Post-Atheïst | Dode Zee-rollen

COLUMN - Toen onlangs enkele oude opnames van Bob Dylan werden uitgebracht, noemde een journalist ze ‘Dylans Dode Zee-rollen.’ Verdere uitleg was overbodig: elke lezer begreep dat het ging om herontdekt materiaal dat nieuw licht wierp op de tijd waarin iets belangrijks was ontstaan. In het geval van de echte Rollen gaat het om een kleine duizend teksten uit de tijd waarin de grondslagen zijn gelegd voor het christendom en rabbijnse jodendom.

Ze zijn in 1947 teruggevonden in de buurt van een ruïne die Qumran heet. Sommige teksten waren al bekend uit de Bijbel, andere uit Ethiopië of uit de synagoge van Cairo, maar er was ook nieuw materiaal. De eerste onderzoekers identificeerden de ruïne als het klooster waar de rollen waren geschreven en meenden dat ze behoorden tot een kolossale bibliotheek.

Maar wie waren de joodse monniken? Toevallig hebben we een overzicht van de stromingen binnen het toenmalige jodendom: historicus Flavius Josephus onderscheidde sadduceeën, farizeeën, essenen en zeloten, en de eerste onderzoekers meenden dat de ideeën in de Rollen het meest leken op die der essenen. De beroemd geworden Oorlogsrol toont dat deze asceten geloofden dat Israël in een apocalyptische oorlog de buurvolken – lees: de Romeinen – zou verslaan, terwijl andere teksten vertellen dat daarna een “koninklijke messias” de macht zou delen met een priesterlijke collega.

Het esseense auteurschap van de Dode Zee-rollen is een nog altijd populaire hypothese, maar de twijfel bleef knagen. Omdat het materiaal tergend langzaam werd uitgegeven en almaar onder embargo bleef, waren de complottheorieën niet van de lucht, met het Vaticaan als vanzelfsprekende boosdoener. Zo’n vertraging is in de oudheidkunde echter normaal: alleen al in het British Museum wachten zo’n 100.000 Babylonische teksten op publicatie. Filologisch handwerk is extreem arbeidsintensief.

In 1991 begonnen enkele geleerden, die over foto’s van de onuitgegeven teksten beschikten, het embargo te negeren: ze maakten het beeldmateriaal openbaar en bereikten zo dat de geheimhouding binnen enkele weken werd opgeheven. Hoewel de publicatie zo werd versneld, is ze pas afgerond in 2009, tweeënzestig jaar na de ontdekking. Digitale foto’s zijn hier.

Zo begon het onderzoek opnieuw en ontdekten de qumranologen dat het eerst-gepubliceerde materiaal atypisch was geweest. De meeste Rollen gaan niet over een apocalyptische eindtijd en het idee dat het om één bibliotheek gaat, is inmiddels omstreden. Christelijke termen als “klooster” en “monniken” waren al uit de mode geraakt en zijn dat helemaal nu archeologen opperen dat de ruïne in feite een dadelplantage met pottenbakkerij was (pdf). De veronderstelde rituele baden lijken bassins om klei te zuiveren.

Als er al een anti-Romeinse tendens is in de Rollen, wordt deze meer dan gecompenseerd door teksten over rituele reinheid: de schrijvers hielden rekening met de aanwezigheid van onreine vreemdelingen en zochten wegen om de eredienst voort te zetten. Deze schrijvers zochten dus een manier om de Romeinen in hun religieuze kader te integreren: ook al beschouwden ze hen niet als hun gelijken, ze fantaseerden niet over hun apocalyptische verdelging.

Het zou te ver gaan te zeggen dat de qumranologie terug is bij af, maar veel oude zekerheden zijn weggevallen. Ik kan iets over het hoofd hebben gezien, maar volgens mij valt het woord “esseens” niet één keer op de verbluffend mooie expositie in het Drents Museum in Assen. U kunt het materiaal daar bekijken tot 5 januari.

  1. 5

    Ik zal het nee toch even toelichten.

    Als je een discussie wil voeren moet je een doel hebben. Iets toe willen lichten, je punt over de bühne oid. Ik hoef dat niet. Daarnaast vind ik de bijbel ook zwaar overschat en daar ga ik zeker ook geen discussie over aan. Ik heb geen zin in o.a. een reli-discussiemoeras. Daarnaast zijn er heel veel van dit soort documenten – vgl bv de Nag Hammadidocumenten – van dezelfde orde die net zo min wat toevoegen of afhalen aan ons bestaan. Kul in onze huidige tijd. Best interessant voor historici, maar verder betekenisloos. Zwaar overschat dus.

    En als ik nu toch bezig ben : kun iemand mij de relevantie van Hare Krishna uitleggen?

  2. 8

    Interessante Horizon documentaire over de Dode Zee Rollen.

    http://www.youtube.com/watch?v=6vGuFnigpQQ

    Geeft ook wel antwoord op mijn eerdere vraag @3. Het antwoord is zeker niet commercieel maar eerder ideologisch – iedereen heeft zijn zo zijn favoriete theorie over Jezus en Jodendom en de oude teksten zijn fragmentarisch en meerdere vaak tegenstrijdige manier te interpreteren. Een feest voor scherpslijpers.

