Straatverbod

COLUMN - In 2003 stuitte ik op een man die op internet ijzerenheinig een discussie over polygamie voerde. Gaandeweg bleek zijn opvatting van polygamie nogal afwijkend te zijn: hij vond dat vrouwen – of eigenlijk, één vrouw in het bijzonder, laat ik haar M noemen – hem geen seks mochten weigeren, al hadden ze al jaren een relatie met een ander en taalden ze niet naar hem. Sterker, hij vond dat hij de vrouw in kwestie gerust zwanger mocht maken. Het was oneerlijk dat ze hem negeerde: als brugpieper was hij immers al verliefd op haar geweest, dat gaf hem toch rechten?

Hoe meer hij vertelde, hoe bezorgder ik werd. Hij leek een obsessieve stalker en meldde geregeld dat hij uit pure frustratie over M’s afstandelijkheid de boel bij hem thuis aan gort had geslagen. Toen hij zijn onwillige liefdesobject bij haar volle naam noemde, zocht ik uit wie ze was: gelukkig was haar naam ongewoon, en wist ik inmiddels waar ze woonde. Met enige schroom belde ik M op.

En óf ze die man kende! Hij had haar meermalen en gedurende lange tijd gestalkt, zodat werkgevers, buren, collega’s en vrienden inmiddels instructies hadden om haar af te schermen. Ik vertelde M wat haar stalker publiekelijk over haar schreef; ze schrok zich suf. Hij had vorige week nog aan de deur gestaan. We deden allebei aangifte. De politie nam ons bloedserieus en ontbood de man op het bureau. Veel konden ze niet uitrichten: hij had M immers niets aangedaan. ‘Nog niet,’ dachten M en ik in koor.

Er kwam pas schot in de zaak toen ik aan Gabi van Driem dacht. Afgelopen weekend stond er een interview met haar in PS: Van Driem, de eerste feministische advocaat van ons land, is de bedenker van het straatverbod voor stalkers, een juridische constructie die stalkers verbiedt zich in de nabijheid van hun slachtoffers te begeven.

Van Driem begon namens M een civiele zaak tegen de man. Daarbij ligt de juridische bewijslast lager dan in een strafzaak; zodoende hoefde M niet te wachten tot haar belager haar metterdaad iets zou aandoen. Met mijn uitdraaien van zijn relaas op internet en M’s gedocumenteerde verhaal wist Van Driem bij de rechter in mum van tijd een contact- en gebiedsverbod voor de stalker af te dwingen.

Toen de man die uitspraak meermalen schond, kon het OM vervolgens alsnog ingrijpen: hij werd opgepakt, in voorarrest gezet, moest voorkomen en werd ontoerekeningsvatbaar verklaard. Hij heeft uiteindelijk enige jaren vastgezeten. Psychotisch, obsessief, manisch, totaal op M gefixeerd, en bij vlagen bloedje agressief.

Van Driem had de koninklijke uitweg gevonden voor het lastige parket waarin M zich bevond: door een civielrechtelijke zaak tegen de man te beginnen, had ze – toen hij die rechterlijke uitspraak keer op keer schond – het OM voldoende bewijs in handen gegeven om alsnog een strafzaak tegen hem te instigeren.

Van Driem is haar gewicht in goud waard. Heeft ze eigenlijk al een lintje?


Deze column van Karin Spaink verscheen eerder in Het Parool
.

  1. 3

    Twee keer klassewerk Karin. Ten eerste dat je zo hebt geholpen en ten tweede dat je het deelt en mensen er bewust van maakt hoe erg het stalken is en dat er iets aan te doen is. Klasse!

  2. 4

    Kan iemand uitleggen wat een “civiele zaak” is?
    Ik dacht dat in een civiele zaak wel schadevergoedingen e.d. konden worden opgelegd, maar geen straffen.

