Nieuwe jaar start stevig met 100 dollar olie

olie_100_cirkel_sized.png

De hoogste aardolieprijs ooit is bereikt, 100 dollar per vat. Rond zes uur vandaag tipte de prijs even deze magische grens aan om vervolgens weer terug te zakken naar 99.39 dollar ten tijde van schrijven. De laatste keer dat de prijs dergelijke recordhoogtes bereikte was in April 1980, tijdens de tweede oliecrisis. Toen werd een piek bereikt van 99.04 dollar per vat in reëele economische termen.

Uit de olieprijspoll van sargasso bleek dat 18% van onze reaguurders er met 1 januari 2008 als datum van de 100 dollar per vat er zeer dicht bij zaten. Hoe het komt dat de prijs zo hoog staat leest in in de olieprijs FAQ hieronder, voer voor de discussie over hoge olieprijzen en gevolgen voor de consument.

1) Hoe komt het dat de olieprijs zo hoog staat?

De hoofdoorzaak van de hoge prijs is het fysieke tekort wat ontstaan is op de oliemarkt. Volgens cijfers van het Amerikaanse departement van energie wil de mensheid in 2007 in totaal 1 miljoen vaten per dag aan aardolie meer opslurpen dan er geproduceerd wordt. Vraag en aanbod moeten in balans zijn, dus de prijs stijgt om de vraag af te remmen. Ieder incident wat ervoor zorgt dat er (tijdelijk) olieproductie wegvalt, stuwt hierdoor de prijs verder op. Speculatie speelt wel een rol in de hoge aardolieprijs, maar die is maar klein (10 dollar per vat). Ook de rol van het wegzakken van de waarde van de dollar is van invloed maar niet bepalend. In 2000, was de prijs van aardolie 23 dollar per vat, omgerekend 23 euro’s per vat. Nu bij een prijs van 100 dollar per vat staat de prijs van olie omgerekend op 70 euro’s per vat.

2) Hoe kan het dat er een fysiek tekort is ontstaan op de oliemarkt?

Sinds 2005 is de productie van alle vloeibare brandstoffen (aardolie, biobrandstoffen, synthetische aardolie etc.) nagenoeg op hetzelfde niveau van 84.6 miljoen vaten per dag gebleven. De productie van het gemakkelijk produceerbare spul, conventionele aardolie, is zelfs al 2 jaar gedaald met 800.000 vaten per dag. Van 73.8 miljoen vaten per dag in 2005, naar 73.0 miljoen vaten per dag in 2007. De productie van onconventionele aardoliebronnen & biobrandstoffen tesamen nemen dus niet snel genoeg toe om de daling in conventionele aardolie op te vangen en in de groeiende vraag naar aardolie te voorzien.

3) Hoe kan het dat de productie van conventionele aardolie niet meer stijgt?

1) De productie van de gebieden buiten OPEC en de voormalige Soviet Unie als geheel is gepiekt en daalt sinds enkele jaren,

2) De productie van de voormalige Soviet-Unie voornamelijk Rusland, Azerbaijan en Kazachstan, neemt nauwelijks meer toe en stevent af op een plateau.

3) De productie van OPEC is al twee jaar lang niet meer toegenomen.

 

4) Wat betekent deze nieuwe balans op de oliemarkt?

Helder is dat de productie buiten OPEC niet voldoende meer kan toenemen, de meeste landen hebben te kampen met dalende productie of gelijkblijvende productie. Het OPEC oliekartel is hiermee een enorm machtig kartel geworden, wat de olieprijs zo hoog kan laten stijgen als ze zelf wil. We zijn daarmee zeer afhankelijk geworden van het Midden-Oosten.

Om in de wereldwijde groeiende vraag naar olie te voorzien zal OPEC dus elk jaar meer olie moeten pompen. Of ze dat wil is betwijfelbaar, of ze dat kan is al lang een kwestie van discussie.In de jaren ’80 van de 20ste eeuw verhoogde OPEC haar oliereserves met 62%, of 306 miljard vaten, zonder aantoonbare reden. Er werden geen nieuwe olievelden gevonden in die periode! Sindsdien zijn de reserves ondanks productie en zonder nieuwe vondsten nooit meer gedaald. Of de oliereserves van OPEC dus daadwerkelijk zo hoog zijn, dat weet vrijwel niemand.

