Politiek Kwartier | Een neoliberale planeconomie

Vandaag verwondert Klokwerk zich erover hoe liberaal beleid kan leiden tot communistische praktijken.

Wie bijstand ontvangt, mag daar best wat voor terugdoen. Kinderopvang is goed, zodat mensen economisch zelfstandig kunnen worden.

Twee politieke dogma’s die tot rare praktijken leiden. Want wie de regelingen voor kinderopvang en de bijstand naast elkaar legt en een beetje gaat rekenen komt op rare uitkomsten.

Stel, een alleenstaande moeder met één kind maakt gebruik van de kinderopvang. Het is crisis, zij verliest haar baan en belandt in de bijstand. Thuis beslist zij dat zij het makkelijkst kan bezuinigen op de opvang.

Dit kost weer werkgelegenheid. Laten we zeggen dat dit ook bij de kinderopvang een baan scheelt. Gezien een maand kinderopvang al snel een netto modaal inkomen kost is dat goed mogelijk.

Een mogelijke oplossing voor dit economisch probleem is het volgende: de moeder gaat werken bij de kinderopvang. Dan betaalt ze dus eigenlijk haar eigen baan

Dit lijkt een beetje vreemd, maar het is mogelijk, want werkende mensen kunnen kinderopvangtoeslag krijgen, en die kan bij één kind al oplopen tot ruim 1300 euro netto per maand.

Het vervelende van deze banenmachine is echter dat onze dame dan 400 euro meer gemeenschapsgeld kost dan de totale bijstand waar ze als alleenstaande ouder recht op zou hebben.

Dit geldt voor iemand met een minimuminkomen. Maar als iemand anderhalf keer modaal verdient, is de maximale vergoeding voor kinderopvang nog steeds gelijk aan de bijstand voor een alleenstaande ouder. Anderhalf keer modaal: maar 15 procent van de huishoudens komt over die grens heen. En de toeslag wordt zelfs nog hoger als er sprake is van meer dan één kind.

Conclusie: ouders in een uitkering vormen veruit de goedkoopste gesubsidieerde kinderopvang.

Het probleem is echter dat de gemeenten de bijstandgerechtigden maar niet met rust kunnen laten. Bijstandgerechtigden, ook met kinderen, maken tegenwoordig een grote kans in een of ander work-first project terecht te komen (lees: dagelijks in een VVD-busje naar het Westland getransporteerd te worden om aardbeien te plukken en doosjes te vouwen). Niet dat dit in praktijk iemand dichter bij de arbeidsmarkt blijkt te brengen, maar het levert de gemeente weer wat geld op.

Het klinkt logisch dat je wat terug moet doen voor je uitkering. Maar in praktijk komt het erop neer dat ook commerciële bedrijven extra goedkope werkkrachten krijgen op kosten van de belastingbetaler.

Een groot probleem van deze heerlijke VVD-projecten is dat dit een inmiddels aangetoond verlies aan werkgelegenheid met zich meebrengt. Meer uitkeringen in totaal dus. Het lijkt winst, maar op termijn heeft de schatkist eronder te lijden.

Zeker wanneer die door de belastingbetaler gefinancierde werkkrachten door dat werk nog recht krijgen op een toeslag voor kinderopvang ook.

Rare praktijken. Mij lijkt het eerlijker en goedkoper om iedereen die werkt daar gewoon voor te betalen, inclusief de zorg voor kinderen. Of dat laatstgenoemde werk dan zelf gedaan wordt of wordt uitbesteed mag iedereen zelf bepalen.

Een staatsuitkering voor mensen die voor kinderen zorgen. Ik hoor de liberalen mij al uithonen. Ondertussen koersen we onder VVD-vlag echter aan op een maatschappij waarin iedereen via work-first trajecten aan de slag gaat voor een staatssalaris op bijstandsniveau, en de kinderen opgroeien in collectieve door de staat gesubsidieerde zorgcentra. Keuzevrijheid nul en het kost vaak meer dan het oplevert.

Toch vreemd hoe dat werkt met die neoliberalen. Ze pleiten voor eigen verantwoordelijkheid en loon naar werk, maar realiseren ondertussen het communistische ideaal.