    Van Driem begon namens M een civiele zaak tegen de man. Daarbij ligt de juridische bewijslast lager dan in een strafzaak;

    Dit vind ik nog belangrijker omdat te voorzien viel dat het contact- en gebiedsverbod zou leiden tot arrestatie en opsluiting van de stalker.

    Op zich vind ik normaal dat voor een lage straf (bijv. een gebiedsverbod) de bewijslast lager ligt dan voor een hoge straf (bijv. gevangenisstraf, TBS) maar in dit geval lijkt de advocate een sluiproute te hebben gevonden om iemand op te sluiten, terwijl daarvoor in het strafrecht geen reden voor is.

  3. 5

    Overigens is raar dat het zo lang moet duren eer tegen een stalker opgetreden kan worden.

    Ik denk dat als buren, werkgever enz. gewaarschuwd moeten worden om de stalker weg te houden, de overheid toch in staat moet zijn eerder in te grijpen.
    misschien geeft dat zelfs betere resultaten voor de stalker.

  4. 6

    Tot slot denk ik dat gestoorde minkukels zwaarder, (of in ieder geval vaker) gestraft worden dan slimme criminelen.
    (al was het maar omdat gestoorde minkukels zelden getuigen intimideren).

  5. 7

    @4: Een gebiedsverbod hoeft geen straf te zijn. Er hoeft ook niet noodzakelijk een rechter aan te pas te komen (ook burgemeesters leggen geregeld gebiedsverboden op, dit is geregeld in de APV en gemeentewet). Het zou me niet verbazen als het vaker ingezet wordt als preventieve maatregel (formeel: bestuurlijke maatregel) dan als straf.

    “Dit vind ik nog belangrijker omdat te voorzien viel dat het contact- en gebiedsverbod zou leiden tot arrestatie en opsluiting van de stalker.”
    Dat vind ik nou juist niet. De stalker moet op de hoogte zijn geweest van het verbod en heeft dat willens en wetens overtreden. Zolang een gebiedsverbod redelijk is (bv. niet als je de toegang tot een hele gemeente verbiedt, of tot gebieden waarin de betroffene zelf woont/werkt), lijkt me strafvervolging bij overtreding net zo redelijk.

  6. 8

    @5:
    In staat zijn is heel wat anders dan het prioriteit geven.
    Had de man 10 hasjplantjes in de vensterbank gehad was er eerder ingegrepen.
    ;-)

    Verder:

    Het is natuurlijk behoorlijk krankjorum, dat dit soort zaken met een omweg moet worden aangepakt.

  7. 9

    Voor stalkers met een gebiedsverbod en andere types zou eigenlijk een enkelband moeten worden verplicht gesteld die afgaat zodra een afgebakend gebied wordt betreden.

  8. 10

    @0: +++++
    Naar verschijnsel, waar pas recent iets aan gedaan kon worden. Het recente verleden lijkt zo nog erg onverlicht.

  9. 11

    @7: Een gebiedsverbod hoeft geen straf te zijn?
    artikel 38v suggereert inderdaad dat een gebiedsverbod opgelegd wordt in plaats van straf:
    https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2011-546.html

    Maar het gaat er niet om hoe je het noemt, het gaat erom, dat iemand niet door de strafrechter veroordeeld is, maar toch een gebiedsverbod krijgt.

    (Overigens kan ook de burgemeester alleen een gebiedsverbod opleggen aan

    personen die betrokken zijn bij een ernstige verstoring
    van de openbare orde.

    Dan zou dat toch voor de rechter bewezen moeten kunnen worden?)
    bron:
    https://www.google.nl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=2&cad=rja&uact=8&ved=0ahUKEwjEuomkm53UAhXQYlAKHfHRA1MQFggwMAE&url=https%3A%2F%2Fhetccv.nl%2Ffileadmin%2FBestanden%2FOnderwerpen%2FKeuzewijzer_Veilig_Uitgaan%2F2015-gebiedsverbod.pdf&usg=AFQjCNGurxnHcQrFa_R2Cs37P8BjanSsEw&sig2=M14AfZmxt6uE2bOLeF0M-w

  10. 12

    @7: Volgens het artikel bleek de stalker ontoerekeningsvatbaar en psychotisch.
    Dat is voor mij niet te combineren met “willens en wetens”.

