An inconvenient truth | Hollandse Hockeystick

Over klimaatverandering is het debat nog lang niet afgelopen. In aanloop naar de klimaatconferentie in Kopenhagen leeft dit onderwerp uiteraard weer heel erg op. Al Gore gaf in zijn “An Inconvenient Truth” (vanavond op Canvas) en indrukwekkende presentatie, die op sommige punten betwistbaar was. In zijn verhaal kwam ook een “hockeystick” voor, een grafiek met een snelle stijging aan het einde. Die ging over de globale temperatuur.

Maar deze hockeystick is er ook heel dicht bij huis. Zie hier de Hollandse Hockeystick:
Nederlandse lange termijn temperatuur

Deze grafiek is door onze zeer gewaardeerde reaguurder MP gemaakt op basis van de beschikbare
historische en recente gegevens (jaargemiddelden) van het KNMI.
Alle nog lopende (politieke) discussies ten spijt, de klimaatverandering is in Nederland in ieder geval heel duidelijk.

In deze grafiek is de dikke zwarte lijn het lopende 11-jaars gemiddelde, en de punten zijn onafhankelijke niet overlappende gemiddelden. De grijze banden en normaalverdeling visualiseren de kansdichtheid die hoort bij de verdeling van het 11-jaarlijks gemiddelden (“Sample mean disitribution”).
De kansen geven aan hoe waarschijnlijk het is een (onafhankelijk getrokken) 11-jaarlijks gemiddelde te vinden dat meer afwijkt van de bijbehorende temperatuur ten opzichte van het langjarige gemiddelde van 9 graden. De kans dat het huidige langjarige gemiddelde van ongeveer 10,5 graden per toeval optreedt is zeer klein en valt dus duidelijk buiten de natuurlijke variatie van de afgelopen 800 jaar. Notabene, de statistiek kan niet zonder meer toegepast worden op het lopende gemiddelde omdat naburige waarden niet onafhankelijk zijn.

Een beetje achtergrond bij de gegevens (met wederom dank aan MP):
Van Engelen, Buisman en IJnsen hebben een antieke reeks opgesteld aan de hand historische documenten. Deze reconstructie van voor 1705 is gebaseerd op allerlei klimaatindicatoren zoals bevroren vaarten en dergelijke. Het is hier na te lezen (pdf alert). De dataset kan je hier vinden.

Het Middeleeuws klimaatoptimum valt ongeveer in het tijdvak 800–1350, de kleine ijstijd omvat drie koudere periodes in het tijdvak 1350–1850. De data van Buisman is te sporadisch in de periode voor 1200 om
nog een redelijk 11-jaarlijks gemiddelde uit te rekenen, maar de hoogste temperaturen zitten allemaal na 1200. In het begin missen er nu ook zo nu en dan een of twee jaren. Vanaf 1368 zijn er altijd 11 jaar beschikbaar.

De Labrijn-reeks is een combinatie van historische instrumentale metingen van verschillende locaties die aan elkaar geplakt zijn door v. Engelen. De dataset is hier te vinden.

De moderne reeks (vanaf 1906) is de Centraal Nederlandse Temperatuur gebaseerd op circa 20 stations. Meer info kun je hier vinden op. En de dataset hier.

Omdat het jaargemiddelden zijn, ontbreekt 2009 nog. Maar als we even het gemiddeld van de decembermaanden van de afgelopen drie jaar gebruiken, dan komt het jaargemiddelde weer uit boven de 10,5 graden. Licht hoger dan 2008 dus.

Update (8-12-09 20:00 uur):
Wegens verwarring over de interpretatie van de statistiek hebben wij de tekst (alinea die start met “In deze grafiek”) en de grafiek zelf enigszins aangepast. Wij willen in het bijzonder reaguurder “drunkmen” bedanken voor zijn kritische maar bovenal opbouwende commentaar.

  1. 2

    met mijn lekenblik zou ik zeggen dat de blade van de stick een 1-op-1 correlatie suggereert met urbanisatie/bebouwing (NL kennende)? Of is hier al voor gecorrigeerd?

  2. 6

    Even een serieuze linkdump voordat de seven’s van deze wereld de boel weer komen vervuilen met hun onzinnigheden.

    Climate Change — isn’t it natural?
    http://www.youtube.com/watch?v=w5hs4KVeiAU

    Climate Change — Those hacked e-mails
    http://www.youtube.com/watch?v=7nnVQ2fROOg

    The Story of Cap & Trade
    http://www.youtube.com/watch?v=pA6FSy6EKrM

    Voor “linksch-mensen”:
    http://greenfyre.wordpress.com/

    Voor “rechtsch-mensen”:
    http://littlegreenfootballs.com/weblog/

    Val niet voor de truukjes van de industrie-lobby, en luister niet naar het geblaat van de ontkenners.

    Dat was het woord op zondag dan maar even van mijn kant.

  3. 15

    @12
    Als je de verdamping door de temperatuurstijging meeneemt zal dat, zonder dat de dijken doorbreken althans, wel meevallen. Misschien zelfs wel een daling. Dat zal seven dan wel weer leuk vinden.

  4. 16

    historical reconstruction vs. historical instrumental vs. modern instrumental

    aangezien de mens er maar relatief kort is; wat is er bekend over het nogmeer-jaren-gedrag van ‘klimaat’

  5. 17

    @12 Ho, Ho dit is klimaatwetenschap hoor. Als gevolg van de temperatuurstijging ontstaat door positive feedback een zodanig hoge luchtvochtigheid dat de verdamping juist zal afnemen.

  6. 20

    De hockeystick van Gore (dus die van Mann) ging over Northern Hemisphere en niet global.
    PS Is er ook data over de periode voor het jaar 1000 van NL? Het schijnt immers in buurlanden toen warmer geweest te zijn.. http://pages.science-skeptical.de/MWP/MedievalWarmPeriod.html
    bv Iceland : Justwan, A., Koc, N. and Jennings, A.E. 2008; Quaternary Science Reviews 27: 1571-1582 http://pages.science-skeptical.de/MWP/Justwan-2008.html
    Zwitserland http://pages.science-skeptical.de/MWP/Filippi-1999.html

  7. 21

    ok,
    erg benieuwd naar de reactie van de mensen die vol verwachting uitkeken naar @20

    en dan met argumenten he..

    (en ja,sidekick/alterego etc)

  8. 23


    Er zijn 2 effecten voor de zonneactiviteit. Ten eerste de verschillen in directe energie die op de aarde terecht komt. Deze verschillen zijn minimaal en deze worden vaak aangehaald door het IPCC etc. Daar komt veel verwarring door. Maar er is ook een 2e effect dat is de invloed van de zonnewind en de invloed daarvan op de magnetosfeer en daardoor de bescherming van of juist niet tegen kosmische straling die weer invloed heeft op wolkenvorming (en dus weerkaatsing van de zonnestraling via de wolken.)