Het belang om de oliereserves op te hogen lag in het feit dat de hoeveelheid aardolie (en daarmee inkomsten) die opgepompt mogen worden voor leden van OPEC destijds bepaald werd aan de hand van de oliereserves. Volgens de Saoedi Sadad Al-Husseini, het voormalig hoofd explorate & productie van de staatsoliemaatschappij van Saoedi-Arabië, bestaan de OPEC oliereserves voornamelijk op papier. Die van Koeweit, Iran, Irak, Venezuela en de Verenigde Arabische Emiraten bedragen volgens hem de helft of minder van de officiële reserves. Alleen de cijfers van Saoedi-Arabië zouden kloppen (zie PDF presentatie). Hij brengt de boodschap dat het westen niet moet verwachten dat de productie van OPEC in de toekomst sterk zal stijgen, boven het huidige niveau van 30 miljoen vaten per dag. Als dat waar is, betekent het dat wereldwijd de productie van conventionele aardolie zal blijven dalen. Waardoor de olieprijs hoog blijft.

5) Als de aardolieprijs hoog blijft, wat betekent dat voor de Nederlandse consument?

De kosten van allereerst transport gaan omhoog. De prijs aan de benzinepomp staat bij een olieprijs van 100 dollar per vat gelijk aan ongeveer 1.65 euro per liter benzine. Als de aardolieprijs doorstijgt zal benzine & diesel steeds meer gaan kosten. Vliegen wordt ook fors duurder, vooral de tickets van prijsvechters gaan sterk stijgen in 2008. Deze maatschappijen hebben zich niet ingedekt voor hoge olieprijzen en gaan deze doorberekenen aan de klant. Daarmee komen er enkele tientjes bij op de gemiddelde vlucht in 2008. Ook de kosten van plastics en voedsel stijgen, doordat in de productie en transport van deze productie veel aardolie zit verwerkt. Hoeveel is onbekend, er is zo goed als geen onderzoek naar gedaan.

  1. 3

    Hahaha… op de fiets… kostelijk!
    Toen ik op ‘plaats reactie’ klikte zei ik nog zoiets als “firstpost… mompel… mompel… kwaliteitslog… mompelmompel… geen actualiteitslog…geen nieuwslog… ach what the hell”
    Maar goed.
    Ik zet de kachel wat lager en trek nog een trui aan.

  2. 9

    Same here weerbarst. Branden met de handel.

    100 dollar?
    Vind het nog te weinig. Te doen ook. Blijkt. Dat is het jammere. Ja, vind u misschien weer gek maar ik niet. Kan me namelijk niet hoog genoeg worden die olieprijs. Nogmaals: we moeten met z’n allen een handje bijsteken. Niet zuinig doen dus. Een soort Energieopstand.
    Want: waarom zo moeilijk doen het ligt voor het opscheppen: Energie.

    Gewoon een Energierevolutie o.i.d. starten, laat de boel maar een keer goed in de soep lopen: EN BLOC massaal alle lichten aan en láten branden, gewoon laten lopen die motor bij de afhaalchinees, hamsteren tot je een ons weegt..afijn, laat de fantasie maar los. En dan daarna even op de tanden bijten en vooral geen paniek. Niet meelopen dan in een evt ratrace van de grote spelers. En als het gaat stuiven gewoon neutraliteit o.i.d. uitroepen zoals in WOI. Daarbuiten, maar een ieder staat vrij in handelen uiteraard, daarbuiten zou ik adviseren de spaarcentjes lokaal te steken in bedrijfjes die innoveren/ investeren in zonne- energie, algen, windmolens of patatvet o.i.d…heb je het op termijn zo weer terug. Want we waren natuurlijk niet helemáál van lotje getikt.

    “Dat” concept verkoopt zichzelf namelijk ook nog es als een tierelier….

    *gratis advies U aangeboden door YP- investmentgroup inc.*

  3. 10

    Ik heb ook even een pretsigaret opgestoken ter ere van deze mijlpaal. Olie is nog steeds veel te goedkoop.
    Hopelijk is in de ogen van ‘de grote spelers’ duurzame energie uiteindelijk goedkoper dan oorlog.

