Handig vlak voor troonswisseling: grondwetapp

Vlak voor de troonswisseling is er veel gedoe over het al dan niet afleggen van een eed of trouw zweren aan de nieuwe koning. Dan komt juist een handzame app voorbij waar in begrijpelijk Nederlands de grondwetsartikelen staan, met toelichting.

Als republikein interesseert met die troonswisseling weinig. Maar leuke bijkomstigheid is wel dat er een fundamentele discussie ontstaat over wie nou aan wie trouw zweert.
En dat is dan voor mij weer aanleiding om een van mijn oude hobbies op te pakken, grondwetten lezen.

Dan valt gelijk op dat in de grondwet wel staat dat de koning een eed moet afleggen aan de Staten-Generaal en de grondwet (artikel 32 in begrijpelijk Nederlands):

Als er een nieuwe koning is, moet er zo snel mogelijk een openbare vergadering van de Eerste en Tweede Kamer samenkomen. Deze vergadering is in de hoofdstad Amsterdam. In deze vergadering belooft of zweert de Koning dat hij zich aan de Grondwet zal houden. En hij belooft of zweert ook dat hij zijn werk goed zal doen. In de wet staat hoe hij dat moet doen.

Maar dat er niets in de grondwet staat over leden van de Staten-Generaal die bij een troonswisseling opnieuw trouw moeten zweren aan de koning.
Wel staat er iets in de wet (van lagere orde dus) over de exacte verklaringen van de koning en daarna de leden van de Staten-Generaal. En hier wordt het interessant.

Eerst even artikel 60 van de grondwet (in gewoon Nederlands):

In de wet staat hoe de leden van de Eerste en Tweede Kamer beloven of zweren dat zij:
1. zich niet hebben laten omkopen en zich niet zullen laten omkopen;
2. zich aan de Grondwet zullen houden;
3. hun werk goed zullen doen.

Niets over de koning dus. Maar…. in de uitgewerkte gewone wet staat:

Ik zweer (beloof) trouw aan de Koning, aan het Statuut voor het Koninkrijk en aan de Grondwet.

Dus als je kamerlid wordt, zweer je trouw.
Maar bij de troonswisseling staat dit in de uitwerking van de wet:

Wij ontvangen en huldigen, in naam van de volkeren van het Koninkrijk en krachtens het Statuut voor het Koninkrijk en de Grondwet, U als Koning; Wij zweren (beloven) dat wij Uw onschendbaarheid en de rechten van Uw Koningschap zullen handhaven.

Geen “trouw aan de koning” dus. En ontstaat er een tijdelijke “trouwloze” periode dus.

De discussie van PvdA-er Ruud Koole is dan ook een beetje slap. Niets willen zeggen ook al zeg je eigenlijk al niet wat je zegt dat de mensen zouden kunnen denken dat je belooft. Of zo.

Afijn, terug naar de begrijpelijke grondwet en de koning.
Eindelijk een keer een bruikbare versie van artikel 28. Die luidt oorspronkelijk:

1. De Koning, een huwelijk aangaande buiten bij de wet verleende toestemming, doet daardoor afstand van het koningschap.
2. Gaat iemand die het koningschap van de Koning kan beërven een zodanig huwelijk aan, dan is hij met de uit dit huwelijk geboren kinderen en hun nakomelingen van de erfopvolging uitgesloten.
3. De Staten-Generaal beraadslagen en besluiten ter zake van een voorstel van wet, strekkende tot het verlenen van toestemming, in verenigde vergadering.

Maar in gewoon Nederlands is dat:

1. Als de Koning trouwt zonder toestemming van de regering en de Eerste en Tweede Kamer, mag hij geen Koning meer zijn.
2. Als een prins of een prinses trouwt zonder toestemming van de regering en de Eerste en Tweede Kamer, mag hij of zij geen Koning of Koningin meer worden. Ook hun kinderen en kleinkinderen mogen dan geen Koning meer worden.
3. De Eerste en Tweede Kamer vergaderen samen over een wet om toestemming te geven voor een huwelijk.

Oftewel, je hebt geen vrij leven als je koning of koningin wilt worden. Maar dat wisten wel al.

Overigens kunt u de teksten ook online vinden. Maar mobiel browsen is toch net minder handig.
 
 
 
NB: De auteur heeft een werkrelatie met het bedrijf dat de app gemaakt heeft. Dit artikel is echter volledig op basis van vrijwilligheid geschreven.

  1. 1

    Mag ik Sargasso vragen om een lezersonderzoek naar hobbies.
    Ik ben na deze biecht over het lezen van grondwetten opeens mateloos nieuwsgierig naar hobbies.