  9. 24

    @seven: Ik begin de neiging te krijgen om je een tijdelijke ban te geven wegens het teveel in herhaling vallen en teveel naast het topic zitten. Kom gerust met iets relevants voor het onderwerp “temperatuur in NL”.

    Overigens heeft buisman gegevens vanaf het jaar 765. Maar daar zitten gaten in, dus niet meegenomen. Echter, de variatie daar zit ook binnen de bandbreedte.

  10. 26

    @5

    Wat ik – wederom met mijn lekenblik – uit de links weet op te maken is dat bij “trendbreuken” verschillende stations zijn uitgesloten en/of gecorrigeerd met telkens een onderbouwing van deze correcties.

    Waarschijnlijk bedoel je dat mijn vraag beside the point is. Het onderzoek stelt slechts een toename van de gemiddelde temperatuur (in het gebied tussen Arnhem-Utrecht-Eindhoven) vast – en zegt niets over de oorzaken daarvan.

    Blijft het feit dat ik de (door mij vermeende) correlatie met verstedelijking frappant vind (maar ik ben zeker dat iemand mij hier kan uitleggen dat dit in wetenschapstermen “not even wrong” is )…

  11. 28

    MP, Hulde voor het werk.

    Wat opzich wel intressant zou zijn is om vervolgens eveneens “het aantal zonnevlekken” uit te zetten tegen de temperatuur.

    T vs NSS. Eens zien of die R-kwadraat werkelijk zo hoog.

  12. 29

    @26-27,

    Uit de teksten begrijp ik dat ze een reeks hebben samengesteld die primair bedoeld is voor studies naar het klimaat in Nederland. Niet klimaat gerelateerde lokale effecten bepalen dus NIET het temperatuurverloop. Ik neem aan dat ze zorgvuldig de meetstations hebben uitgekozen en gecontroleerd hebben of er sprake is van niet klimaat gerelateerde trends. Ze gebruiken hiervoor naburig gelegen meetstations. Bovendien is de reeks gebaseerd op een groot aantal meetstations. Het is de meest recente reeks, dat is ook de reden dat ik hem erin gezet heb.

    Maar als je het precies wilt weten zul je waarschijnlijk even met het KNMI moeten mailen.

  13. 30

    @SalonSocialist,

    Ja dat is zeker leuk, maar dan krijg ik de toorn van Sikbock op mijn dak, wegens vermeend klimaatwetenschapperen. ;-)

  14. 35

    Nee Hans, dat komt omdat je naar een gekunstelde grafiek zit te kijken met data van ene heer Viereck. Je zou er bijna intrappen, maar toch net niet..

    Echt hoor, FU seven!

  15. 36

    @seven: Ik heb toch bewondering voor je. Hoe je steeds weer in staat bent net die grafiekjes en onderzoekjes te selecteren de je een beetje meer gelijk zouden moeten geven.
    Overigens gaf je de zomertemperatuur in het grafiekje, niet de wintertemperatuur.
    En het stopt in 2000.
    En het is alleen de Bilt.

  16. 38

    @31

    De Bilt ligt net zo dichtbij Utrecht als Soesterberg bij Amersfoort – ik snap niet echt hoe deze elkaar mbt “urban heat” zouden kunnen corrigeren. (of mis ik nu echt het punt?)

    Betrouwbaar klimaatmodelleren met een resolutie van 7.5 km lijkt me overigens sowieso erg onwaarschijnlijk…

    Maf overigens dat Amersfoort totaal niet genoemd wordt in de studie onder link http://www.knmi.nl/publications/fulltexts/brandsma_konnen_wessels_2003.pdf

  17. 39

    Sargasso als kennis-accu, het blijft tobben. Je zou er een alu-hoedje van gaan dragen.

    De 11 jaar ‘trick’ die MP hier uithaalt, is niet van het type Phil Jones maar van het soort waarmee je een onvoldoende voor statistiek haalt. Een standaarddeviatie uitrekenen over een lopend gemiddelde is malle vuiligheid, met een fijne lage waarde als resultaat. Hoort achter Steeph’s zinnetje ‘En dat hebben we nu al een paar jaar achter elkaar’ wellicht een ironie-teken?

  18. 41

    @37 Het aantal zonnevlekken is de laatste decennia afgenomen, echter waar het echt om gaat, de hoeveelheid zonnewind niet. Dat is pas zeer recent gebeurd. Daarnaast is het een vertraagd effect. En de zon schijnt voor iedereen, dus Ook in NL. Zo zijn er grafiekjes met elfstedentochten en zonneminima gemaakt.
    Als de cyclus niet doorzet maar de temp blijft even hard stijgen de komende 10 jaar kan deze theorie van tafel. Hoe was de correlatie CO2 en temp ook al weer te falsificeren?

  19. 43

    @drunkmen, bij mij is dat laatste oranje stuk in de OP anders behoorlijk hoger dan de rest en ook anders dan de rest – p waardes zijn altijd lastig omdat ze op veel niveaus bestaan
    Mooie plot MP

  20. 44

    @43 p-waardes zijn altijd lastig als je ze niet begrijpt.
    Het oranje stuk zal best kloppen, dat is nederland_wi_zo.zip ingelopen in Excel. De zwarte lijn zal ook vast kloppen. Ik had het over de grijze banden en de as aan rechterzijde.

  21. 45

    @Drunkmen+Seven,

    De verdeling heeft betrekking op de 11-jaarlijkse gemiddelden niet op de jaargemiddelden, de verdeling van jaargemiddelden is veel breder. Wat jij wilt doen is de verdeling ven jaargemiddelden vergelijken met 11-jaarlijkse gemiddelden? Dat zou statistisch zeer onzuiver zijn.

    Ik heb geen standaarddeviatie uitgerekend van het lopende gemiddelde.

    11 jaar liet gewoon nog een beetje variabiliteit zien, voor de statistiek maakt het niets uit. Als ik 25 jaar zou gebruiken wordt de verdeling rechts in de kantlijn een stuk smaller. De vraag is gewoon wat is de kans om een bepaald 11-jaarlijks gemiddelde waar te nemen. Daar is niks geheimzinnigs aan, kun je evengoed doen voor 25-jaarlijks gemiddelde. Seven wil door middelen de piek aan het eind zo klein mogelijk maken zodat er geen opwarming lijkt te zijn.

    Hieronder met 25-jaar lopend gemiddelde

  22. 46

    @drunkman, dat snap(te) ik, de p-value fetish … (breed probleem)
    @MP, met welk pakket maak je die geile plaatjes, in matlab lukt me dat niet …

  23. 50

    Over solar irradiance reconstructies is trouwens nog wel wat te doen. 10Be en 14C worden namelijk gebruikt als proxies, echter precipitatie van de isotopen uit de lucht (wat uiteindelijk gemeten wordt) en productie door kosmische straling laten verschillen zien. 14C en 10Be geven dan ook niet hetzelfde beeld. En verder zijn er zelfs nog onzekerheden in het aantal historische zonnevlekken. Er is dan ook nog volop discussie over de betrouwbaarheid van de reconstructie die seven in #23 laat zien.