  4. 11

    @Steeph

    Die mensen begrijpen niet dat de algemene beschikbaarheid van fossiele brandstoffen heel wat leuke dingen voor de linkse mens gefaciliteerd hebben. Geloof me, allerlei dingen die nu als de gewoonste zaak ter wereld worden beschouwd (minimumloon, 40-urige werkweek, goedkoop eten), ja zelfs een recht, hadden nooit bestaan als er geen steenkool, aardolie en (vooral) aardgas had bestaan.

    Dan hadden arbeider in 60-urige werkweken turf moeten steken. Waren er alleen nog maar productiebossen. Werden de laatste woeste gronden ontgonnen voor broodnodige landbouwgronden.

    Ik heb het al eens eerder gezegd: You can’t have the cake and eat it.

  5. 12

    En dan hebben we het nog niet eens over de mogelijk ethnische spanningen die een economische neergang zal opleveren.

    En dan bedoel ik echte ethnische spanningen, he.. Niet de Doekle en Geert show: Dat is slecht entertainment.

  6. 13

    @Mary #11: Yep, dat besef is er niet. Maar dat zou nog wel eens heel snel kunnen komen. Afhankelijk van de snelheid waarmee het echt fout gaat.
    Leuke combi, hoge voedsel- en brandstofprijzen, lage beschikbaarheid.
    Gooi er nog wat gebrek aan schoon water tegen aan en je hebt genoeg stof voor 50 jaar conflicten.

  7. 14

    Ik mag SP-ers graag voorhouden dat wat zijn nu een schandalig laag niveau van levensonderhoud noemen over een jaar of vijftig wel eens heel comfortabel zou kunnen blijken.

    Hehe. :-)

    Even als gedachte experiment: We gaan een eeuw van vrijwel constante economische krimp in. Wat is nu het bestel dat overleeft? En let wel: welke cultuur bedoel ik, want immers dat is waar het om draait. Niet politiek, wat feitelijk enkel een bestuursvorm is, maar een cultuur.

    Stel, ik heb een koe die ik kan slachten en honderd monden om te voeden. Wie krijgt de biefstuk, wie het stoofvlees en wie het slachtafval? En waarom?

  8. 16

    @Mary #14
    Ik krijg alles, want ik ben sterker dan jij en pak het gewoon af. Ga dan maar in een hoekje zitten janken dat je toch liever links had gestemd ;)

  9. 18

    Ik denk dat het de schuld van de socialisten is. Of de kapitalisten, daar wil ik van af zijn. Of de marokkanen, die steken veel te veel auto’s in de fik. Of de joden, dat ik daar niet eerder aan gedacht heb.

    Anyhow: Mijn schuld is het in ieder geval niet, de regering moet er iets aan doen. Daarbij tank ik toch altijd voor 25 euro, dus het maakt me niks uit.

  10. 19

    Een beetje misleidend stukje, typisch in de Club-van-Rome/We’re all gonna die!-geest die ik gewend ben van Sargasso.

    De laatste keer dat de prijs dergelijke recordhoogtes bereikte was in April 1980, tijdens de tweede oliecrisis. Toen werd een piek bereikt van 99.04 dollar per vat in reëele economische termen.

    Ongetwijfeld, maar waar het werkelijk om gaat – als je over welvaart wil spreken – is in hoeverre de hoge olieprijs de andere consumptiemogelijkheden beperkt. Dat de doet het in veel mindere mate dan in 1980. Volgens mij gaven wij (Nederland) in 1980 ongeveer 10% van ons inkomen uit aan olie en gas, tegenwoordig is dat minder dan 5%.

    Speculatie speelt wel een rol in de hoge aardolieprijs, maar die is maar klein (10 dollar per vat). Ook de rol van het wegzakken van de waarde van de dollar is van invloed maar niet bepalend. In 2000, was de prijs van aardolie 23 dollar per vat, omgerekend 23 euro’s per vat. Nu bij een prijs van 100 dollar per vat staat de prijs van olie omgerekend op 70 euro’s per vat.