  2. 2

    Eerlijk gezegd vind ik de eed bij de kroning wel wat tegenstaander dan die bij het instellen van een nieuwe Kamer: Immers beloof/zweer je dat je de monarchie in stand houdt. Elke Kamerlid dat dus bij een kroning aanwezig is, committeert zich aan de monarchie en kan dus de rest van zijn politieke leven (en zelfs bij een stemming in een referendum daarna) op generlei wijze meewerken aan het omvormen van Nederland in een republiek (of zelfs maar het inperken van de rechten van de koning).

    In die zin ben ik trouwens wel benieuwd of er nog Kamerleden zitten die dat ten tijde van de inhuldiging van Beatrix ook al waren en die voor het inperken van de rol van de koning(in) bij de formatie hebben gestemd, want dat zouden ze gezien hun belofte/eed niet eens hebben mogen doen.

  3. 3

    @2: Maar je zweert dan net weer geen trouw aan de persoon van de koning. Verder heb je wel een punt. Zo had ik het nog niet gelezen (dat krijg je met roze brillen)

  4. 4

    @2: Als ik u goed begrijp doelt u op:
    Wij zweren (beloven) dat wij Uw onschendbaarheid en de rechten van Uw Koningschap zullen handhaven.

    Het is maar wat je verstaat onder “de rechten van uw koningschap handhaven”.
    Volgens mij zou de kamer kunnen bepalen dat de rechten beperkt worden tot het rijden in de gouden koets en het voorlezen van de troonrede, en zijn de kamerleden alleen verplicht te zorgen dat dit dan ongestoord plaats kan vinden. (dus damschreeuwers en waxinelichthouders weren van de gebeurtenissen).

    Er staat niet “de HUIDIGE rechten van uw koningschap handhaven”.
    En niet “de u toegekende rechten zullen handhaven”.

    Maar ja, om misverstanden te vermijden, is het wel handig als kamerleden niet zo’n eed afleggen.

  5. 6

    De term ‘Koning’ is onze grondwet toch geen persoon maar een functie.

    Kamerleden zweren dan ook trouw aan de ‘functie’ koning en niet aan de persoon die die functie op dat moment bekleed, officieel is/was Trix dan ook koning en geen koningin (wel aanspreek titel van koningin.)

    Sowieso is dit een non-discussie die aangezwengeld is door die zogenaamde republikeinen in de eerste en tweede kamer aangezien die bij hun aantreden al trouw hebben gezweerd/beloofd aan de grondwet en dat dus defacto het zelfde is al trouw zweren aan de koning (omdat die als staatshoofd wordt erkend in de grondwet).
    Als ze echt zo principieel zouden zijn dan zouden ze ook de eed weigeren als ze aantraden als kamerlid, maar o nee, dan lopen ze hun comfortabele baantje mis he.

  6. 8

    @3: Ook vervelend, maar dat conflicteert niet (of toch minstens niet noodzakelijk) met (handelen naar) een republikeinse gezindte.

    @4: Ah, jij bent er zo eentje die bij een bordje “do not fish in the ponds in this park” zijn hengel tevoorschijn haalt, want er staat niet bij in welke vijvers in het park je niet mag vissen. Voor normale mensen slaat “de rechten van Uw Koningschap” op alle rechten van het betreffende Koningschap.

    @6: In de Grondwet is ook geregeld dat (en hoe) de Grondwet gewijzigd kan worden. Daarop een eed/belofte afleggen is toch even heel wat anders dan zweren/beloven dat je de Koning nooit en te nimmer ook maar één van zijn rechten zult afnemen.

  7. 9

    @6: Dat is waar. Het gaat om de functie, strikt formeel gesproken. Maar bij het afleggen van de eed, neem ik aan dat eenieder wel degelijk meeweegt wie er op dit moment die functie vervult. En dan kan een troonswisseling een andere afweging opleveren. Echter, die keuze is niet relevant zoals blijkt uit wat ik hierboven oplepelde. Er is geen sprake van opnieuw trouw zweren aan. Alleen maar iets met beschermen van.

  8. 10

    De grondwet, dat klinkt gewichtig maar zonder toetsingsrecht is het niet meer dan een programmaboekje van onze constitutionele monarchie waar je als burger geen enkel recht aan kan ontlenen.

  9. 13

    Heeft al dat getrouw en geëed nog enige juridische waarde? Kan een Statenlid of koning voor de rechter worden gesleept voor meineed als hij iets doet/zegt dat haaks op zijn uitgesproken tekst staat?

  10. 14

    @10, en dat is maar goed ook omdat dat de maximale bescherming tegen populisme bied.
    Met een toetsingsrecht krijg je amerikaanse toestanden waarbij niet verkozen rechters wijzegingen in een grondwet kunnen aanbrengen, dat moet je niet willen.

    @13, nee weigeren heeft geen enkele juridische gevolgen.

  11. 15

    @14

    Met een toetsingsrecht krijg je amerikaanse toestanden waarbij niet verkozen rechters wijzegingen in een grondwet kunnen aanbrengen, dat moet je niet willen.