    (en eigenlijk verwacht had ik van u iets meer inlevingsvermogen verwacht).

  11. 13

    Supergoed dat je dit gedaan hebt Karin! En ook supergoed dat je er over schrijft!

    één minpuntje:

    de eerste feministische advocaat van ons land

    Dit is natuurlijk niet zo, neem bijvoorbeeld:
    https://nl.wikipedia.org/wiki/Corry_Tendeloo

    en sowieso moeten er heel wat andere feministische advocaten zijn geweest om zo’n traditioneel mannenbolwerk toegankelijk te maken voor vrouwen.

  12. 15

    @7: Dit ben ik wel met u eens:
    [i]Zolang een gebiedsverbod redelijk is (bv. niet als je de toegang tot een hele gemeente verbiedt, of tot gebieden waarin de betroffene zelf woont/werkt), lijkt me strafvervolging bij overtreding net zo redelijk.[i]

    En in deze situatie lijkt een verbiedsverbod mij een goede maatregel te zijn geweest. Maar waarom kan een “civiele zaak” daarvoor gebruikt worden?)

  13. 16

    @8 Dit is geen omweg, maar een mooie juridische oplossing: met een redelijk makkelijk toegankelijke civiele zaak verander je een vaag grijs gebied (want er zijn zoveel mannen en vrouwen die iets te lang achter een love interest aanlopen, wanneer wordt het stalking? hoe goed kun je nu helemaal bewijzen dat iemand je stalkt alleen maar omdat je hem net iets te vaak op straat tegenkomt?) in duidelijke regels (níet daar komen en géén contact) met duidelijke consequenties (strafrecht). Dit is ook goed voor de dader, want die zal in zo’n situatie zichzelf vaak geen stalker vinden (“ze draait wel weer bij, het is juist echte liefde om zoveel moeite te doen voor een vrouw, dat doen ze in films ook”), maar na zo’n uitspraak weet hij precies waar hij aan toe is.

  14. 17

    @14: Eigenlijk wil ik gewoon weten waarom een “civiele zaak” wel werkt tegen een stalker, maar niet tegen Holleeder of de Hell’s Angels.

    Die schijnen ook erg intimiderend te zijn.

  15. 18

    @17: dat zou zomaar iets te maken kunnen hebben met het feit dat Holleeder of de Hell’s angels er geen probleem mee hebben om, zeg, een auto of een woning in de fik te zetten, of even aan te bellen en wat klappen uit te delen. Om te beginnen.

    Stalkers zijn wat dat betreft een stuk braver, en daarnaast zijn ze ook wat meer onder de druk als een politieagent ze bars toespreekt. Plus dat zo’n stalker het in z’n eentje moet doen, ipv met een groep.

  16. 19

    @17 Omdat die minder op één persoon gericht zijn, en meer tegen de hele gemeenschap, dus daarom wordt tegen dat soort mensen en organisaties vooral bestuursrechtelijke alternatieven gebruikt wanneer strafrecht ‘te kort schiet’: wet bibob, bestemmingsplannen tegen clubhuizen, sluiting van panden na schending van de openbare orde, bestuursrechtelijke gebiedsverboden.

  17. 20

    Overigens is het wel bezopen dat je dit soort dingen civiel moet oplossen en dat de politie hier niets aan kan^W wil doen. Voor de meelezende PvdA-kaderleden: hier ligt nou een van de oorzaken van jullie verkiezingsnederlaag.