    Je blijft lijden aan money illusion: 23 euro in 2000 is ‘weinig’ en 70 euro in 2008 is ‘veel’. De relevante vraag is ‘zijn onze mogelijkheden tot consumeren beperker nu dan in 2000?’ (en wat is de rol van de gestegen europrijs van olie in dezen?).

    Om die vraag te beantwoorden is een simpele olieprijs toen – olieprijs nu vergelijking, niet voldoende.

    Je negeert:
    1). de sterke groei van de Europese geldvoorraad sinds 2001. Er zijn simpelweg meer euro’s in omloop dus nogalwiedes dat de europrijs van olie is gestegen.
    2). diversificatie weg van olie (in Denemarken en Duitsland zag ik rij na rij windmolens)
    3). groei van de productiviteit, we hebben meer om te ruilen tegen buitenlandse olie
    4). etc.

    3) Hoe kan het dat de productie van conventionele aardolie niet meer stijgt?

    3) De productie van OPEC is al twee jaar lang niet meer toegenomen.

    Ah de productie neemt niet meer toe omdat de productie niet meer toeneemt. Duh.

    Maar:

    Helder is dat de productie buiten OPEC niet voldoende meer kan toenemen,

    Dat volgt geenzins uit je bespreking, het enige wat je zegt is dat de productie in Rusland stagneert. Laatst is er een veld ontdekt voor de kust van Brazilië, wat voor een invloed heeft dat gegeven op jouw doomsday-denken? (Geen vermoed ik, want je weet het toch allemaal al)

    En ten slotte:

    Hoeveel is onbekend, er is zo goed als geen onderzoek naar gedaan.

    Dat is het enige 100% ware in het stukje: we weten het gewoon niet. Dus jij ook niet.

  11. 20

    @JSK: af en toe word ik wel een beetje moe van je hoor. Soms denk ik dat je alleen maar op deze wereld gezet bent om azijn te pissen. Maar goed, dan maar even op de inhoud.

    Een beetje misleidend stukje, typisch in de Club-van-Rome/We’re all gonna die!-geest die ik gewend ben van Sargasso.

    Ik proef hier een stevig stuk projectie. Je wilt graag dat alle stukken op Sargasso van het “we’re all gonna die” gehalte zijn, dus lees je dat er ook uit.
    Volgens mij is dit een gewoon feitelijk stukje waarin mogelijke consequenties aangegeven worden. Zonder te roepen dat de wereld vergaat.

    Mbt tot het stuk van het relatieve aandeel van de kosten van brandstof in ons leven heb je tot op zekere hoogte een punt. We weten echter niet waar de prijs uiteindelijk naar toe gaat. Hierdoor kan het alsnog impact hebben. Daarbij komt ook nog het aspect dat de beschikbaarheid misschien lastiger wordt wanneer de consumptie patronen niet snel aangepast worden. Denk maar aan de ellende die we een paar zomers geleden hadden. Toen was de paniek al groot bij de prijsstijging van toen en de gedachte dat het niet meer goed zou gaan.

    Over die punten van 3 en 3 (productiviteit). Uh, hij legt toch gewoon uit dat de drie oliegroepen alledrie niet meer kunnen produceren dus dat de totale productie niet omhoog kan. Wat zeur je nou?

    Over de productie van de OPEC had hij misschien wat meer linkjes kunnen geven. Maar het punt is wel correct. Zie ook de grafiek. Stijging van de prijs had anders echt wel voor stijging van de productie gezorgd (of gaat die wet nu ineens niet op).

    Ach ja, dat veld in Brazilie. Geloof dat het goed is voor 100 dagen wereldproductie. Als ze het er uit kunnen halen. Klinkt net als bij een koude winter roepen dat klimaatverandering niet doorgaat.

    JSK, je roept vaak dat mensen zich eerst eens in de materie moeten verdiepen voor ze beginnen te roepen. Ik stel voor dat je eens uitgebreid aan het lezen slaat op dit vlak. Zelf hou ik de berichten hierover al sinds 1998 bij en heb sindsdien nog niet 1 keer iets gehoord dat me af heeft gebracht van de conclusie dat de piek ergens tussen 2008 en 2010 zal plaatsvinden, met alle gevolgen van dien.