    Ten eerste is dat helemaal geen noodzakelijk gevolg, ten tweede is het ook niet al te best als de regering wetten in mag voeren die strijdig zijn met de grondwet. Zonder degelijke toetsing van nieuwe wetten aan de grondwet, is de grondwet niet meer dan een richtlijn, zoals #10 al zegt.

  12. 17

    @15: Dat is wel een gevolg van een toetsingsrecht, anders heeft toetsing toch geen zin, dan krijg je uitspraken van : “Ja het strookt niet met de grondwet maar ik mag geen aanpassing doen dus mijn uitspraak is nutteloos”.

    Wat zou er gebeuren als een rechter besluit dat het weigeren van bepaalde mensen in discotheken niet ongrondwettig is?
    Dan heb je dus jurispedentie en artikel 1 is waardeloos geworden.

    @16, in theorie wel, maar zou het ooit zo ver komen dan?

  13. 18

    @15.

    P.S. de toetsing van nieuwe wetten of die stroken met de grondwet is trouwens de taak van de eerste kamer, dus er wordt weldegelijk van te voren getoetst in zake nieuwe wetten.

  14. 19

    @18: “toetsing van nieuwe wetten of die stroken met de grondwet is trouwens de taak van de eerste kamer”

    Geen idee waar je dat vandaan haalt, maar het is niet waar. De Raad van State doet dat wel (of moet dat doen), maar het advies daarvan is niet bindend voor de wetgever (die in het verleden al meermaals zo’n advies genegeerd heeft), dus daadwerkelijke toetsing van wetgeving aan de Grondwet vindt in Nederland helemaal niet plaats (en gezien de genegeerde adviezen is het dus heel aannemelijk dat er in Nederland wetten van kracht zijn, die strijdig met de Grondwet zijn).

    Overigens is het overlaten van toetsing door de volksvertegenwoordigers van beide Kamers (=de wetgever) juist een populistische bedoening. Rechters, die niet afhankelijk zijn van de bevolking, kunnen juist overwegingen maken die niet op populisme gebaseerd zijn (en daar blijken ze in Nederland ook in grotere mate dan politici toe in staat). Het is dan ook geen verrassing dat in Nederland de wetgeving juist bijzonder slecht bestand is tegen populisme.

    Je voorbeeld van #17 is trouwens wel vreemd, want dat zou betekenen dat er eerst wetgeving geweest moet zijn die dat weigeren geregeld heeft (immers, de rechter toetst wetten aan de Grondwet, althans in het voorstel Halsema).

  15. 20

    Lol. Grondwet. Velen zeggen het hierboven al. Onze grondwet is waardeloos, want:
    – Er is geen enkele instantie die controleert of wetgeving in lijn is met de grondwet. Zo is de AWGB er doorheen gekomen.
    – Er staan geen sancties op het overtreden van de grondwet.
    – U kunt iemand niet aanklagen op basis van het overtreden van de grondwet (Arend Lammertink’s poging is destijds op sargasso nog besproken http://www.tuks.nl/)
    – De grondwet is ondergeschikt aan internationale verdragen, inclusief verdragen die souvereiniteit overdragen en daarmee de grondwet vrijwel helemaal buiten spel zetten.
    – Door net te doen alsof het verdrag van Lissabon wat anders was dan het was en op basis daarvan net te doen alsof daarvoor geen 2/3 meerderheid in de tweede kamer nodig was, is vrijwel ieder aspect van onze grondwet inmiddels ondergeschikt aan internationale verdragen danwel aan de Europese Federale Wetgeving.

    Onze grondwet is hoogstens nog nuttig als leidraad bij het opstellen van ceremonieboekjes voor zogenaamd officiele dingetjes.

  16. 21

    @19
    Ook al worden de adviezen van de Raad van State vaak genegeerd, op constitutionele onderwerpen is het kabinet (Ook Rutte I) terughoudend met wetsvoorstellen die in strijd zijn met de grondwet of op gespannen voet staan met de grondwet.
    Natuurlijk vindt er wel constitutionele toetsing plaats door het parlement, en ik ben het eens met de stelling dat het een fictie is dat geen enkele Nederlandse wet in strijd is met de Grondwet, puur omdat politici nou eenmaal hun politieke standpunten belangrijker vinden dan dat alles in overeenstemming is met de Grondwet.
    Toch ben ik van mening dat de Eerste Kamer nog steeds kritisch genoeg is ten aanzien van verreweg de meeste wetsvoorstellen die ingaan tegen de Grondwet. Ik zeg niet dat ze het beter doen dan Rechters eventueel mocht het voorstel Halsema onder het stof vandaan gehaald worden, maar ik denk dat het aantal voorbeelden beperkt is waarin het evident is dat de Eerste Kamer een wet aannam die in strijd was met de Grondwet. Een lijstje wetten waaruit dat zou moeten blijken ontbreekt mij vooralsnog.