    Een korte discussie kun je hier vinden:
    http://www.cgd.ucar.edu/ccr/raimund/publications/Muscheler_et_al_Nature2005.pdf

  24. 55

    @35 Schelden gaat je kennelijk beter af dan nadenken. Maar al te vaak een teken van een gebrek aan meer zinnige argumenten. Vast een sterke correlatie tussen mensen die veel schelden en geen argumenten hebben. Dit is al de zoveelste draad waarin je los gaat, issues?
    @6 Ah, weer de greenfyre linkjes en de climate denial crock videomaker, overtuigend hoor, not..

  25. 57

    @34: Natuurlijk, als je recente observaties *minder zwaar weegt* (door een lopend gemiddelde van 25 ipv 11 jaar te nemen), dan valt een trendbreuk minder snel op. Dus? Deze hele post, en jouw zielige reacties erop (je dumpt je gejatte meninkjes niet eens meer, je linkt er enkel na) geven aan dat je niet weet waarover je het hebt.

    En posten op 3 uur maandagochtend? Ik zit in een andere tijdzone, wat is jouw excuus? Ben je werkloos ofzo?

    @drunkman, 39: Ik doe een beetje statistiek qua werk, maar jij weet er sowieso niks van. Een lopend gemiddelde gebruiken is geen “truc”.

  26. 58

    Het wordt wel duidelijk dat 99% van de mensen met een ‘mening’ over klimaatverandering zelf niet in staat zijn de onderzoeksdata in te zien of te waarderen, danwel de statistische methoden te beoordelen of de volle breedte van het onderzoek/ de onderzoeken op autonome wijze te bezien en te wegen.

    Wie dat niet kan, ‘vertrouwt’ op bronnen die hij of zij ‘gelooft’. Die persoon gelooft dat de ene bron meer ‘autoriteit’ heeft dan de andere.
    Geloof, vertrouwen en autoriteit zijn geen doorslaggevende factoren in de échte wetenschap, als ik het goed begrijp. Godgeleerdheid en rechtsgeleerdheid, beide academische disciplines, heten niet voor niets “geleerdheid” in plaats van een wetenschap of kunde. Het geloof danwel het autoriteitsargument heeft daar een zo centrale plek verworven, dat niet gesproken kan worden van een godswetenschappen danwel rechtswetenschappen (tenzij het metadisciplines betreft -sociologie -economie -psychologie etc. etc.)

    Het voorval waarin aangetoond wordt dat wetenschappelijke data niet in alle openheid en transparantie gedeeld wordt met de wetenschappelijke gemeenschap toont, mijns inziens, vooral aan dat tot voor kort geloof, autoriteit en vertrouwen de kernelementen vormden van de wetenschappelijke klimaatdiscussie. Alleen op die punten werd de strijd gestreden.

    Een discussie van het niveau dat hier op Sargasso wordt ingezet door de redacteurs en reaguurders is van het niveau van een discussie van priesters van verschillende sekten van hetzelfde geloof. Dat is uitdrukkelijk geen wetenschappelijke discussie en zal dus ook nooit relevante inzichten opleveren voor de wetenschap.

  27. 63

    @60,
    En voor 1940 was het kouder in Nederland, dan is de zonnecyclus minder belangrijk, na 1940 werd het warmer en dan moet je de zon wellicht mee hebben om nog een redelijke kans op koude winter te krijgen.

  28. 64

    @ MP

    Ik geef aan dat dit soort discussies op geen enkele manier ook maar enigszins een klein drupje wetenschappelijke waarde hebben.

  29. 65

    @MP: sja, het is niet ik maar Rozendaal en Seven die de stelling verdedigen, ik denk dat zij even verder moeten knutselen.

    Maar wat ik vooral opvallend vind is dat een wetenschapsjournalist als Rozendaal met zoiets knulligs te pakken is als het kiezen van de datarange [1963-nu] die hem het beste uitkomt.

  30. 67

    @64 ‘geen enkele waarde’
    dit soort discussies hebben wel waarde voor de geloofwaardigheid van wetenschap – niet voor de voortgang van de wetenschap – maar daar gaat het op dit forum ook niet om.

  31. 68

    @MP
    Interessante reconstructie. Ben je echter al op de hoogte van het feit dat Mann op 27 november mede-auteur is van een artikel (sciencemag.org) dat voor het noordelijk halfrond toch een WMP en Kleine IJstijd heeft waargenomen met temperaturen die in de WMP hoger lagen dan nu.
    Geen algemene WMP dus, maar wel voor het noordelijk halfrond. Dus zeer waarschijnlijk ook voor Nederland geldend.

    Zie ook http://www.science-skeptical.de/blog/michael-mann-and-the-mwp-from-denial-to-acceptance/001310/
    Een korte beschrijving van het bewuste artikel (waar je als niet-abonnee van sciencemag.org geen toegang tot hebt) met diverse klimaatreconstructies die wijzen op een mogelijk wereldwijde WMP en Kleine IJstijd.

  32. 70

    @Fred,

    WMP en LIA zijn toch ook te zien in deze reeks?

    Ik weet niet wat ik met de figuur in de link die je geeft moet, het is volstrekt onduidelijk waarom juist deze proxies gekozen zijn, het is namelijk maar een subset van alle beschikbare proxies. Hoe is de selectie tot stand gekomen?

    Ja ik heb Mann’s artikel gelezen, hier is zijn figuur:

    Volgens Mann is de rode box WMP en de blauwe is LIA.

    http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/326/5957/1256/F1

  33. 73

    @MP De link naar sciencemag.org werkt niet voor niet-abonnees, maar dank voor het plaatsen van de grafieken.
    Vooral dank voor de link naar de reconstructie van Van Engelen, Buisman en IJnsen. Ik ben historicus (met beta-atheneum en een jaar Scheikunde TU Delft, vandaar mijn interesse in o.a. klimatologie). Van Engelen en c.s. hebben monnikenwerk verricht. Ik ga het deze middag eens goed doorlezen.

  34. 77

    @MP is het mogelijk om ondanks de meer sporadische data toch de grafiek vanaf 800 te laten lopen net zoals het KNMI zelf deed. Helaas heeft het KNMI alleen de grafiek van de zomer en de winter maar niet van het gehele jaar. (de zomers werden zo te zien niet zo zeer warmer, maar vooral de winters zachter) Hier de zomertemp vanaf 800 te de Bilt.


    Bron KNMI.

    ps @all eensch met MS @ https://sargasso.nl/archief/2009/12/07/een-klimaatscepticus-uitmaken-voor-klootzak-mag-dat/#comment-397488

  35. 78

    @45, MP: Ik wil helemaal geen vergelijking doen van jaargemiddelden met de distributie van 11-jaargemiddelden. Dat is ook niet waar ik het over had. Dat laat natuurlijk onverlet dat die geile grafiek volgens Tufte’s principes misleidend is, want die ‘statistisch zeer onzuivere’ vergelijking wordt er wel in gemaakt (of er wordt op z’n minst toe uitgenodigd).