  1. 1

    Wat is dat toch voor modieus gelul over ‘neoliberaal’? Is dat om het woord liberaal eenzelfde negatieve lading te geven als neonazi? Wat is er neo aan liberalisme? Je zegt van de CU toch ook niet dat ze neochristelijk of van de SP dat ze neosocialisten zijn?

    In dit artikel lijken er exclusief VVD’ers mee bedoeld te worden, dus waar is dan een overkoepelende bijnaam voor nodig. Heb het gewoon over VVD’ers.

  2. 2

    Laten we zeggen dat dit ook bij de kinderopvang een baan scheelt. Gezien een maand kinderopvang al snel een netto modaal inkomen kost is dat goed mogelijk.

    ->laten we dat maar niet zeggen; ze lopen lang niet 1 op 1. Ook betaalt een werkgever – het is heel raar – geen netto modaal inkomen, maar heeft die bruto loonkosten. Daarnaast is er natuurlijk nog een gebouw, en ‘wat papierwerk’. Het rekenvoorbeeld is niet echt sterk

  3. 3

    ‘Mij lijkt het eerlijker en goedkoper om iedereen die werkt daar gewoon voor te betalen, inclusief de zorg voor kinderen. Of dat laatstgenoemde werk dan zelf gedaan wordt of wordt uitbesteed mag iedereen zelf bepalen.’

    -> tamelijk letterlijk en ontdaan van alle romantiek: zo gaat het bij mij thuis. Ik werk meer, mijn vrouw zorgt meer. Ik voorzie daarmee (gelukkig en graag) ook in haar levensonderhoud.

    Daarnaast is er de tamelijk bizarre kinderbijslagregeling die voor mij aardig is, maar vergeleken bij het jaarinkomen verwaarloosbaar is…. Als ik het niet kreeg en een bijstandsmoeder met jonge kinderen het dubbele had ik daar geen probleem mee.

  4. 4

    Neoliberaal is een scheldwoord zonder betekenis, valt me tegen van klokwerk dat ie dat gebruikt in dit verder leuke stukje. Wikipedia over neoliberaal: ook tegenwoordig wordt de term vooral op negatieve wijze gehanteerd als politieke slogan of ‘politiek scheldwoord’, waarbij onduidelijk blijft wat er exact mee bedoeld wordt, waarmee de term een essentially contested concept is geworden.

    Maar goed, blijkbaar ben ik ook een neoliberaal, want ik vind ook dat je in principe voor je eigen geld moet zorgen, dus voorwaarden aan de bijstand, en ik vind dat werkende ouders gestimuleerd moet worden, dus betaalbare kinderopvang. Hopelijk kan dat ook op een minder stomme manier ingevuld worden dan nu blijkbaar het geval is.

  5. 5

    @4.

    Betaalbare kinderopvang is niet neo-liberaal, want dat mag de overheid niet doen. Dat moeten de burgers zelf regelen. Geen interventie van bovenaf met belastinggeld.

    Neo-liberalisme is een naam voor het 19e eeuwse liberalisme: kleine overheid, vrije markt, burgers doen meer zelf. Schepje neo-conservatisme is dat er weer echte hiërarchische systemen zijn, met een grote rol voor de kerk/liefdadigheidsinstellingen en tevreden zijn met waar je geplaatste bent in de maatschappij, want dat is door jouw door god gegeven. Deterministisch.

  6. 7

    @4: voor je eigen geld zorgen wordt niet echt gewaardeerd (iets met valsemunterij enzo.)
    En dat is niet alleen een flauw semantisch geintje: geld verdienen hangt in hoge mate samen met gezamelijke afspraken. Er is geen objectieve bron van geld. Er is geen objectieve norm om vast te stellen wie wat waarvoor hoort te verdienen. ‘De markt’ die zo graag genoemd wordt, is volstrekt niet onafhankelijk: die wordt bv in hoge mate beinvloed door de mensen die het geld al hebben en daarom partij en belanghebbende zijn.

    Mensen kunnen niet zonder meer voor hun eigen geld zorgen. Geld verdienen gebeurt dus in een context van de anderen, en van regels die gezamelijk worden opgesteld. En dus moeten we over die voorwaarden en regels blijven praten. Wat is belangrijk, hoe willen we de zaken regelen? Hoe zetten we geld als middel (geen doel) in om dat voor elkaar te krijgen? Doen alsof we dat niet samen afspreken en dat er een soort objectieve maat is die buiten ons om bestaat is zwak of misleidend.

