Sef wordt geen Ambassadeur van de Vrijheid. Eerst wel in beeld, daarna toch afgevallen. Volgens hem vanwege zijn uitgesproken standpunten over de genocide in Palestina. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei weigert te reageren, maar ik geloof hem, want er is al een tijdje een tendens om de herdenking los te koppelen van het heden. Vrijheid is blijkbaar prachtig, zolang je er niet al te concreet gebruik van maakt. Die afwijzing ondergraaft het hele idee van 4 en 5 mei. Als het vieren van vrijheid niet kan verdragen dat iemand die vrijheid gebruikt om actueel onrecht te benoemen, blijft er weinig meer over dan een ritueel zonder betekenis.
In theorie herdenken we op 4 mei de slachtoffers van oorlog en onderdrukking. Op 5 mei vieren we de bevrijding. De onderliggende boodschap luidt steevast dat vrijheid meer is dan een vlag, een festival en een obligate verwijzing naar “dit nooit weer”. Juist daarom is dit zo wrang. Het probleem is niet alleen de beslissing zelf, maar wat die beslissing blootlegt: dat de lessen die op 4 mei worden uitgesproken op 5 mei alweer zijn vergeten. Of misschien eigenlijk nooit zijn geleerd. Vrijheid zou ook moeten betekenen dat mensen kunnen spreken over onrecht, juist wanneer dat politiek gevoelig ligt. Maar dan blijkt ineens dat een artiest met een uitgesproken mening over de genocide in Gaza toch net iets te ingewikkeld wordt.
Directe historische lijn met het heden
Het gaat bovendien over een genocide die, hoe ongemakkelijk ook om te benoemen, wordt uitgevoerd door een land dat is voortgekomen uit het zwartste wat die oorlog heeft voortgebracht. Hierdoor loopt er een directe historische lijn tussen wat we herdenken en wat we nu liever niet benoemen. Dan verandert vrijheid in iets bureaucratisch. Iets dat beheerd, gedoseerd en netjes afgeschermd moet worden van de actualiteit. omdat deze te confronterend wordt met de realiteit. Alsof herdenken wel over vervolging mag gaan, zolang niemand de brutaliteit heeft om parallellen met het heden te trekken die politiek gezien niet lekker uitkomen.
De vrijheid die geen conflict verdraagt
Dat maakt de zaak vooral ook onthullend. Want hier wordt zichtbaar hoe graag Nederland vrijheid viert als voltooid verleden tijd, en weigert te reflecteren op wat die lessen ons in het hier en nu leren. De oorlog ligt veilig achter ons, de slogans zijn bekend, de kransen liggen klaar. Zodra vrijheid echter de vorm aanneemt van een actuele politieke stem, begint het ongemak. Dan duiken de bekende termen op: verbinding, nuance, geen polarisatie. Woorden die in de praktijk meestal betekenen dat vooral bepaalde kritiek even moet verdwijnen.
Dat is alles behalve neutraliteit.
De ambassadeur die zwijgt
Zo bezien krijgt het begrip Ambassadeur van de Vrijheid iets onbedoeld komisch, of liever, cynisch. Blijkbaar gaat het niet om iemand die de vrijheid belichaamt door vrijuit te spreken, maar om iemand die bewijst dat vrijheid het prettigst functioneert binnen vooraf gemarkeerde grenzen en het vooral niet te moeilijk maakt.
Op 4 mei zeggen we dat we moeten blijven waarschuwen tegen ontmenselijking, uitsluiting en wegkijken. Op 5 mei feliciteren we onszelf met onze vrije samenleving. En ergens tussen die twee rituelen in lijkt de boodschap aan Sef te zijn geweest dat sommige woorden, op sommige momenten, toch beter even kunnen wachten.
Dan vier je geen vrijheid. Dan maak je er een lachwekkende parodie op.