  18. 21

    @20 Helemaal niet bezopen, politie kan erg moeilijk oordelen over dit soort dingen, voor hetzelfde geld is diegene die ‘gestalkt’ zegt te worden juist de ‘woman scorned’. Hoe kan de politie beoordelen of het toeval is dat iemand door de straat loopt waar die ex woont of niet? Of het waar is wat het slachtoffer beweert over eerdere contactpogingen? En waar ligt de grens?

    Deze oplossing stelt duidelijke regels voor beide partijen, en daarna is het voor de politie/strafrechter dus ook veel makkelijker om deze situaties op te lossen.

  19. 22

    @21: ah, de status-quo-verdediger.

    Leg me eens uit waarom jouw argument wel opgaat voor de politie, maar niet voor een rechter? Die kan zogenaamd ‘een betere beslissing maken’? Terwijl die overwerkt is door alle zaken die langskomen, en in een hoop gevallen ook alleen maar een papieren dossier heeft? En mensen die tegen een politieagent liegen gaan opeens niet in een civiele procedure liegen? Kom nou.

  20. 23

    @16:
    Ik ben het (evenals zie #20 / #22) niet met je eens.
    Ik vind dat stalking, gewoon door de politie en justitie moet worden behandeld.
    N.B.
    Hoe moet het met mensen, die zich financieel geen civiele procedure kunnen permitteren?

  21. 24

    @11: De burgemeester kan ook preventief een gebiedsverbod opleggen als hij denkt dat er een bedreiging voor de openbare orde kan zijn. Het moge duidelijk zijn dat er dan van enigerlei strafbare feiten bij een rechter nog niets aan te tonen valt. Punt is dat een gebiedsverbod geen straf is, maar een preventieve maatregel (in ieder geval wordt het in Nederland zo gezien).

    @12: En bedankt dat je van mij inlevingsvermogen met stalkers verwacht. Verder, je weet dat ontoerekeningsvatbare vooraf niet. En dan is het ook goed dat door die civiele maatregel zoiets aan het licht komt.

    @22: Jij wil dat de politie zonder tussenkomst van rechter, OvJ of burgemeester op eigen houtje gebiedsverboden kan opleggen? Willekeur op de loer. Ik heb dat vertrouwen in ieder geval niet in de politie. Zelf vind ik de wijze met twee trappen eerlijk gezegd aanmerkelijk beter; Er wordt een zekere helderheid geschapen door het gebiedsverbod, die een verdachte van stalking de kans geeft om te laten zien dat ie dat niet is en er wordt, als ie dat niet doet, de mogelijkheid geschapen om hem(/haar) strafrechtelijk te vervolgen. En als ie zich er wel aan houdt, is het (al dan niet vermeende) probleem opgelost.

  22. 25

    @24: als je je stereo te hard hebt staan (of je staat om 11:00 ’s avonds nog met de hilti te keer te gaan) , dan kan de politie je ook een waarschuwing/aanwijzing geven. Dat doen ze ook op eigen houtje, zonder tussenkomst van een rechter/OvJ/burgemeester.

    En voor hangjongeren heeft de politie ook een oplossing; net zolang kleppen tot je ze iets kunt vorderen. Dan arresteren vanwege ‘niet opvolgen bevel politie’. Ja, flauw. En willekeur.

  23. 26

    @23, het OM en de politie maken deel uit van het strafrechtelijke apparaat, en het kán ook strafrechtelijk, maar dat is moeilijker om redenen die niet makkelijk te veranderen zijn (en die je ook niet wilt veranderen) omdat het fundamentele beginselen van rechtsbescherming zijn (onschuldpresumptie, wettig en overtuigend bewezen, proportionaliteit tussen misdaad en straf) dus daarom is het fijn dat deze civielrechtelijke weg openstaat voor mensen zoals beschreven in dit stuk, zeker omdat het dus weer handvaten bied voor het strafrecht!