    Het ging mij om wat anders: de verdeling van 11-jaarlijkse gemiddelden zelf is onzuiver. Als je geen standaarddeviatie hebt uitgerekend van het lopende 11-jaarlijkse gemiddelde heeft matlab dat vast voor je gedaan, daar zijn die p-waarden op gebaseerd. Iedere jaarmeting (behalve aan kop en staart) wordt 11 keer gebruikt in de berekening om de spreiding te bepalen, dat levert gewoon onzin op. Die grijze banden zijn daarom ook betekenisloos m.b.t. de zwarte grafiek.

    Vooral als je er deze conclusie aan koppelt: “De kans dat het huidige langjarige gemiddelde van ongeveer 10,5 graden per toeval optreedt, is dus kleiner dan eens in het miljoen jaar. En dat hebben we nu al een paar jaar achter elkaar.”
    Stel dat de temperatuur normaal is verdeeld rond 9 graden. Dan zou de kans dat in 2010 de temperatuur hoger is dan 9 graden 50% wezen. De kans op die gebeurtenis (50%) noem jij dan kleiner een duizendste promille, het lopende gemiddelde is dan vast weer meer dan 10,5 graden.

  36. 79

    @Drunkmen,

    “En dat hebben we nu al een paar jaar achter elkaar” is inderdaad niet echt handig uitgedrukt, en kan beter achterwege worden gelaten omdat naburige 11-jarige gemiddelden afhankelijk zijn. Alleen als er 2 onafhankelijke 11-jarige gemiddelden optreden mag je dat zeggen. Maar verder is met de visualisatie niks mis.

  37. 80

    En je tweede alinea is een verkeerde voorstelling van zaken. Ik maak gewoon gebruik van Distribution of the Sample Mean. Dat is elementaire statistiek. De verdeling en p-waarden staan erbij zodat je kunt zien wanneer een 11-jaarlijks gemiddelde een outlier is. Ik wil ook wel een t-test voor je doen hoor, waarbij ik de verdeling van jaarwaarden in de laatste jaren vergelijk met alle jaartemperatuur waarden.

    http://www.stat.yale.edu/Courses/1997-98/101/sampmn.htm

  38. 81

    @24 Opvallend dat je daar mee dreigt. De FU ( en zelfs een FOAD ben ik tegengekomen ) vliegen je soms om de oren in een draad, taal die ik nimmer zou uitslaan, maar je wilt iemand bannen omdat hij een punt maakt over buurlanden van NL waar het in de middeleeuwen warmer was. Wat voor discussie wil je feitelijk hebben, een discussie zoals in een kerk? Valt me eigenlijk van juist jou tegen. Ik had een andere indruk van je. Als mensen me zoeken, ik ben bij de buren.

  39. 82

    @seven: Het was een wat overtrokken reactie. Tot zo’n maatregel komt het hier zelden. En ik was vast door de andere redactieleden gecorrigeerd.
    Het was echter wel een oprechte uitdrukking van vermoeidheid. Je bent namelijk in staat een draad vol te gooien met gerelateerde punten, zonder to the point te komen. En punten komen terug, ook al is duidelijk gemaakt dat ze geen hout snijden.
    En om dus als een van de eerste reacties bij de nl temperatuurgrafiek weer over zonnevlekken te beginnen…. het werd me even te veel. Excuus.

  40. 83

    @MP: Mooie grafiek, qua data, en qua graphics. Waar heb je het mee gemaakt?

    Heb je enig idee of er genoeg data zou zijn voor een hydro-klimatologische tijdreeks van dezelfde duur? Jaarlijkse neerslag bijvoorbeeld, of neerslag-min-verdamping?

    Voor zover ik weet is de precisie van de palaeohydrologische records hier niet toereikend genoeg voor, maar misschien zijn er nieuwe ontwikkelingen…

    Zou wel interessant zijn, want neerslag is uiteindelijk relevanter dan neerslag…

  41. 84

    @seven,

    Even een opmerking over de buurlanden die je noemt. Het is zeker interessant die reconstructies, maar het is niet een serieuze studie naar bijvoorbeeld het klimaat in Zwitserland, het is slechts een meting in een meer. Het is dus lastig vergelijken.

  42. 86

    @seven #77: Je conclusie dat de zomer niet zozeer warmer werd, gaat alleen op tot 2000. Daarom is het ook zo’n misleidend grafiekje.
    Hier zijn de waarden van de zomers daarna:
    2001: 17,2
    2002: 17,6
    2003: 18,6
    2004: 17,0
    2005: 16,9
    2006: 18,5
    2007, 17,2
    2008: 17,3
    2009: 17,4
    http://www.knmi.nl/klimatologie/maand_en_seizoensoverzichten/index.html#seizoen

    Aangezien je dan 9 metingen (op 1 na) hebt die allemaal boven de 17 liggen, moet dat wel een stevig opwaarts effect hebben op het langjarige gemiddelde.

  43. 89

    @ MP #80: ‘elementaire statistiek’. Goed idee, misschien moet je je eens inlezen in dat onderwerp. Vergelijk bv. het begrip standaarddeviatie, zoals genoemd in #39 waarvan je in #45 zei die niet te hebben uitgerekend, met het in #80 gelinkte ‘Distribution of the Sample Mean’. Ik neem even de tweede zin uit de link: “Given a sample of size n, consider n independent random variables X1, X2, …, Xn, each corresponding to one randomly selected observation.” De variabelen die X1, X2, …, Xn die jij gebruikt (de lopende 11-jaargemiddelden) zijn niet onafhankelijk (zoals jezelf ook schrijft in #79), want ieder jaargemiddelde komt in 11 variabelen voor. Daarom: onzinstatistiek. Een t-toets, enig, doe er voor de zekerheid ook nog zo’n gekke chi-kwadraat bij.

    @ MP #79: Natuurlijk kun je op basis van 11-jarige gemiddelden een geldige grafiek met p-waarden maken. Alleen dan moet je geen lopend gemiddelde nemen, zoals jij doet, maar gewoon iedere 11 jaar een gemiddelde. Bij jouw grafiek deugen de p-waarden en grijze balken principieel niet (want gerelateerde variabelen) en veel belangrijker, je grafiek bevat 11 keer zoveel punten. Het geconcludeerde zinnetje komt logischerwijs voort uit je onzinvisualisatie, daarom is die zin onzin. En niet een klein beetje, maar met een macht 11.

    Gaat Steeph nog het watermerk van de gravure poetsen?

  44. 90

    Ik blijf FU zeggen tegen iedereen die de boel doelbewust loopt te flessen. seven heeft nog altijd niet uitgelegd waar hij die grafiek vandaan heeft en waarom hij juist die toonde.