  12. 21

    af en toe word ik wel een beetje moe van je hoor.

    I know. Het is overigens niet de eerste keer dat ik dat hoor.

    Mbt tot het stuk van het relatieve aandeel van de kosten van brandstof in ons leven heb je tot op zekere hoogte een punt. We weten echter niet waar de prijs uiteindelijk naar toe gaat.

    Goed maar als je met het verleden wil vergelijken (zoals Rembrandt doet) moet je het wel volledig doen: we kunnen momenteel een oliecrisis een stuk beter hebben dan in 1980. Dat bedoel ik met ‘misleiding’. En over die olieprijs die omhoog kan, tsja.. de toegenomen efficientie energie-efficientie van de laatst 25 jaar kan ook omhoog. Zonder de volledige informatie heb je alleen pessimisme versus optimisme (’t kan vriezen, ’t kan dooien).

    komt ook nog het aspect dat de beschikbaarheid misschien lastiger wordt wanneer de consumptie patronen niet snel aangepast worden. Denk maar aan de ellende die we een paar zomers geleden hadden. Toen was de paniek al groot bij de prijsstijging van toen en de gedachte dat het niet meer goed zou gaan.

    Die paniek is volledig langs mij heengegaan, geloof ik. Ik heb er iig geen kilometer minder om gereisd, en geen uur minder televisie gekeken.

    Uh, hij legt toch gewoon uit dat de drie oliegroepen alledrie niet meer kunnen produceren dus dat de totale productie niet omhoog kan. Wat zeur je nou?

    True, maar het is weinig informatief want 1). geldt dezelfde situatie voor alle andere olieproducenten en 2). wat is de precieze oorzaak van de stagnatie? Natuurlijk is de onbenoemde bedoelde implicatie ‘Peak Oil’ maar dat ligt helemaal niet voor de hand. Rusland’s productie kan ook stagneren vanwege onvoldoende investeringen. Dan stijgt de prijs natuurlijk ook, maar enkel omdat er meer kapitaal moet worden accumuleert en niet omdat ‘de olie op is’ of iets dergelijks.

    Stijging van de prijs had anders echt wel voor stijging van de productie gezorgd (of gaat die wet nu ineens niet op).

    Dat is een zeer lange termijn ‘wet’. Anyway, ik twijfel er niet aan of olie duurder gaat worden. Mijn vraag is: is dat zo lastig dat het een massale, staatsgeleide (want Rembrandt moet ook werk hebben) overschakeling naar vooralsnog zeer kostbare energiebronnen (windmolens, zonnepanelen) vereist?

    Uit $100 dollar olie blijkt dat niet perse.

  13. 22

    JSK,

    Dat piekoil komt, lijk mij een feit. Hopelijk pas over een hele lange tijd, maar misschien nu al. Wereld olieproductie is in ieder geval al een tijdje plat en wat er in de pijplijn zit qua olie projecten is matigjes. Daarbij zullen China, India en de OPEC (+ FSU) wel steeds meer olie gaan gebruiken, dus dat helpt helemaal niet.

    Gaat de opec ons helpen als ze het al kunnen? Ik zou er niet op rekenen. Ze komen er achter dat 100$ oil best kan voor het westen en “oil in the ground is better than money in the bank” (quote van een koeweiti) Tien jaar geleden zaten ze allemaal financieel nog aan de grond, dat willen ze nooit meer.

    Vraag is natuurlijk: Hoeveel olie kunnen wij besparen? Volgens mij is dat heel, heel, heel erg veel. D’r zijn een heleboel dingen die je met de fiets of met de trein kan doen, zonder dat dat nou allemaal zo omslachtig is.

    Het ligt er een beetje aan hoe we om gaan met de naderende olieschaarste.

    En hoe pijn het ook doet om te zeggen: Daar zou zelfs de overheid (god betere het) bij kunnen helpen.

    Al was het alleen al om enge spotjes van bakfietsende dozen op de staatstv uit te zenden.