  7. 8

    @5 De negentiende eeuw ligt al weer geruime tijd achter ons, maar het woord neoliberaal is een modewoord van de laatste jaren. Bovendien wordt het nooit beschrijvend gebruikt maar slechts als scheldwoord, wat @4 ook al aangeeft.

    Het komt op mij erg kinderachtig over, zoals demonstranten die de politie steevast fascisten noemen, of socialisten die altijd ‘voor Sinterklaas spelen’. Het zorgt er ook voor dat ik het hele artikel door die kop al niet meer serieus kan nemen.

  8. 9

    @8:

    …het woord neoliberaal is een modewoord van de laatste jaren. Bovendien wordt het nooit beschrijvend gebruikt maar slechts als scheldwoord…

    Dat klopt niet helemaal:

    The term [neoliberalism] was introduced in the late thirties by European liberal scholars to promote a new form of liberalism after interest in classical liberalism had declined in Europe. In the decades that followed, neoliberal theory tended to be at variance with the more laissez-faire doctrine of classical liberalism and promoted instead a market economy under the guidance and rules of a strong state, a model which came to be known as the social market economy. In the sixties, usage of the term “neoliberal” heavily declined. When the term was reintroduced in the following decades, the meaning had shifted. The term neoliberal is now normally associated with laissez-faire economic policies, and is used mainly by those who are critical of legislative market reform.

    Daarnaast wordt de term ‘neoliberaal’ vaak gebruikt om de politieke overtuigingen aan te duiden die het beste passen bij de neoklassieke economische school.

  9. 10

    @8.

    Neo wijst terug op een andere tijd. Dat is wat ik bedoel, en wat feitelijk juist is. Of heb je geen historisch besef?

    Neo-liberalisme is dan ook geen scheldwoord, maar in grote mate, een goede weerspiegeling van de politiek van de laatste decennia.

    Neo-liberalisme wordt al in sociologische boeken van begin jaren tachtig gebruikt, of lezen we alleen nog maar de populaire lectuur?

    Je hebt alleen maar gelijk dat het te pas en te onpas wordt genoemd. Maar let wel: wanneer wordt het te pas genoemd: bij het boek Identiteit van de Belgische psycholoog bijvoorbeeld? Of is dat gehele boek weer onzin, want term verkeerd gebruikt?

  10. 11

    @1
    Erger nog, het neoliberalisme uit de jaren dertig is een visie die uit gaat van meer controle van de overheid op de markt en dat is juist weer wat columnisten als deze weer niet bedoelen. Verwarrend.

  11. 13

    @1: Neo plus liberalisme is net zoiets als de kalief die kalief wil worden . De neoliberaal die eigenlijk maar beter liberaal kan blijven

  12. 16

    Communist is lang als een scheldwoord gebruikt voor iedereen die ook maar een beetje links was. Neoliberaal is helemaal geen scheldwoord, maar een politieke overtuiging. Als het een scheldwoord wordt, heeft dat een oorzaak, net zoals fascist en communist als scheldwoord gebruikt kunnen worden. Een woord kan een scheldwoord worden, wanneer mensen die zich zo noemen daar aanleiding toe geven.

    Neoliberalen zijn wel een eindje op weg om dat te bereiken, omdat veel mensen de neoliberalen als zakkenvullers herkennen. De financiële sector, die de neoliberale theorieën van Friedman en zijn volgelingen in uitvoering heeft gebracht, is zelf de oorzaak van het feit, dat neoliberaal een slechtere klank heeft gekregen. Torenhoge salarissen en bonussen incasseren, terwijl de rest van het land de broekriem aan mag halen, levert geen populariteitsprijs op.

  13. 18

    @16 Profiteren van een links subsidiebeleid gebeurde door linkse bestuurders. Maar niemand zou dat communistisch of neoliberaal noemen. Neosocialistisch dan maar?

    Als neoliberaal geen scheldwoord maar een overtuiging is, hoe komt het dan dat niemand zichzelf neoliberaal noemt maar dat alleen anderen er mee aangeduid worden, en dan ook altijd uitsluitend in negatieve zin?