  45. 92

    @89
    maar als je met de ‘afhankelijkheid’ aan de slag gaat (semivariantie in de tijd), wordt de trendbreuk van de laatste decennia alleen maar erger.

  46. 93

    @drunkmen: Overigens begrijp ik je punt wel (ook al breng je het wat beroerd). Dus we gaan eens kijken wat het oplevert als we iedere 11 jaar (of een andere periode) een gemiddelde nemen.

    Afgezien van de betrekkelijkheid van de waarde van de p-waarden, is de grafiek overigens toch wel correct?

  47. 94

    @drunkmen,

    En wat je zegt over het lopend gemiddelde klopt nog steeds niet. Als ik 1 miljoen (+ 10) jaartemperaturen heb kan ik daar 1 miljoen keer een elfjarig gemiddelde uithalen en berekenen wat de p-waarde is.

    Het kan zijn dat de jaargemiddelden niet helemaal onafhankelijk zijn maar zoals DrBanner zegt, maar onder de aanname dat het de jaartemperaturen bij benadering onafhankelijk zijn is er niets mis mee. Als iemand weet hoe je de covariantie meeneemt dan wil ik dat graag nog even onderzoeken.

    Want drunkmen jij bent natuurlijk ook erg nieuwsgierig wat de kans werkelijk is, niet dan?!

  48. 95

    @steeph,

    Drunkmen valt vooral over het stukje tekst. Wat ik al zei twee opeenvolgend 11-jarig gemiddelden zijn niet onafhankelijk, dus kun je beter niet de indruk wekken dat de kans daarop extra klein is, de verdeling zegt iets over de individuele kansen dat ze optreden.

    Verder heeft de statistiek alleen betrekking op zwarte lijn en niet op jaartemperaturen.

    Overigens is het raar dat je om de 10 jaar een punt zou moeten weergeven, welke zijn dat dan? Ben benieuwd wat voor objectieve methode drunkmen heeft om die te selecteren, haha.

  49. 96

    @mp: Het plaatje van seven in #77 gebruikt een punt om de 25 jaar. Je kan natuurlijk bepalen dat ieder begin van een decennium een punt oplevert van de laatste 10 jaar gemiddeld. Daar dan een verdeling en kans op zetten…
    Of het een heel ander resultaat oplevert weet ik niet.

  50. 97

    @96: Ach dat is dan alleen uitstel van executie. De temperaturen zijn pas vanaf de jaren ’80 goed omhoog gegaan. Vandaar dat het punt 2000 ook het hoogste is (oftewel het warmste pakketje van 25 jaar sinds 800). Als de temperaturen ongeveer blijven zoals ze sinds 2000 zijn (of als ze nog verder stijgen), dan wordt het volgende punt alleen maar nog hoger.

    Niet dat dat verder vervelend is voor Seven, want dan zoekt hij wel weer een andere grafische manier om te kunnen blijven ontkennen (suggestie: Maak een grafiek die een gemiddelde per 2 eeuwen uitrekent en wacht met een punt na 2000 tot het jaar 2200).

  51. 98

    @drunkemen en rest,

    Er zijn onduidelijkheden ontstaan tussen grafiek en tekst, in dat opzicht heeft drunkmen een punt. Ik ga nog een keer kritisch kijken naar de tekst+grafiek.

  52. 99

    @ Steeph 91: Stel je voor dat een onjuiste grafiek zich verspreid met Sargasso’s naam erop! Hoewel, it’s all about pageviews in deze klimaatdraden, dus waarom ook niet.

    @ Steeph 93: Ja, excuus hoor, maar hier reageren is toch een beetje alsof je in de hondenpoep trapt. De grafiek is in zoverre correct dat de temperatuur vast klopt (d.w.z. de zwarte en de gekleurde lijntes t.o.v. de linker as). Maar de grafiek van p-waarden (d.w.z. de zwarte lijn t.o.v. de rechter as) met bijbehorende grijze banden klopt niet. Als je steeds over een 11-jaarlijkse periode een gemiddelde neemt, klopt het wel. De p-waarden zullen dan weinig verschillen (de spreiding zal vast niet schokkend afwijken t.o.v. de ongeldige van het lopende gemiddelde), maar er is dan 1 punt per periode. Dat is het grote verschil. P-waarden van discrete punten zijn kansen, waar je mee kunt rekenen: je kunt ze met elkaar vermenigvuldigen. Nu heb je b.v. 11 punten achter elkaar met een p-waarde kleiner dan een miljoenste. Dat levert de totaal bizarre waarschijnlijkheid van 10^-66, terwijl duidelijk is dat die waarschijnlijkheid ‘slechts’ 10^-6 is.

    @ MP 94: Met matlab kun je van alles, vast ook p-waarden uitrekenen van een willekeurige reeks. De vraag is of dat statistisch enige betekenis heeft. Roepen dan je 1 miljoen keer iets kunt lijkt me geen argument.
    Verder: je maakt het nodeloos ingewikkeld en haalt er begrippen bij die er niets mee te maken hebben.
    Zet gewoon de jaargemiddelden uit met de p-waarde op basis van die jaargemiddelde. Je kunt dan zo uitrekenen wat de kans is dat x maal waarde y achtereenvolgens wordt overschreden.

    @ MP 95: Ik heb niets met ninjo’s, zonnevlekken of de omloopsnelheid van Jupiter, dus van mij mag je kiezen wat je wilt. Een dobbelsteen is een beproefde methode, of reken terug vanaf nu terug als je ruzie wilt met seven.

  53. 100

    @drunkmen,

    Het is duidelijk dat er een verkeerde indruk kan ontstaan, daar zijn we het over eens. Maar dat was niet de intentie zoals jij impliceert.

    En als jij nog een keer je eerste reactie leest, vraag je eens af hoe dat overkomt. Als je nou gewoon had gezegd dat er een verkeerde indruk kan ontstaan, of eerst had geïnformeerd welke methode gebruikt was en wat de bedoeling was, maar dat deed je niet, je was vooringenomen, impliceerde fraude, opzettelijk manipuleren etc.

  54. 101

    @drunkmen: Het is geen onjuiste grafiek, er is alleen onvoldoende toelichting.
    Verder, zoals MP zegt, zit er een verschil tussen gelijk hebben en gelijk krijgen in jouw geval. Dat is vooral een kwestie van taalgebruik. Zo helpt “hondenpoep” niet echt.
    Maar goed, oude gewoontes leer je kennelijk moeilijk af. Dus zullen wij ons best blijven doen om tussen het gefoeter door te zien of er misschien relevante informatie staat.

  55. 102

    @MP: Nee, ik impliceerde geen intentie of manipulatie. Een onvoldoende wordt doorgaans niet opzettelijk gehaald.
    Waarom moet ik vragen naar methode als die direct duidelijk, en duidelijk fout is?

    @Steeph: “zit er een verschil tussen gelijk hebben en gelijk krijgen” Mooi, zijn we het toch eens. Zal ik dan nog maar eens herhalen dat de grafiek onjuist is? De grafiek is onjuist.