  14. 23

    @JSK: Die paniek in mijn herinnering leek korter geleden. Maar het was al in 2000:
    http://www.peakoilblues.com/blog/?p=16

    En hou twee aspecten goed uit elkaar, de prijs en de beschikbaarheid. Prijs is bij geringe stijging nog wel op te vangen, hoewel de marges van bevoorbeeld vervoersbedrijven erg krap zijn en dus snel stijgingen doorberekend worden in de hele keten.
    Maar de beschikbaarheid zal tot veel meer verstoring leiden uiteraard.

    Verder is het zo dat de stijging van de olieprijs de producerende landen aardig wat extra centen oplevert. Een aantal van die landen gebruiken dat geld weer voor doelen waar wij niet zo gelukkig van worden. We moeten dan op een andere plaats (bv het leger) weer extra kosten maken om dat te compenseren. Lastige berekening.

  15. 24

    @richard:
    Dat piekoil komt, lijk mij een feit. Hopelijk pas over een hele lange tijd, maar misschien nu al. Wereld olieproductie is in ieder geval al een tijdje plat en wat er in de pijplijn zit qua olie projecten is matigjes.

    Twee aspecten. Ten eerste de tijd: hier wordt expliciet gezegd dat Peak Oil binnen een aantal (2, 3 jaar) een feit is. Ten tweede, de definitie van Peak Oil: volgens mij is dat niet dat olie schaarser wordt (dat is een feit), maar dat de schaarste opeens zal toeslaan met de ondergang van de industriële samenleving als gevolg (zie: http://www.lifeaftertheoilcrash.net/).

    Die definitie van Peak Oil hanteer ik (want dat is de definitie die de Amerikaanse (!) bedenkers en proponenten van het begrip eraan geven) en ik verzet mij tegen dat doemdenken. Waarom? Omdat $100 olie perse daar geen aanleiding toe geeft.

    Gaat de opec ons helpen als ze het al kunnen? Ik zou er niet op rekenen.

    Ze zullen ons ‘helpen’ in zoverre dat zij zichzelf helpen: als $100 olie (of duurder) hun netto opbrengsten maximaliseert zullen zij dat zeker voor zoveel verkopen. Tot zover niks nieuws. Mijn vraag is, in hoeverre is $100 olie slecht voor de economie? Ik heb al vastgesteld dat in het verleden fossiele brandstof een groter deel van ons kleinere budget in beslag nam. Dus op die manier bezien gaat het iig niet slechter dan vroeger.

    Vraag is natuurlijk: Hoeveel olie kunnen wij besparen? Volgens mij is dat heel, heel, heel erg veel.

    En daarom zie ik het niet zo somber in.

    En hoe pijn het ook doet om te zeggen: Daar zou zelfs de overheid (god betere het) bij kunnen helpen.

    Al was het alleen al om enge spotjes van bakfietsende dozen op de staatstv uit te zenden.

    Mwah, ik denk het communisme ons geleerd heeft dat mensen sterker reageren op financiële prikkels dan op duur (want bij Postbus 51 verdienen ze bakken met geld) gemoraliseer.

    @23:
    Over die paniek: je link betreft de macht van bende, niet zozeer Peak Oil. Een zelfde soort situatie brak verleden weken in Italië uit, door de protestacties van vrachtwagenschauffeurs. En die klaagden niet over brandstofprijzen maar over hun loon. Kortom, het heeft er niet zoveel mee te maken…

    En hou twee aspecten goed uit elkaar, de prijs en de beschikbaarheid.

    Eh…waarom? Als je de prijs kan betalen kan je zoveel mogelijk olie consumer als je wil. Prijs en (relatieve) beschikbaarheid zijn vrijwel synoniem me dunkt.

    Prijs is bij geringe stijging nog wel op te vangen, hoewel de marges van bevoorbeeld vervoersbedrijven erg krap zijn en dus snel stijgingen doorberekend worden in de hele keten.

    Klopt, maar hoeveel procent van zijn budget denk je dat de Nederlander uitgeeft aan voedsel? Ongeveer 14. Kortom, een stijging van de voedselprijzen in Nederland (derdewereld is een andere zaak) is niet iets waarvan ik wakker lig.

