Westerse Wapens, Oosterse Despoten

We weten het. Al jaren. Vrijwel geen oorlog op aarde wordt gevoerd zonder wapens die gemaakt zijn in de verlichte Westerse democratieën, en in het transport en de handel van al dat mooie speelgoed spelen westerse handelaren en doorvoerhavens een sleutelrol. Wapenembargo’s (tijdelijk, en selectief) en deals over leveranties spelen een sleutelrol in het diplomatieke verkeer tussen westerse mogendheden en hun arabische, afrikaanse en aziatische bondgenoten – hoe breekbaar die bondgenootschappen ook zijn. Denkt u zich eens in hoeveel ellende het het laatste decennium had gescheeld als al die boeven, bandieten en assen van het kwaad niet de beschikking hadden gehad over (weliswaar verouderd, maar toch) ‘onze’ bommen en granaten.

En daar staan we dan weer, in deze verzengende Arabische lente, met onze mooie principes. We staan te kijken. En we staan te kijk. De universele verklaring van de rechten van de mens. De geneefse conventie. De democratische idealen. Het idee dat mensen gelijkwaardig zijn en recht hebben op ongestoorde en vrije expressie. Onze superieure Joods-Christelijk-Humanistische wortels. Onze renaissance. Onze wetenschappelijke revolutie. Onze moreel superieure waarden en normen. En dat die daar in het Nabije Oosten nog in de Middeleeuwen leven. Dat ze geen verlichting kennen. Dat ze daar de sharia hebben. Dat ze geen wetenschap kennen. Geen mensenrechten. Dat democratie niet samengaat met hunnie religie. Dat hunnie een achterlijke cultuur hebben.

Ondertussen bombardeert Khadaffi zijn eigen volk terug naar, inderdaad, de middeleeuwen met bommenwerpers die recentelijk in Frankrijk een likje verf hebben gekregen, en vanuit het Verenigd Koninkrijk zijn voorzien van explosieven, voert hij nachtelijke spionagevluchten uit met nachtzichtapparatuur dat onlangs nog is gesignaleerd in het Koninkrijk der Nederlanden, en schiet hij de oppositie aan gort met mitrailleurs van democratische makelij. En wij, wij twitteren vierlettergrepige vloeken, schrijven tirades die geen effect sorteren, lachen onze leiders uit die na dagenlang beraad een verklaring produceren die het effect heeft van een natte scheet in de stromende regen (‘Lieve Muammar, wil je nu ophouden met boos zijn en met ons buiten komen spelen, anders krijg je straf.’), en staan erbij en kijken ernaar.

En toch. Zo moeilijk zou het niet hoeven zijn. Sterker nog, het is feitelijk heel simpel: gewoon niet leveren. De markt is de markt, natuurlijk. Een transactie is een overeenkomst waarbij partijen besluiten dat ze er beter van worden. Maar een transactie is geen waardenvrije handeling en niet vrij van morele verantwoordelijkheid, zeker niet als je zaken verhandelt die schade kunnen veroorzaken. De kruidenier die een doosje lucifers verkoopt aan de achtjarige kwajongen die vervolgens het park in de fik steekt, zal – hopelijk – een paar nachten slecht slapen, want hij had dat risico kunnen en misschien moeten inschatten. Hetzelfde geldt voor wapenhandelaars. Ik hoop – oprecht – dat er een paar behoorlijk slecht slapen dezer dagen: de ‘tyrannie van de vrije markt’ is momenteel wel een heel dubbelzinnige term.

Zaken zijn zaken, maar doden zijn doden, en verantwoordelijkheid is verantwoordelijkheid. En als de markt faalt, dan moeten die westerse democratieën, met hun geneefse conventie, en hun universele verklaring van de rechten van de mens, en hun democratische idealen, misschien toch eens besluiten dat na een jaar of honderdvijftig aanmodderen het moment daar is om afscheid te nemen van de wapenhandel met regimes die niet op democratische leest zijn geschoeid. Of van de wapenhandel in zijn algemeenheid, natuurlijk. Ik zou zeggen dat voor dat eerste zeker voldoende electoraal draagvlak voor zou moeten zijn. Gewoon verbieden dus. En handhaven. Dat is vast heel betuttelend enzo. Maar dat maakt me dan even niet zoveel uit, eerlijk gezegd.