  56. 103

    ach kom drunkman, sober up ;)
    De grafiek is niet fout, de p waarden zijn discutabel. (De kans op ‘wat’ geven zij weer hier? Moeilijk te duiden). In een frequentist approach zou je gewoon een CDF van die lopende gemiddelden kunnen maken en die verdeling als basis voor je kansverdeling gebruiken. Nadeel, de extreemste waarden hebben een p-value van 1/n (n=800). Kansen van 1/Milj uit 800 data punten herleiden maakt mij vaak ook wat wiebelig. Een ander punt is dat er in de statistiek niet zoiets bestaat als significanter dan significant. De grafiek als onjuist bestempelen helpt niet echt, want ook bij de ‘juiste’ (sic) grafiek is er discussie over deze kansen.

  57. 104

    @drunkmen,

    De methode is niet direct fout, maar de interpretatie is niet eenduidig (zo ook in de tekst), dat heb ik al gezegd. Daar is jouw rekenvoorbeeld weer een bewijs van, het was niet de intentie de opeenvolgende gemiddelden onafhankelijk te beschouwen.

    Maar je kunt niet stellen dat een verdeling van 11-jarige gemiddelden even breed is als de verdeling van jaarwaarden.

    Het was de bedoeling om met een statistische maat aan te geven dat een groot aantal jaren die op rij een hoge temperatuur laten zien zeer onwaarschijnlijk is als je uitgaat van normale variabiliteit.

  58. 105

    @MP

    “De methode is niet direct fout”
    Ja, dat heb je al heel vaak gezegd. Steeds zonder een reden te geven.

    “Maar je kunt niet stellen dat een verdeling van 11-jarige gemiddelden even breed is als de verdeling van jaarwaarden.”
    Nee, natuurlijk niet. Heeft iemand hier dat dan gedaan?

    “Het was de bedoeling”
    Ja, dat is duidelijk. Zoals gezegd:
    Methode 1: p-waarden op basis van jaargemiddelden, kun je zo de kans voor iedere willekeurige reeks afleiden.
    Methode 2: gemiddelden over langere periodes, als ze maar niet lopend zijn.

  59. 108

    @drunkmen,

    Ik ga de grafiek een beetje aanpassen zodat de statistiek expliciet verwijst naar onafhankelijke gemiddelden, dit om bovenstaande misinterpretatie te voorkomen. Ook zal ik Steeph vragen de tekst een beetje aan te passen.

    He verdorie nu staat het op de Joop :)

  60. 109

    Wat de uitkomst van deze grafiekdiscussie ook moge zijn… het feit dat er zo in het openbaar over gediscussieerd wordt verhoogt in ieder geval de betrouwbaarheid van èn het vertrouwen in de resultaten voor alle ‘partijen’. Wat mij betreft een voorbeeld van hoe het eigenlijk zou moeten.

    Peer review zoals het bedoeld is, zeker bij dit soort belangrijke onderwerpen. Het toont een wereld van verschil tussen CRU emailtjes en een volwassen open discussie zoals hierboven.

    Een andere poging op http://wattsupwiththat.com/2009/12/08/the-smoking-gun-at-darwin-zero/

  61. 110

    @87
    In herinnering, het aantal sunspots staat nog steeds op 0 Nasa heeft voorspelling nu ook aangepast en verlaagd ten opzicht van vorige voorspellingen *zie bv deze oude grafiek http://science.nasa.gov/headlines/y2008/images/solarcycleupdate/ssn_predict_l.gif met een veel hogere curve. Daarbij Nasa sunspotpredictions hebben in de eerste 3 jr vd cyclus heeft geen grote waarde “Prior to that time the predictions are less reliable” http://solarscience.msfc.nasa.gov/predict.shtml
    Al met al is er dus steeds meer grond voor de beweringen van Kees de Jager die denkt dat de komende cycli zeer klein blijven in aantal zonnevlekken / cme activiteit.

    PS @37

    “Erg merkwaardig is dat hoewel het aantal zonnevlekken de laatste jaren afnam, de CME-activiteit wél bleef toenemen.” In grafiek
    http://www.kennislink.nl/upload/163872_276_1170343575485-cmeflux.jpg

  62. 114

    Hier nog de histogram van jaartemperaturen:

    Bijna alle jaren zitten in de flank. De grafiek in de post laat zien dat deze elkaar ook nog eens opvolgen. Een eenzijdige t-test tussen deze laatste jaren en de gehele verdeling levert in mijn handen een idioot kleine kans op. Maar eenieder kan het ook zelf eens berekenen (in excel ofzo of een online tooltje), data is beschikbaar op KNMI site.

  63. 117

    Wie met histogram uit 114 nog ontkent dat het warmer is geworden moet echt terug naar school. Erg mooi werk MP! Ik denk wel dat de ACF van de independent 11 yr means periodiciteit laat zien die mogelijk significant is, in zo’n geval is het complexer om de p-waarden parametrisch te beschrijven. (Time series samples zijn zelden independent). Hoe dan ook, de laatste twintig jaar is het warm in vergelijking met de laatste 800 jaar…

  64. 118

    PS 117, net even data van seven hierboven gebruikt en ACF suggereert voor die data set dat de aanname van een MA process kan worden gerechtvaardigd met de ACF (geen periodiciteit).
    In die andere data set van het knmi (uit OP) zie je wel een periodiciteit van 10-13 jaar, maar die is uitermate zwak en verklaard in de lage procenten regionen (r2=1.2%) – en dan alleen in de winter temperatuur – in de zomer is het niets.
    *heb de data vanaf 1414 gebruikt en ongeveer 10 waardes met de hand ingevuld (verzonnen) (met het gemiddelde van de omliggende getallen) omdat die om welke reden dan ook niet in de tabel stonden

  65. 120

    @DJ,

    Ja er zit zeker wel wat autocorrelatie in (zie ook #92 DrBanner), de p-waarden zijn dan ook een indicatie en daarom heb ik ook niet de t-test laten zien. Ik zou het graag nog beter uit willen zoeken maar ik heb jammer genoeg niet alle tijd.

  66. 121

    Op de Joop geeft iemand het commentaar
    “Dan heb je ongetwijfeld gezien dat ook de grafiek door een niet-wetenschapper is geproduceerd.”

    en verder

    “Er zijn veel te veel zelfbenoemde “experts” in dit veld die elkaar napapagaaien, en de media gaan daar volop in mee.”

    Gelukkig gaat dit helemaal niet op voor “sceptici”.

    Ik wil er wel even op wijzen dat ik gepoogd heb het zo objectief mogelijk te doen en iedereen kan het zo controleren met de oorspronkelijke data. Voor het plotten van gegevens hoef je echt geen klimaatexpert te zijn (ik laat even in het midden wat mijn professie is). Verder is de statistiek nog voor verbetering vatbaar, ik wilde echter een indicatie geven hoe buitengewoon de afgelopen decennia zijn geweest, en dan is getallen erop plakken een mijnenveld in statistiek. Verbeteringen wil ik graag doorvoeren.