    Neoliberaal is een scheldwoord. En door het te gebruiken schrijf je een scheldstuk. Zo ook Klokwerk alhier.

  14. 19

    Een neo-liberaal is een liberaal die alles wat sociaal is afschaft en verder alleen maar 1 dimensionaal kan communiceren, namelijk:
    €$€$€$€$€$€$€$€$€$€$€$

  15. 22

    @4: Waarom zou je uitgerekend ouders, die een kind moeten opvoeden, stimuleren om toch te werken?

    Als er 1 ergernis is bij banen zonder werkploegen dan is het wel de part-timer die alweer naar huis gaat op het moment dat ze juist nodig zijn. Of de ouder die niet op vergadering kan komen omdat ze kinderlijke verplichtingen hebben.

    Begrijp mij niet verkeerd, ik vind het heel goed dat deze ouders hun kind boven werk plaatsen. Maar waarom zou je ze niet gewoon lekker thuis laten en werkgelegenheid creeëren voor mensen die full time kunnen werken en dus productiever kunnen zijn?

    Die rare ‘arbeit macht frei’ (no pun intended) kronkel bij mensen is eerder belemmerend voor het kapitalisme. Meer mensen aan het werk is niet automatisch een beter functionerende maatschappij. Daarom hebben we machines, computers and netwerken.

  16. 24

    @22:
    “Als er 1 ergernis is bij banen zonder werkploegen dan is het wel de part-timer die alweer naar huis gaat op het moment dat ze juist nodig zijn. Of de ouder die niet op vergadering kan komen omdat ze kinderlijke verplichtingen hebben.”

    Dit klinkt als het typische gejeremieer van een slecht planner.

  17. 25

    “””Toch vreemd hoe dat werkt met die neoliberalen. Ze pleiten voor eigen verantwoordelijkheid en loon naar werk, maar realiseren ondertussen het communistische ideaal.”””

    Het probleem met planeconomen is (afgezien van het feit dat deze economen blijkbaar weinig verstand van economie hebben) dat ze alleen kijken naar wat hun fantastische plan tot stand brengt en niet naar wat als gevolg daarvan _niet_ gedaan wordt. In een planeconomie is dat datgene wat niet gedaan wordt doorgaans nuttiger dan het plan. Dat komt omdat de economie zo complex is dat deze nooit centraal gestuurd _kan_ worden.

    In dit land zijn er trouwens nauwelijks liberalen:
    We hebben links en rechts, waarbij links denkt dat er een grote overheid nodig is om de macht van private corporaties in toom te houden en rechts denkt dat de macht bij het bedrijfsleven moet liggen en ziet een machtige overheid als een bedreiging.

    Het probleem is dat beide kampen een bedreiging zien en als oplossing het overdragen van macht. Het enige paradigma in dit land is het overdragen van macht ter beperking van macht. Vervolgens gaat men het vreemd vinden dat er instituties met te veel macht zijn ontstaan.

  18. 26

    @25: het is niet meer echt waar dat rechts een bedreiging ziet in grote overheidsbemoeienis. Juist die partijen met vrijheid in de naam staan verregaande inperkingen van persoonlijke vrijheid toe en geven de overheid de macht in handen om eenvoudig en zonder al te veel tegenspraak verregaande controles en straffen op te leggen.

    De overheidsbemoeienis die ze vrezen is vooral de overheidsbemoeienis die henzelf benadeelt. Regels tegen belastingroutes bv.

  19. 27

    @22

    Klopt.
    Er is maar 1 reden dt de overheid graag wil dat een moeder gaat werken: dan betaalt de moeder belasting. Als ze vervolgens geen tijd meer heeft voor de opvoeding van haar kind gaat dat naar een kinderdagverblijf, dat kost geld waarover belasting wordt betaald. Het kind wordt nu een groot deel van de tijd opgevoed door een medewerker van het dagverblijf die daar salaris voor krijgt en daarover, juist, belasting betaalt.

    Als de moeder thuis zou blijven en de medewerker van het kinderdagverblijf haar werk zou doen bespaart dat inkomstenbelasting voor 1 persoon. Dit is ook de grondslag voor de 3e golf feminisme overigens.