  1. 1

    Ik snap het niet, je moet bij GL toch verbinden, voor alle Nederlanders etcetera? Of hadden GHadaffi nog meer dan al was buiten moeten sluiten en negeren?!

  2. 3

    @1: Kun je even uit het GL-programmaboekje de pagina’s aangeven waar staat dat je gewelddadige dictators die op hun burgers schieten moet verbinden en niet buitensluiten?

  3. 5

    Ja je zegt dat nu allemaal wel, maar volgens mij haalt zo’n vent als Ghadaffi of Mubarak het meeste van zijn spul lekker uit Rusland. Daar kon je in de jaren ’90 als rechtgeaarde schurkenstaat voor bodemprijzen hele armada’s, tankpeletons en kruisraketlanceerinstallaties op de kop tikken. Me dunkt dat sinds de Lockerbie affaire, Ghadaffi het op de westerse wapenmarkt het moeilijk heeft gehad. Niet dat ik hier overigens cijfers of documentatie voor bezit, maar dat lever jij ook niet, maar mijn gezond verstand zegt me dat er buiten Westerse democratische regeringen meer klerelijers in de rij staan om geld te verdienen in iemand anders achtertuin

  4. 6

    Volgende keer eerst twee minuutjes googlen, en dan reageren, Tycho:

    http://www.dw-world.de/dw/article/0,,14872650,00.html
    http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2011/feb/22/britain-push-democracy-weapons-cameron

    “Britain sold Libya about 40 million pounds ($55 million) worth of military and paramilitary equipment in the year ending Sept. 30, 2010, according to Foreign Office statistics. Among the items: sniper rifles, bulletproof vehicles, crowd control ammunition, and tear gas.”

    http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5gsFJWQJuWP2wOErfN_NWaCG41MAQ?docId=7bcdf11e54af477ea8f88355d3c963c2

    Dus.

  5. 7

    Laat gadaffi dan gewoon met rust. Iedereen krijgt de regering die hij verdient of zo iets. Beetje hypocriet.

    Daarnaast heeft libie een leger en politie nodig? moeten die met stokken blijven lopen?

    Kan me die leveringen helemaal voorstellen. Beetje hypocriet om het gelijk nu aan je zijde de claimen vandaar de wat dommme ongenuanceerde eerste reactie.

  6. 8

    LOL “Iedereen krijgt de regering die hij verdient”. Wat een on-ge-lo-fe-lij-ke onzin. Ik zeg: Mao, Stalin, Hitler, en noemt u verder maar op. Mugabe. Despoten bestaan, en Khadaffi is er één van. Hij is niet de enige, maar wel een van 24 karaats.

    Natuurlijk heeft Libië een leger en een politie nodig, maar zolang dat land geen grondwet (!) heeft, en geen rechtsstaat, en geen democratisch gekozen volksvertegenwoordiging met wetgevende macht, is het niet ONZE taak om in die wapenbehoefte te voorzien. Leger en Politie in Libië waren onder Khadaffi niets meer of minder dan totalitair georganiseerde martelinstanties.

    Wij bepalen met wie wij handel drijven, en wij bepalen dus ook of zo’n schurk bij ons zijn wapens kan halen. Als meneer wapens wil kopen bij ons, prima, maar dan wel eerst democratie etc, etc, etc. Zoniet, dan maakt Khadaffi ze maar zelf, die wapens, of haalt ie ze elders. Is het veel duurder en van mindere kwaliteit.

  7. 9

    Lekkere relativering van de koude grond door onze rechtse reageerders. Nooit te beroerd om een dictatortje in het zadel te houden in het kader van “als wij ze niet van wapens voorzien, dan doen zij het wel”, en uit het principe “als het democratisch wordt, dan wordt het misschien een moslim-fundamentalistische regering, en dat willen we niet”.