  67. 122

    @MP-121, ja, dat had ik ook gezien, wel grappig dat ze niet opmerken dat er een aantal wetenschappers tegen je aan lopen de zeuren over de gebruikte statistiek, kansverdelingen etc … maar dat deze ‘zeurders’ vooral niet twijfelen aan de conclusie.
    De autocorrelatie op jaar niveau was dus maar marginaal en daardoor zou je het begin tot zeg 1900 kunnen zien als een stationair process met random shocks. De p-values zijn altijd afhankelijk van je process aanname en hoe sterker die aannames de specifieker je kansverdeling. Als het even kan doe ik bij voorkeur zo min mogelijk aannames en vind daarom het histogram uit 114 het simpelste en sterkte argument op de vraag of de laatste 2 decennia warmer zijn tov het verleden. Uiterst simpele statistiek, ook hier heb je weer verschillende manieren om er p-values aan te plakken (hoe groot is de kans dat je 20 values trekt die zo hoog zijn, hoe groot is de kans dat een gemiddelde 20 jaar periode zo groot is tov andere 20yr averages … etc).
    Al met al, mooi werk MP … er is hooguit discussie op de details ver achter de komma …

  68. 124

    @DJ,

    Ja ik kan helemaal met je meegaan over het doen van aannames. Maar goed je wilt graag een getal noemen, en dat is dus niet zo verstandig in dit geval omdat de statistiek een stuk complexer is dan ik op voorhand dacht. En dat is denk ik ook het verschil tussen een wetenschappelijk artikel produceren waar je tig-keer je aannames controleert en het maken van een grafiek waarbij je nog (te snel) wat wil roepen.

    Over de p-value voor het per toeval trekken van die 20 jaar (met t-test), is feitelijk niet anders dan wat nu in de kantlijn staat, maar dan voor 11 jaar. De verdeling is een benadering van de Student t-verdeling voor t-waardes gebaseerd op 11 jaarlijkse gemiddelden. De p-value voor die 20 jaar is extreem klein. Kan natuurlijk ook met non-parametrische test waar minder aannames gemaakt worden over de onderliggende verdeling.

    Ik heb nog een beetje rondgekeken er is wel theorie voor extremen in tijdreeksen. Ik vind die dan ook erg interessant en als ik tijd kan vinden wil ik daar wel eens induiken. o.a. Extreme value distribution, maar daar moet je dus ook voorzichtig zijn met de afhankelijkheid in je metingen. Verder vond ik nog publicaties “return time” voor temperatuurwaarden. Onder andere voor herfsttemperatuur van 2006 zijn daar items over verschenen op de knmi website hier en hier

    Het zou aardig zijn iets te zeggen over de “return time” voor het afgelopen decennium. Maar wellicht is de lengte van de reeks niet voldoende.

    Deze is ook nog interessant When can we expect extremely high surface temperatures?

    De auteurs concluderen dat de 100 jaar terugkeer temperatuur, de temperatuur die gemiddeld eens per 100 jaar optreedt in Nederland geschat wordt op 44 graden.

    /perfectionism mode off

  69. 127

    Misschien nog leuk om te vermelden dat de computermodellen die de andere hockeystick van Gore (en Mann et al) produceerde dit ook bleken te doen bij ruisdata. Wat je er voor random getallen ook instopte er kwam altijd een hockeystick uit.

  70. 129

    @127 Kijk! En dit is nu precies waarom MP, DJ, drunkmen en zo gewoon door blijven gaan met on topic heen en weer reageren over de Hollandse hockeystick en ze je jouw commentaar meest negeerden. Alleen ik deed nog een poging om je klem te zetten met je eigen uitspraken die in tegenspraak met elkaar zijn. Maar als je nu gaat zeggen dat de grafiek van MP er zo (ook) uit ziet omdat het middels modelleren gemanipuleerd is, dan denk ik dat je snel weer wat aandacht krijgt, ventje!

    @128 wat was mijn vraag nu in #123? Misschien moet ik meerkeuze vragen gaan stellen?
    Ach, laat ook maar. Als de rest het maar doorheeft.

  71. 130

    *onderwerpt seven aan Turing-test*

    Maar even serieus seven, je had toch wel begrepen dat de grafiek niet een product is van een computermodel? toch?!

    De discussie ging over hoe we de data statistisch moeten interpreteren. En ik kan je nu al verklappen dat nog niet duidelijk is, maar dat neemt niet weg dat het laatste decennium uitzonderlijk warm is. Hoe uitzonderlijk het is vergt een gedegen analyse.

  72. 132

    @MP NL was een dichtbevolkt land, vandaar dat het daar harder opwarmt. Hier uitleg door een kind over urban heat zones die gemeten worden, daar stijgt de temp, in landelijke gebieden amper..
    http://www.youtube.com/watch?v=F_G_-SdAN04

    Via
    Picking out the UHI in climatic temperature records – so easy a 6th grader can do it!
    http://wattsupwiththat.com/2009/12/09/picking-out-the-uhi-in-global-temperature-records-so-easy-a-6th-grader-can-do-it/ check ook de comments daar.. LOL..

  73. 133

    Nu een meer serieuze bijdrage: Het ipcc neemt niet, ik herhaal NIET de effecten van de zonnewind mee. Ongelovelijk maar waar. Het effect op de wolkenvorming bedoel ik dan, het directe stralingseffect wordt wel meegenomen maar dat is maar een klein effect. Hier kom ik in een latere post op terug. De wolkenvorming is qua effect 15x groter dan de menselijke invloed. Dat werd en wordt niet meegenomen omdat het moeilijk is te modelleren in de computers. Wolkenvorming wordt feitelijk slecht begrepen.

    Dus nergens komt het verhaal over wolkvorming door kosmische straling die de aarde veel vaker kan raken als de zonnewind laag is omdat daardoor de magnetische band om de aarde die de aarde als het ware beschermt tegen deze kosmische straling afneemt Terug. En omgekeerd als er veel zonnewind is er een sterkere magnetische band om de aarde is en er juist minder straling doordringt en er dus indirect minder wolkenvorming is. Dat is de huidige stand van het debat en een deel wat ondanks veel kritiek steeds meer gelijk heeft gekregen. Het koelt namelijk af sinds de zon cme / zonnewind minder actief is geworden en dit was in het verleden al altijd zo, tot miljoenen jaren terug al. (te meten via c14 methode) Toch raar, want er is feitelijk veel over bekend, behalve bij beleidsmakers en het ipcc (hoewel die het horen te weten) Overzicht van onderzoeken die ik zelf gelezen enof talks die ik gezien heb die dit beeld qua wolkenvorming door zonnewind verklaren.
    Prof dr. Bas van Geel paleoklimatoloog hoofddocent bij de UvA http://www.kennislink.nl/publicaties/klimaatgeschiedenis-wijst-op-belangrijke-rol-van-de-zon
    Em. Prof dr. Kees de Jager http://www.kennislink.nl/publicaties/zon-en-klimaat
    peer reviewed onderzoek http://www.cdejager.com/sun-earth-publications/ (de bovenste) (iemand waarnaar hemellichamen zijn vernoemd, eigenlijk een van de beste wetenschappers en sterrenkundige die de wereld heeft. (Check eens zijn CV, en het rijtje eremedailles http://nl.wikipedia.org/wiki/Cornelis_de_Jager#Functies en de bio in deze pdf http://www.knaw.nl/akademienieuws/pdf/123.pdf