    Het is al een wat oudere documentaire en er zal vast wel veel nieuwe materiaal zijn gevonden intussen. Maar dit plaatst Christendom zeker in een ander licht. Er waren voor Jezus al groepen die verhalen schreven die het zelfde stramien – template? – volgen als het Nieuwe Testament. Of je moet geloven dat Paulus een leugenaar was zoals een van de onderzoekers in deze documentaire beweerd.

  3. 10

    ’t Is ook nooit goed bij die Qwerty. Laatst was het hele ‘internettijdperk’ al flut, en nu is schijnbaar alles van vóór het internettijdperk ook al ‘kul in onze huidige tijd’.

    Is er überhaupt iets dat je interesseert, Qwerty? Misschien kan Jona daar voortaan dan even rekening mee houden.

  4. 11

    Boeken, boekrollen, werden vroeger te heilig geacht om ze te verbranden of zo maar weg te gooien als ze smerig en versleten waren geworden.
    Dus werden ze versnipperd, de snippers in kannen en kruiken gedaan en die werden opgeborgen c.q. verstopt. Zo ongeveer is het mij door een deskundige vertelt.

    Hedendaagse theologen en consorten hopen vurige uit dat afval nieuwe inzichten te winnen – en zo hun baan te consolideren – maar dat eerste is ijdele hoop. Vinden ze een nieuw onnozel woordje, dan propageren ze hun trouvaille als iets dat een geheel nieuw licht werpt op een probleem dat in feite nooit eerder bestond.

    Het is allemaal gewoon rotzooi.

  5. 12

    @10: Niet overdrijven Krekel en ook geen onzin blaten.

    Maar als je het zo goed weet, misschien kun jij je licht er op laten schijnen. Al die oude documenten gerelateerd aan christus schijnen erg bijzonder interessant en belangrijk te zijn.

    En nee, ik begrijp dat idd niet. Het is verspilling van tijd, geld en energie. Als het nu nog consequenties zou hebben zouden we iets hebben.

  6. 14

    Ik overdrijf niet, @12, en blaat altijd erg zinnig.

    Overigens is het bestaan van het hele universum een verspilling van tijd, geld en energie. Of het nu straks big-ript, big-chruncht of een langzame warmtedood sterft, uiteindelijk is het één grote oefening in zinloosheid geweest, gevuld met eindeloos veel kleine oefeningetjes in zinloosheid, zoals wijnproeven, sportkijken, boekjeslezen en, ja, geschiedenisliefhebben.

    Het leven is een kwestie van enkele van die zinloze oefeningetjes uitkiezen om je mee onledig te houden. Doe je dat niet, zoals jij lijkt te doen, dan wordt het allemaal nog zinlozer: een verzinlozing van zinloosheid. Je maakt de ons gegeven zinloosheid zinloos.

  7. 15

    Ah de plus-min politie grijpt in…
    Heerlijk zo’n goeie redactie.
    Open discussie enz.

    Maar leg mij nu eens uit, als we nu ondertussen toch een discussie hebben over het nut van dit soort documenten, wat is het nut? Misschien kan Jona zijn licht laten schijnen? Of anders de plus-min politie die blijkbaar mijn woorden onprettig vindt.

    (de eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat ik ook al een paar plusjes en minnetjes hier had uitgedeeld, maar het lijkt nu echt los te barsten…)

  8. 16

    @11: Ik weet wel waarom die boeken of boekrollen als ze smerig en versleten waren werden versnipperd en die snippers in kannen en kruiken terecht kwamen:

    het gaat om de dode-zee-drollen.

  9. 17

    @14: Dat is een goede insteek en ik ben het er mee eens.

    Het probleem is dat binnen de onzinnigheid van het geheel wij nu eenmaal bestaan en binnen dat bestaan met elkaar te maken hebben om te leven. Het neerzetten van het leven als zinloos mag, maar dan kun je overboord springen. Als we dat niet doen is het leven dus zinvol.

    Met een zinvol leven hoef ik nog niet alles wat anderen doen te accepteren als zinvol. Ik verdedig het standpunt dat het fressen belangrijker is dan de moral. Hoef je het niet mee eens te zijn maar in de samenleving hebben we vooral met elkaar te maken voor zover het het fressen betreft en voor zover het de moral betreft om te leven en te laten leven. In die context zie ik nog steeds het nut van de Dode Zee-rollen of de Nag Hammadi documenten en soortgelijke snippers (dank aan @HPax) niet.

  10. 19

    Zo lang het christendom nog enige invloed in de samenleving heeft, hebben documenten die daar wat over te zeggen hebben ook waarde. Pas als de bijbel alleen nog als een mooi sprookjesboek gelezen wordt, zijn die documenten nutteloos.

    Dat geldt mutatis mutandis natuurlijk ook voor andere godsdiensten en filosofieën.