  8. 12

    @9
    Ik denk dat bij rechts, door de bank genomen, het eigenbelang prefaleert boven haar idealistische waarden. Maar om daar voor uit te komen is toch niet hypocriet? Hoogsten een beetje koud en niet sociaal.

  9. 13

    @12: hypocriet en amoreel. Omdat rechten en levensomstandigheden die de rechtse mensen hier genieten en willen beschermen, ontzeggen aan anderen. Het ene moment moslims verwijten dat ze geen democratie hebben, en op het moment dat ze dat wel willen de dictators steunen.

    Er zit weinig eigenbelang in. Is het in het eigen belang van Sander_1583 om wapens aan Khadaffi te verkopen? Niet als hij geen wapenhandelaar is. Het komt allemaal neer op een mensbeeld waarin de rechtse westerse mens superieur is aan de rest. Ellende in de wereld is per definitie eigen schuld.

    (natuurlijk is goed en fout niet zwart/wit, en moet je met de wereld dealen zoals die is, wat kan inhouden dat je ook met Khadaffi praat of zaken doet. Maar als er dan een historisch moment aandoet om hem te lozen, dan aarzel je niet en gooi je hem onder de bus.)

  10. 14

    @13
    Khadaffi zit in zin Sanders eigenbelang wanneer hij auto rijdt. Daarnaast kent niet niemand Sanders belangen zo goed als Sander zelf natuurlijk. Het gaat bij deze, volgens mij dan, nog steeds om olie en het inperken van Iran regionale invloed. En waarschijnlijk denkt Sander dan: ik ben tegen Iran, dus Khadaffi is mijn bondgenoot en verder heb ik schijt aan de luitjes daar.
    (uiteraard kan ik niet weten wat Sander denkt, maar ik ga toch even mee in het gesprek met cerridwen)

  11. 15

    @6

    Tja als je het zo brengt moet ik je gelijk geven, maar misschien is het handiger als je voortaan je bronnen vermeldt in je artikel, dan wek je niet de schijn dat je aan het speculeren bent.

    Na nog wat meer gegoogle kwam ik ook op het volgende, waarmee je artikel wat mij betreft toch echt genuanceerd moet worden. Volgende knipsel draait om een belgische wapendeal, http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20110221_020:

    “De zaak draait rond een bestelling in juni 2009 van verschillende soorten vuurwapens, granaten en munitie ter waarde van 11,5 miljoen euro. Het meeste materiaal was voor het Libische leger bedoeld, maar een deel van het wapentuig was volgens La Libre ook voor de ordediensten bestemd. Die levering zorgde voor grote opschudding in Wallonië, waarna Libië besliste voor een veel grotere bestelling naar Rusland uit te wijken.”

    Het westen heeft inderdaad wapens verkocht aan Libië, dat waren voornamelijk kleine deals, waarbij de moreel-ethische discussie wel degelijk een rol speelde (soms blijkbaar genoeg om de deal niet door te laten gaan). Volgens de Arms Control Association begonnen deze deals in 2004, nadat het 20-jarig embargo op Libië was opgeheven door de EU in een poging diplomatieke relaties te normaliseren en Libië van haar nucleaire ambities af te brengen. Je kan het ook anders lezen en beargumenteren dat het Westen in het afgelopen decennium meer vrienden nodig had in het midden-oosten, zeker vrienden met olie, en dat de beweegredenen van westerse wapenleveranties inderdaad niet zo nobel waren. Desondanks bleef Rusland Libië’s grootste leverancier, en hebben de Chinezen nog eventjes geholpen Libië te laten ruiken aan een atoombom. http://www.armscontrol.org/country/8/date
    http://www.indianexpress.com/oldStory/41171/
    http://articles.cnn.com/2010-01-30/world/russia.libya.arms_1_libya-small-arms-and-light-russia?_s=PM:WORLD

  12. 16

    Kan zijn dat Khadaffi meerdere lijntjes heeft lopen, maar in principe maakt dat voor mijn punt niets uit: onafhankelijk van wat Russen, Chinezen en anderen doen, WIJ hebben er ook aan bijgedragen, eraan verdiend, en we de vraag die ik voorleg is of we dat moeten willen. Mijn antwoord is ‘nee’ – en als we onze democratische principes hoog in het vaandel hebben, zouden we massaal ‘nee’ moeten zeggen. Maar dat doen we blijkbaar niet.