    Scafetta http://www.fel.duke.edu/~scafetta/ (scroll down) 46 peer reviewed publicaties en bij een van de beste uni’s van de wereld werkzaam, en meerdere onderzoeken naar dit onderwerp bv deze http://www.fel.duke.edu/~scafetta/pdf/Scafetta-JASP_1_2009.pdf
    en bij Epa een talk door Scafetta http://yosemite.epa.gov/ee/epa/eed.nsf/vwpsw/360796B06E48EA0485257601005982A1 (let op video gaat automatisch en direct spelen met geluid, natuurlijk ook uit te zetten en daar staan ook pdf’s)
    Cern onderzoek en talk naar hetzelfde onderwerp, zijn bezig met empirisch onderzoek hierna omdat er zeer zeer sterke aanwijzingen zijn dat de zonne als driver juist is en vele malen reeds aangetoond door eerdere onderzoeken. http://cdsweb.cern.ch/record/1181073/
    Ik kan verder gaan, maar dit zijn er slechts een paar.
    *Wie zei dat de aarde plat was> blijkt dat degene die achter het global warming verhaal door menselijke uitstoot van co2 de flatearthers zijn, maar we zullen het van onze kant wel beschaaft houden en hiermee niet over gaan zeuren, nergens voor nodig als de echte feiten en metingen je theorie ondersteunen, itt tot global warming door de mens, immers co2 nam toe en toch zakte de temp flink 0,8 graden al vanaf 1998 en het ijs op de polen neemt ook al weer 3 jaar toe, die ipcc modellen zijn fout, de theorie was verkeerd en eenzijdig 80 miljard euro / ruim 100 miljard dollar down the drain naar onderzoeken de verkeerde richting op en nog weten ze het niet, logisch, want hun grondaanname was onjuist, co2 volgt de temperatuur ipv andersom.*

  74. 134

    ubanisatie … shmurbanisatie …
    de temperatuur is anders en hoger … en niet alleen hier … toch geen last van antrogenitaliaphobia ;)
    seven – eliza of parry?

  75. 135

    @129 Je zoekt zelf aandacht, echter je krijgt die vanwege je taalgebruik steeds minder. Ik hoef geen aandacht en zeker niet van jou. Negeer me maar, je voegt toch wetenschappelijk gezien weinig info toe. (oh ja ctrl f eens op majava en tel hoevaak andere nog met je van gedachten willen wisselen. (tot nu 1x een ref) en daarna eens op seven ;) * ong. 25x? (ja ex eigen post en dubbeltellingen) (Kreeg ik maar wat minder aandacht..) hoewel de aandacht op GS vaak heel positief is. (de buren dus) http://www.geenstijl.nl/mt/archieven/2009/12/diederik_samsom_de_apocalyps.html warme gevoelens van die sociale mensen krijg is daar altijd. Rechts is socialer online is mijn indruk. Wil ik later nog wel eens iets over schrijven.

    Alleen olie!!! olie! (check link) kan je roepen. En oh ja mensen uitschelden. Je kwam er mee weg omdat mensen dachten dat je een meisje was.. en zelfs dat blijkt onjuist.

    Wat een rc (realclimate) adept is weet je heel goed, vaak genoeg uitgelegd. Hier staat een topic over rc waar je een paar feiten kan nalezen. http://www.dagelijksestandaard.nl/2009/07/01/‘realclimate’/
    Verder gaf ik je antwoord op je vraag over de polen door te refereren aan het ijs. Ik ben kennelijk nog een van de weinige die je aandacht geven, nu genoeg aandacht gehad na het trollen?

    @MP Ik schreef dan ook “die andere grafiek van Mann et al” Ik zou niet durven jou te beschuldigen van manipulatie (niet expres dan) De dataset van het knmi had ik wel een vraag over, zie @113, maar of jij dat kan beantwoorden?

  76. 138

    OK seven dat was helder. Ik ben zo blij voor je dat je op GS in het zonnetje staat. Ik ben inderdaad klaar met je voor even. Rest mij nog te zeggen Olie! Godmiljaar!

    Ben ook zo enorm blij voor je dat je in 133 beloofd nog iets te gaan posten! Wist niet dat Sargasso je tot redacteur had opgewaardeerd. Goh, dan sta je wel mijlenver boven me. Maar je, dat komt vast omdat je zo waanzinnig veel schrijft. Nu alleen lezen en begrijpen nog. Nou, ik ga toch even in een hoekje zitten gniff… schamen.

    Ik ga die 135 wel even inlijsten, als je het niet erg vind. Met de Google ads er bij!!! :D

  77. 139

    @seven #128: Uh, hoe kan je uit die grafiek afleiden dat het poolijs weer toeneemt?
    De recentere jaren liggen lager dan de minder recente jaren. Dat 2009 voor een groot deel boven 2007 en af en toe boven 2008 lag, is nog geen groei.
    En al helemaal niet als je de berichten over de dikte van het ijs meeneemt.

  78. 140

    @jlaan #137: Zijn er ergens datasets van europa met meer dan 4 meetstations beschikbaar?

    Gaan we daar eens lekker mee aan de slag. Inclusief trendlijnen. Maar dan wel als 2009 helemaal binnen is.

  79. 143

    Voor diegene die geïnteresseerd zijn in de verschuivingen van opvattingen (genuanceerd) hier een talk over een nieuw onderzoeksproject bij CERN naar wolkenvorming door kosmische straling en de invloed hiervan op het klimaat. In volgenvlucht worden de recente wetenschappelijke inzichten behandeld en de waarde van de huidige modellen. Plaatst het klimaatonderzoek in perspectief. Een nog betere talk dan de EPA talk van Scafetta omdat deze talk heel veel onderwerpen behandeld. Ik denk dat MP, DJ en larie en anderen het een leuke video zullen vinden.

    This raises the question of whether cosmic rays may directly affect the climate, providing an effective indirect solar forcing mechanism. Indeed recent satellite observations – although disputed – suggest that cosmic rays may affect clouds. This talk presents an overview of the palaeoclimatic evidence for solar/cosmic ray forcing of the climate, and reviews the possible physical mechanisms. These will be investigated in the CLOUD experiment

    http://cdsweb.cern.ch/record/1181073/
    Nogmaals een zeer afgewogen verhaal van CERN (ja die van de LHC )met veel nuance. Must see..