  24. 27

    @25 Ja en als je die waarschuwing negeert en doorgaat, dan geven ze je een proces-verbaal, en daarna zit je dus in het strafrecht. De politie kan zo’n stalker natuurlijk al een waarschuwing geven en dat doen ze ook al lang (De politie nam ons bloedserieus en ontbood de man op het bureau.), maar dat helpt dus niet altijd.

    En je tweede voorbeeld: dat wil je dus niet inderdaad.

  25. 28

    @24: overigens vind ik ’t een beetje hypocriet om hier een pleidooi voor de rechtsstaat te gaan houden en dat-ie zo fantastisch is, terwijl je als stalking/intimidatieslachtoffer allerlei shit over je heen moet laten komen waarvan dan gezegd wordt ‘jah, daar kunnen we niets aan doen, want Duh Rechtsstaat.’.

    Dan mag je die rechtsstaat fijn houden van mij.

  26. 29

    En je tweede voorbeeld: dat wil je dus niet inderdaad.

    Ik kan me goed voorstellen dat je dat wel wilt. Want knap hinderlijk voor de rest van de buurt. Het wordt een ander verhaal als dat gebruikt wordt voor ‘ethnisch profilen’.

  27. 30

    @28 Deze oplossing voorkomt juist dat stalking/intimidatieslachtoffer allerlei shit over je heen moet laten komen waarvan dan gezegd wordt ‘jah, daar kunnen we niets aan doen, want Duh Rechtsstaat.’.

    en daarom is ie ook zo mooi.Terwijl je toch die rechtsstaat hebt.

  28. 31

    @30: misschien moet je eens kennis maken met die rechtsstaat van je, ipv dat je zwelgt in je eigen gelijk. Kun je kijken hoe fantastisch-ie nou echt is.

    Edit: Of, laat ik het zo zeggen: in de implentatie -hier in nederland- gaat ’t nog wel eens flink mis. Waarom kun je bij ‘eenvoudige mishandeling’ pas 3 dagen na dato aangifte doen? Waarom kijken agenten zo vermoeid als je aangifte wilt doen van vernieling of diefstal? Ontmoedigingsbeleid? Hoe strookt dat dan met jullie ideale rechtsstaat?

  29. 32

    @31: gronk, ik denk dat u uw grieven over de bestrijding van criminaliteit niet moet botvieren op Anoniem. (@30:)
    Probeer het liever bij de minister van Justitie.
    Dat is al sinds 2010 een VVD’er trouwens.
    @20:

  30. 33

    @24: een preventief gebiedsverbod mag de burgemeester alleen opleggen aan mensen die al geweld gepleegd hebben.
    (Dat schreef ik al, maar het staat ook in uw link).

    Ik denk dat als een burgemeester zo’n verbod oplegt aan iemand die nooit veroordeeld is (en nooit met het Openbaar MInisterie geschikt heeft), het net zo illegaal is als wanneer de burgemeester een willekeurige burger zou verbieden om chocoladeijsjes te eten.
    (d.w.z.: overtreding van het verbod zou niet moeten leiden tot vervolging door het OM).

    Dus ik blijf zitten met de vraag:
    waarom doet de burgemeester het niet, en de strafrechter niet, maar kan in een civiele zaak wel een gebiedsverbod opgelegd worden?

    (is er een jurist in de zaal?)

  31. 34

    @24: Ik ga er min of meer van uit dat iemand, die rare theorieën op internet zet, niet goed bij z’n/d’r hoofd is.
    En vermoedelijk daardoor niet in staat is, goed de consequenties van zijn/haar handelen te voorzien.

    Hoewel “ontoerekeningsvatbaar” niet hetzelfde is, leek mij daarom voorspelbaar, dat de stalker het gebiedsverbod overtreden zou.

    En zo kun je met een gebiedsverbod testen of iemand in staat is, consequenties te voorzien.
    Dat lijkt mij betrouwbaarder dan een Rohrschach-test.