  20. 28

    @26

    Eens, die overheidsbemoeienis bedoel ik ook. Het feit dat je aangeeft dat de (rechtse) partijen met ‘vrijheid’ in de naam een bedreiging voor de vrijheid zijn is precies wat ik bedoel als ik zeg dat er vrijwel geen liberalen in dit land zijn. De VVD is bijvoorbeeld ook absoluut niet liberaal, al noemen ze zich wel zo.

  21. 29

    @27:
    “Er is maar 1 reden dt de overheid graag wil dat een moeder gaat werken: dan betaalt de moeder belasting.”

    Het ergste is nog dat er mensen zijn die dit daadwerkelijk geloven.

  22. 31

    @22

    Waarom zou je uitgerekend ouders, die een kind moeten opvoeden, stimuleren om toch te werken?

    Voor mensen die het zwaar hebben op de arbeidsmarkt moet je dat vooral niet overdrijven, zoals Klokwerk duidelijk maakt hierboven. Maar voor een prima productief iemand geldt voor mij vooral de omgekeerde vraag: is dat productieve werk echt niet te combineren met zorg voor kinderen? En zou het niet handig voor de maatschappij zijn als dat goed gefaciliteerd wordt, ten koste van wat gemeenschapsgeld?

    De werkgelegenheid die een zorgend iemand vrij maakt is gemiddeld echt niet zomaar door iemand anders in te vullen, en is ook niet zomaar weer terug te krijgen als die ouder uitgezorgd is. Dus qua arbeidsproductiviteit en dus welvaart gaan we er echt wel op vooruit door werkende ouders (als we het goed regelen).

    En ook qua geluk winnen we met werkende ouders denk ik. Ik moet er in elk geval niet aan denken de hele dag met een stel kleuters thuis te moeten zitten.

    Die problemen die jij ziet met wegrennende collega’s om kinderen van school te halen laten volgens mij zien dat het hier meestal niet al te best geregeld is…

  23. 32

    Waarom zou je uitgerekend ouders, die een kind moeten opvoeden, stimuleren om toch te werken?

    Twee redenen:

    1) in een gezinssituatie heb je doorgaans één ouder op ongeveer twee kinderen. Bij de kinderopvang ligt die verhouding (economisch gezien) gunstiger. Kortom: de arbeid van de volwassene wordt efficiënter benut.

    2) Professionele kinderopvang en werkende ouders staan een specialistischer arbeidsverdeling toe, met als gevolg een hogere productiviteit en meer welvaart.

    Misschien word je er als ouder niet altijd gelukkiger van, maar vanuit zuiver economisch perspectief zijn werkende ouders een uitstekend idee.

  24. 33

    @32: niet op een markt waar al een uitzonderlijke krapte heerst. Starters en ouderen zijn ondertussen het slachtoffer, wat in correlatie staat met de huidige situatie.

  25. 34

    @32

    Misschien word je er als ouder niet altijd gelukkiger van, maar vanuit zuiver economisch perspectief zijn werkende ouders een uitstekend idee.

    Misschien moet je eens wat meer nadruk leggen op het eerste onderdeel, dan snap je waar het hier misgaat. Economie is geen doel, maar een middel. Welvaart is geen doel, maar een middel. Welzijn is het doel.

  26. 36

    Dag mensen,

    Dank voor deze mooie discussie! Ik heb me er niet in gemengd zoals ik gewoon was vanwege omstandigheden. Misschien gezien de kwaliteit van de discussie een goed idee voor het vervolg… Enfin, mijn commentaar dus een beetje als mosterd na de maaltijd ;).

    @Kalief, @Klukkluk, @Jeroen, @Joop, @Bookie, @Ed, @Pedro, @Gladiool,

    Neoliberaal: Grappig dat dit woord kennelijk zoveel controverse met zich meebrengt. Voor mij is een neoliberaal met name een economisch liberaal (thanks Jeroen & Joop). Het woord wordt inderdaad in de discussie vaak gebruikt als scheldwoord. Dat geldt ook voor termen als communisme en nazisme. Betekenisloos zijn deze termen echter zeker niet. Ik zou zelfs willen stellen: alles behalve dat. Door deze combinatie van betekenis en lading lenen deze woorden zich mijns inziens juist uitstekend voor een column. En voor een inhoudelijke discussie lijkt het mij juist uitdagend deze termen te blijven gebruiken.