  13. 17

    Overigens: ik voel me niet gehouden om stukjes kapot te linken. Lezers die sceptisch zijn over mijn betoog en argumenten tegen willen werpen kennen de feiten of zoeken ze op. Het is geen academisch debat. Ik stel iets en hoor graag argumenten tegen.

  14. 18

    @15: bagatelliseer die handel vanuit het westen maar. Feit blijft gewoon, dat het westen wapens heeft geleverd aan Libië.

    En je kunt natuurlijk ook naar de wapenhandel van China en Rusland met Libië wijzen, maar erg sterk is dat argument niet (een beetje kinderachtig, zou ik zelfs zeggen: “ja maar hij doet het ook”, flinke pruillip erbij en sommige ouders geven dan ook meteen toe, in plaats van hun kinderen goed op te voeden). Bovendien vergeet je daarbij te vermelden, dat de wapenleveranties van Rusland en China pas goed op gang kwamen tijdens ons wapenembargo, nadat wij daarvoor steeds wapens hadden geleverd. Sic transit gloria mundi.

    dat het Westen in het afgelopen decennium meer vrienden nodig had in het midden-oosten, zeker vrienden met olie, en dat de beweegredenen van westerse wapenleveranties inderdaad niet zo nobel waren

    Uitstekend gezegd. Het ging zoals altijd in die regio gewoon om de olie. Mensenrechten, democratische beginselen en vrijheid van meningsuiting schuiven ‘we’ zo opzij, als ons dat geld kost. Sponsor nr 1 van het terrorisme in de jaren 70? Lockerbie? Berlijn? Ach wat. Zand erover, als je maar olie levert en voor de bühne je excuses aanbiedt.

    PS: saillant detail: nu klagen we over bombardementen op Libische steden. Hoe anders waren de geluiden van velen in 1986, toen Ronald Reagan Tripoli en Benghazi liet bombarderen, met 60 doden als gevolg, als wraak voor LaBelle in Berlijn, waarbij 3 doden waren gevallen.

  15. 20

    “Iedereen heeft zijn belang”

    Natuurlijk. En iedereen maakt zijn eigen, morele afweging wat hij voor zijn belang opzij wenst te zetten – en wat niet.

    Het idee dat erachter zit is nonsens: alsof we allemaal rationele actoren zijn die slechts onze belangen nastreven. Wat een larie, opnieuw! Zo werkt de mens niet. Als we allemaal ‘rational actors’ waren geweest, hadden we nooit zoveel tijd verspild op het wereldwijde web. Kunst. Voetbal. Etc. etc.

    Een belang is een streven, hoe je daar invulling aan geeft is iets heel anders.

  16. 21

    “alsof we allemaal rationele actoren zijn die slechts onze belangen nastreven”
    Dat heb ik niemand zien stellen. Het is op zijn zachts een nogal vrije interpretatie van woorden. Wat jij uiteenzet in het kort is the economische utility theory. Bewezen is dat die handig is voor economen, maar dit topic gaat mijn inziens niet over economie. Je gevolgtrekking is echter dom. Mensen kunnen wel degelijk puur rationeel gezien tijd besteden aan sport en kunst. Maar daar gaat het niet over. Een ieder kent zijn eigen belangen het beste zelf. En rechts draagt een andere bril dan links, en vormt dus vaak ook andere eigen belangen.

  17. 22

    PS; “En iedereen maakt zijn eigen, morele afweging wat hij voor zijn belang opzij wenst te zetten – en wat niet”

    Kunt u dat ook staven? Er zijn mensen die morele afwegingen letterlijk verafschuwen. Voor hen is moraliteit niet meer dan een middel om een doel te gebruiken en ze zullen er ook nooit eentje maken.

