruiken?
Daar komt bij dat zijn politieke profiel opvallend vaag blijft op cruciale punten. Analyses van zijn positie laten zien dat hij zich grotendeels op de vlakte houdt over rechtsstaatkwesties en geopolitieke keuzes. Zijn campagne draait om corruptie en economische stagnatie, nauwelijks om institutionele herbouw. Dat is electoraal logisch, institutioneel weinig belovend.
Zelfs in het meest optimistische scenario stuit een nieuwe regering op een derde probleem: de staat zit vol met loyale benoemingen. Sleutelposities in rechtbanken, toezichthouders en media zijn bezet door Orbán-getrouwen met lange mandaten . Zonder tweederdemeerderheid blijven die zitten; met zo’n meerderheid ontstaat de verleiding om dezelfde machtsinstrumenten simpelweg van eigenaar te laten wisselen.
En dat is precies het risico. De Hongaarse staat is de afgelopen jaren ingericht als een politiek instrument, geen neutrale infrastructuur. Wie die staat erft, erft ook de mogelijkheid om tegenstanders te marginaliseren, media te sturen en economische netwerken te bevoordelen. Dat systeem heeft een ingebouwde logica: het loont om het te behouden.
De ironie is dat Magyar daardoor tegelijk de grootste kans op verandering en de grootste garantie op continuïteit vertegenwoordigt. Hij kan Orbán verslaan omdat hij op hem lijkt: conservatief, pragmatisch, bereid tot machtspolitiek, en niet fundamenteel ideologisch gebonden aan liberale instituties. Zijn belofte om Hongarije “terug te brengen naar Europa” klinkt concreet zolang het over EU-geld gaat; zodra het over onafhankelijke rechtspraak of mediapluralisme gaat, wordt het stil.
De conclusie ligt daarmee voor de hand. Een overwinning van Magyar zou een politieke aardverschuiving zijn. De kans dat het ook een institutionele breuk oplevert ligt aanzienlijk lager. Hongarije kan van bestuurder wisselen zonder van systeem te veranderen. In het slechtste geval verandert alleen de naam op de deur van hetzelfde ondemocratische machtsapparaat.
Reacties (1)
Beetje lauwtjes Joost. Zeker, een overwinning van Tisza is slechts een eerste stap in het ontmantelen van het Orbán regime en wat Magyar uiteindelijk precies van plan is, is voor een groot deel onduidelijk (ook omdat hij, om te winnen, een strakke campagne voert die zich richt op een beperkt aantal thema’s en zich niet laat verleiden tot grote uitspraken over controversiele thema’s).
Ja, als er geen 2/3e meerderheid voor Tisza komt wordt het erg lastig om veel voor elkaar te krijgen. Maar het risico dat Magyar slechts een tweede Orban wordt lijkt me te zwaar aangezet; bij een 2/3e meerderheid zal hij de grondwet gaan aanpassen, waaronder het kiessysteem. Het systeem is immer ingericht om Fidesz te bevoordelen, hij kan er niet vanuit gaan dat het automatisch voor Tisza werkt. En zijn partij is een gelegenheidsverbond, nog lang niet zo gevestigd als Fidesz dat is.
En in ieder geval hebben we bij winst van Tisza een tijdje respijt van het het Hongaarse veto en de Russische/MAGA buikspreekpop aan de EU tafel. Dat is op dit moment al heel veel waard.
Beetje minder cynisme is nodig, een beetje meer geloof in de goede intenties van de niet-linkse medemens ook. Dingen kunnen ook beter worden, hopelijk te beginnen met een grote nederlaag van Fidesz vandaag.