  11. 20

    @19: Ik ben dolblij dat die rollen worden bestudeerd omwille van de geschiedenis zelf. Science for its own sake, net als l’art pour l’art, daar ben ik een groot voorstander van. Zelfs al was het alleen maar om de ledigheid waar #14 het over heeft te vullen en om de zinloosheid van het bestaan op afstand te houden. Dan is het nog steeds een nuttige onderneming.

    Maar wil je iets weten over het christendom dan lijken de rollen me inderdaad wel tamelijk nutteloos. Christenen laten zich niet veel gelegen liggen aan wat hun diverse ideologische voorvaderen zoal hebben neergepend. En het is ook niet zo dat ze de inhoud van hun geloof zullen aanpassen als er iets “nieuws” wordt ontdekt over hun Jezus of over andere onderwerpen. Ze hebben hun Jezus al zo vaak verkracht en vermoord om hem aan hun ideaalbeeld te laten voldoen, dat doen ze gerust nog eens.

  12. 21

    @19

    Niemand gelooft nog in Mesopotamische of Egyptische goden maar wanneer nieuwe teksten daarover worden ontdekt zijn die zeker niet “nutteloos”.

    Of je nou ’n hekel hebt aan godsdienst of niet, je zult moeten erkennen dat het religieuze een universeel verschijnsel is, dat het altijd en overal bestaan heeft en dat het in een bepaalde vorm altijd zal blijven bestaan. Er zullen altijd mensen zijn die iets nodig hebben om hoop uit te putten, om het onverklaarbare te verklaren of om de sociale cohesie te bevorderen.

    En daarom zijn obsolete religieuze documenten “nuttig”, om de menselijke geschiedenis, en dus de mens zelf, beter te begrijpen.

    Ik vind het trouwens wel eng, wetenschap beoordelen op basis van het “nut” ervan.

  13. 22

    ”Ik vind het trouwens wel eng, wetenschap beoordelen op basis van het “nut” ervan.”

    Inderdaad … die neiging om dat te doen komt ironisch genoeg vaak uit de hoek van het bedrijfsleven (en zijn wormvormige aanhangsels) terwijl het ondertussen wél een keertje goed zou zijn om producten op hun (maatschappelijk) nut te beoordelen.

    Wat is het ‘nut’ van Coca-Cola? Wat kost het aan onnodige vervuiling en verspilde grondstoffen en vrije tijd om te maken? Wat kost het aan zorg om suikerverslaafden (van kindsbeen af geïndoctrineerd door foefjes van Coca-Cola als de kerstman en hun collaboratie met Disney) te behandelen? Wat zijn de kosten en baten van diamanten? Van cosmetica? Wat kost opzichtige luxeconsumptie in het algemeen en hoe verhoudt dat zich tot het nut ervan? Allemaal wél nuttige nut-vragen …

    Be dus maar careful what you wish for, bedrijfsleven. Straks gaan we namelijk écht een keertje nadenken over wat nuttig is en wat niet.

  14. 23

    @17: ”Dat is een goede insteek en ik ben het er mee eens.”

    Dat is helemaal geen goede insteek, het is hol materialisme geuit door een ijdele dwaas. De menselijke behoefte aan levensinvulling gaat verder dan alleen een invulling van de tijd, daarom bestaat er ook nu nog altijd zoiets als religie om in die zingeving te voorzien, illusoir of niet.

    (zo zijn we weer on Jona’s topic … )

  15. 24

    @20: je hebt gelijk, ook zonder christendom hebben ze nog waarde. En dat het christendom zich niet van binnen uit gaat hervormen is een waarheid als een koe, maar de dode zee rollen zullen wel meer mensen na gaan denken en het christendom achter zich laten, waardoor het christendom minder invloed zal krijgen en zich weer wat toleranter op zal moeten stellen.

    @21: mee eens.

    @22: kapitalisme is een geloof. De onzichtbare hand is hun god.

  16. 25

    @22:

    Wat is het ‘nut’ van Coca-Cola?

    Dat er iemand stinkend rijk van wordt.

    Dat zal met die rollen waarschijnlijk niet gebeuren.

    Toch weer een pluspunt voor de Dode Zee-rollen.

  17. 26

    @23: …daarom bestaat er ook nu nog altijd zoiets als religie om in die zingeving te voorzien, illusoir of niet.

    Allemachtig, gaan we nu illusionaire vriendjes goedpraten? Dus als ik een schizofreen met waandenkbeelden tegenkom is dat een goede levensinvulling? Is godsdienst iets anders dan geïnstitutionaliseerd waandenken? Als rationalisme, realisme, filosofie, denken enz… enige betekenis heeft dan dient het toch op materie te zijn gebaseerd (u begrijpt, ik ben niet erg spiritueel aangelegd). Op materiële gronden kan ik historisch nog wel iets van die snippers gaan maken maar op spirituele gronden zeker niet. En mijn levensinvulling maak ik zelf wel. Dank u. (mopper, mopper, mopper… levensinvulling, zingeving, religie, tijdsvulling… mopper, mopper, mopper)

    Veel gekker moet je het niet maken krekeltje.

    (let op: min zoveel, gewoon omdat het kan)