  18. 23

    @21 Nee, dat bedoel ik niet. Wat ik wel degelijk lees in #19 is het idee dat a) iedereen bepaalde belangen heeft en b) iedereen altijd alles zal doen om zijn belangen zoveel mogelijk te bewerkstelligen. Zo werkt het niet, klaar. Naast belangen zijn er wel degelijk ook ethische afwegingen.

    Overigens: ik denk juist dat een GROOT verschil tussen links en rechts de mate is waarin men gelooft dat het individu een rational actor is en belangen- danwel genotsmaximalisatie nastreeft no matter what. Ik geloof daar niet zo in, eerlijk gezegd. Maar dat lijkt me een andere discussie.

  19. 24

    @22: heel simpel: het bewust niet maken van een morele afweging is inzichzelf al een morele afweging. Morele afwegingen maken we hoe dan ook, de vraag is welke je maakt, en waarom die.

  20. 25

    @23
    “Zo werkt het niet, klaar.” ??
    “Naast belangen zijn er wel degelijk ook ethische afwegingen. ” In een ethische afweging kan ook een belang zitten. Je goed voelen bijv. Of geaccepteerd worden door je omgeving.

    “het bewust niet maken van een morele afweging is inzichzelf al een morele afweging.”
    Het niet maken van een morele afweging is een morele afweging? Zet die maar op een tegeltje. Niet alle actoren zijn mensen en dus niet alle actoren maken morele afwegingen. Daarnaast kun je niet hardmaken dat iedereen morele afwegingen maakt. Maar, laten we vraag anderen stellen. Wat versta jij onder een belang? Is elk belang handelingsrelevant voor jouw?

  21. 26

    Hoezo zijn niet alle economische actoren mensen? Zelfs als het een computer is, werkt die volgens een door mensen geprogrammeerd stramien. Volgens mij heeft psychologisch onderzoek aangetoond dat alle mensen morele afwegingen maken ook al doen ze dat niet altijd even bewust. Vrijwel iedereen (behalve sommige psychopaten) heeft een punt waarop de psychische/morele/ethische last van een transactie groter is dan het belang dat men aan de transactie hecht. Ook al heb je nog zo’n zin in een zak patat, je koopt ‘m niet van iemand die ‘m net voor je neus van iemand anders gejat heeft. Althans, de meeste mensen zullen dat niet doen, en niet alleen omdat ze dan meewerken aan heling.

    Belang is overigens eigenlijk sowieso het verkeerde woord. Een belang is een streven – het bestaat slechts in de perceptie van diegene die het nastreeft. Ik ben het wel met je eens dat in een ethische afweging ook een persoonlijk belang kan zitten – omdat het je een goed gevoel geeft, of, omgekeerd (en belangrijker, denk ik) omdat het je anders een slecht gevoel geeft.

  22. 28

    @18, Ik bagatelliseer niks, ik zeg alleen dat een 20-jarig wapenembargo pas werd opgeheven nadat het Westen concessies moest doen om Libië te bewegen van hun nucleaire plannen af te zien en dat zelfs daarna westerse wapenleveringen spaarzaam en kleinschalig waren en dat het moreel-ethische debat nog steeds een rol speelde. Verder vind ik het helemaal niet kinderachtig om Rusland en China grotere klootzakken te noemen dan Westerse regeringen. Wapenakkoorden die Libië met Rusland gesloten heeft zijn van zo’n andere orde van grootte dat de handel met het Westen bijna in het niet valt.
    Dat het Westen wapens heeft geleverd aan een regime als Libië is uiteraard een kwalijke zaak. Maar aangezien de vraag naar olie en gas vanuit Europa enorm is, omdat niemand een nieuwe kernmacht in noord-afrika wilde, en omdat er een aantal zogenaamde aanwijzingen bestonden dat Libië wat liberaler werd (de zoon van Ghadaffi is gepromoveerd aan de London School of Economics in 2007, met een proefschrift getiteld ‘The Role Of Civil Society In The Democratisation Of Global Governance Institutions: From ‘Soft Power’ to Collective Decision-Making?’).