    Detail: Neoconservativisme heeft een heel aantal ethische waarden in zich waar we de neoliberalen niet van kunnen beschuldigen. De VVD is in Nederland de partij die het neoliberalisme het meest aanhangt, maar ook daar is ze allesbehalve constant in.

    @mbmb: Inderdaad kan je niet zomaar stellen dat met het wegvallen van 1 klant 1 baan verdwijnt. Daarom stelde ik het ook niet zo sterk. Wat ik bedoelde is dat de opbrengst van 1 klant in de orde van grootte is van het salaris van 1 fte: een netto maandsalaris op niveautje modaal komt heel erg in de buurt van de bruto kosten van een minimuminkomen. Waar ik de suggestie wekte dat het 1 op 1 vergelijkbaar was: sorry.

    Wat ik met dit stukje probeerde los te maken is de gedachte dat voor kinderen zorgen een economische activiteit op zich is. Dat mag gewaardeerd worden op zichzelf, en niet gezien worden als handje ophouden bij de staat of handje ophouden bij de almachtige kostwinnaar.

    @Jeroen (32): Theoretisch zou het zo kunnen werken dat specialisatie meer oplevert. Maar als ik kijk naar de kosten voor kinderopvang dan blijkt volgens mij dat dit model zeker niet altijd efficiënter is dan dat met een niet-werkende en zorgende ouder. Mij vielen in ieder geval bij het doen van research voor dit blog de ogen uit mijn kop bij het zien van de kosten van kinderopvang.

    Specialisatie is dan ook geen all-time cure voor economische ineffectiviteit. Bij specialisatie komt een hoop afstemming en overhead kijken, en dat is zeker niet kostenloos. Daarom is het in veel gevallen weer verstandiger de zaken “plat” organiseren.

    @Kevin (34): Welzijn is mijns inziens inderdaad het doel. Vraag blijft natuurlijk: hoe is dat het best economisch te organiseren?

    @Amateur Commenter (22): Dank, dit is precies de gedachte die ik wilde aanraken. Kinderen opvoeden is voor mij werk met een heel duidelijke toegevoegde waarde. Het wordt nu als een soort bijproduct gezien. Het brengt immers geen geld op. Tenzij door commerciële bedrijven uitgevoerd. Een beetje vreemd is dat wel. Als dat het resultaat is van een goed bedoelde emancipatiegedachte vraag ik me af of we wel op de goede weg zitten.

    @Marius (27): Daar zit wat in, maar is denk ik te simpel gesteld en riekt een beetje naar een complottheorie. Wie met het motief van “meer geld voor de staat” het verschijnsel werkende ouders wil stimuleren bijt zichzelf bovendien in de staart. Uiteindelijk kost het de staat ook vaak meer geld.

    Naar mijn idee is het achterliggende ideaal bij het model van werken-en-het-kind-naar-de-opvang het idee dat mensen economisch “zelfstandig” zouden moeten (en overigens niet alleen door liberalen gedragen). Op zich een mooie gedachte, maar in praktijk wordt de werkende ouder zwaar gesubsidieerd (dus hoezo zelfstandig) en wordt het geven van zorg door de ouder zelf economisch nog steeds ondergewaardeerd.

    Mij lijkt dat werkelijke emancipatie hierin ligt dat het geven van zorg als economische activiteit op zich gewaardeerd wordt.

    @Klukkluk (31): Ook ik ben er zeker niet voor om kinderopvangtoeslag zomaar af te schaffen. Wel zou ik zoals ik hierboven al stelde het zorgen voor kinderen op zich al economisch willen waarderen. Dat zou de verhoudingen denk ik beter maken.

    @Inca (7): Hear hear!

    @A. de Man (23): Onderbouwing?

    @A. de Man (24): Typisch gejeremieer van een slecht planner, zeker. Maar dat is wel hoe deze maatschappij in elkaar zit momenteel.

    @Marius (25): Mooie reactie, dank. Maar uiteindelijk zijn er altijd instanties die macht opeisen, ook in het perfecte liberale walhalla.

    @Inca (26): Daar komt het in praktijk inderdaad eigenlijk op neer.