    Natuurlijk moeten we geen wapens leveren aan lui als Ghadaffi, daarom bestaan er dingen als wapenembargo’s. En dan kun je achteraf zeggen dat dat embargo niet opgeheven had moeten worden en dan heb je ook gelijk, alleen dan mag je nog steeds best in acht nemen dat die klootzakken die wij onze leiders noemen daar best goeie redenen voor hadden, maar dat ze achteraf gezegd een best wel grove inschattingsfout gemaakt hebben wat betreft Ghadaffi.

  23. 29

    “Ja net zoals je niet hard kan maken dat mensen denken.”

    Dat kan wel. Ik ben geen expert erin, maar doctoren kunnen tegenwoordig met allerlei oefeningen je brein monitoren met ingewikkelde apperatuur. Daarin kunnen ze zien welk gedeelde van je brein hoe hard werkt.

  24. 30

    Mijn punt is Kareltje, dat het maken van morele overwegingen net zo goed tot de dagelijkse hersenactiviteiten behoort als denken. Iedereen doet het. Het is onontkoombaar.

  25. 31

    En ik zeg Rob, dat dat maar net afhangt welke ontologie en mothodologie je uitgangspunt is. Zo zijn er zat analytische werken geschreven over het gedrag van machtige mensen waarin moraliteit geen rol speelt, maar er zijn er ook waarin het wel een rol speelt. Je kunt met verschillende theorien de wereld verschillend zien. Jij staart me naar mijn mening een klein beetje blind op op slechts 1 daarvan. De dichotomie tussen verschillende wereldbeelden is niet zo beslist als jouw mening doet voorkomen.

  26. 32

    Volgens mij snap je gewoon niet wat moraliteit is. Het is niet iets dat je kan ontsnappen. De gewetenloze dictator kan ook vegetariër zijn, thee brengen voor zijn vrouw en zijn zonen wijze lessen meegeven. Dat is allemaal moraliteit. Het leven is dagelijks omgeven door beslissingen die gevormd worden door moraliteit. Je trekt je kleren ´s ochtends aan, je eet met mes en vork en je wacht netjes in de rij bij de kassa.

  27. 33

    Als moraliteit alles is, dan valt er inderdaad niet aan te ontkomen. Maar dan nog is je uitleg niet sluitend. Er bestaat ook zoiets als sociale druk en de wil om geaccepteerd te worden. Dat zijn mogelijk uitleggen van de reden waarom je netjes in de rij staat. En zonder kleren kan je t koud krijgen en ziek worden ect etc…
    Maar je uitleg getuigd er in iedergeval van dat je je inderdaad blind staart op slechts een enkele theorie en rest verwerpt. Ik snap je punt, maar het is te beperkt

  28. 34

    Ik denk niet dat ik mij blind staar op een enkele theorie. Dit is gewoon wat moraliteit omvat. Mijn uitleg is daarbij wel sluitend. Je kan voor bijvoorbeeld kleren zeggen dat iemand ze aantrekt omdat het anders simpelweg te koud is. Daar kan ik prima mee leven, maar ik zeg dan ook niet dat alle handelingen moreel moeten zijn. Ik zeg wel dat je er niet aan ontkomt omdat morele handelingen deel uitmaken van je dagelijkse leven. Moraliteit is niet alles maar het is wel onontkoombaar, tenzij je misschien een kasplantje bent of zo.

    We zijn hier trouwens wel lekker off-topic bezig :)

  29. 38

    @Wout Ik rij op ecologisch gevoede beenspieren, dus van mij krijgt die schoft geen cent. Maar volgens mij mis je vrolijk het hele punt dat dat stuk maakt: los van hoe Khadaffi aan zijn poen komt, staat het ons vrij te bepalen of we willen dat hij zijn poen bij ons aan wapens besteedt.