    Verder is het zo dat de stijging van de olieprijs de producerende landen aardig wat extra centen oplevert. Een aantal van die landen gebruiken dat geld weer voor doelen waar wij niet zo gelukkig van worden.

    En een groter aantal koopt massaal de spullen die wij maken. De olierijken in Rusland, bvb, rijden Duitse auto’s en dragen Italiaanse schoenen. Het zal problematisch worden als de olielanden hun economieen succesvol zouden diversificeren. Muv iemand als Chavez, zie ik niet de politieke wil in de OPEC-landen om daar aan te beginnen.

  16. 25

    @JSK: Voedselprijs is ook sterk afhankelijk van de brandstofprijs (en de komende schaarste waar we eerder over spraken). Mensen gaan het dus zowel bij vervoer als bij voedsel merken. Alsmede nog wat andere producten waar de marges opgekrikt worden. Alle aspecten los zijn misschien nog wel te behappen, maar gecombineerd kan het goed voelbaar worden.

    En nee, ik denk niet dat beschikbaarheid alleen maar afhankelijk is van de prijs die je ervoor wilt betalen. Het is al jaren een geopolitieke kwestie en wordt dat alleen maar meer.

  17. 26

    Alle aspecten los zijn misschien nog wel te behappen, maar gecombineerd kan het goed voelbaar worden.

    Klinkt interessant maar is het niet. Het *kan* best ‘goed voelbaar’ worden. Het kan ook niet. Het enige wat we concreet weten is dat voedsel en brandstof nog nooit zo’n klein deel van het inkomen in beslag namen als nu. Dat kan veranderen natuurlijk, maar het kan ook niet.

    Als de enige aanwijzig voor verandering 100 dollar olie is – in een omgeving van geopolitieke instabiliteit, inflationair monetair beleid en toenemende reële inkomens – kan je mijns inziens niet de conclusie trekken dat de huidige welvaart binnenkort voorbij is.

    En nee, ik denk niet dat beschikbaarheid alleen maar afhankelijk is van de prijs die je ervoor wilt betalen. Het is al jaren een geopolitieke kwestie en wordt dat alleen maar meer.

    Dus je verwacht een mogelijke boycot? Van wie en waarom? Vergis je niet: de olieproducten zijn even afhankelijk (zo niet meer) van ons als wij van hen. Neem Rusland: waar gaan ze van leven als ze hun gas niet meer aan ons willen verkopen? Niet uitbetaalde pensioenen?

  18. 27

    @JSK: Niet “kan”, maar “wordt”. Zie dit artikel bijvoorbeeld:
    http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=10250420

    Het lijkt erop dat die trend waarin het deel besteedbaar inkomen voor voedsel daalde nu langzaam omkeert.
    En zover ik begreep hebben we de laatste jaren nauwelijks reeel stijgende inkomens.
    Verder zijn die inkomens afhankelijk van economische groei, die ook weer gevoelig is voor die olieprijs.
    Ja, het zijn veel onzekerheden. En nee, ik zeg niet dat de welvaart binnenkort voorbij is. Wel wil ik aangeven dat je rekening moet houden met stevige verstoringen de komende tijd. En daar moet je, op landelijk niveau in ieder geval, op anticiperen.
    Ik heb helaas niet het linkje, maar nog geen twee jaar geleden rekende economische zaken in haar prognose over de ontwikkeling van de energiemarkt met een olieprijs van $35 dollar met af en toe een piek naar $55, voor een periode van 5 jaar. Daarvan zeiden we toen al dat het niet realistisch was (zonder de bandbreedte goed te weten). Je moet dus scenario’s ontwikkelen die rekening houden met prijzen tot $200. Zodat je op de juiste momenten nog maatregelen kunt nemen.

    Ik verwacht niet zozeer algemene boycotten, maar meer dat sommige landen alleenrecht op de toelevering van bepaalde landen claimen en dat producerende landen hun olie meer voor zichzelf gaan houden terwijl de vraag toch groeit.

  19. 28

    Rembrandt en/of Steeph, waar halen jullie eigenlijk die historische data voor de olieprijs vandaan om zulke mooie grafieken mee te maken? Ik kan alleen maar grafieken vinden, maar ik zou ze ook graag zelf willen maken.

  20. 30

    @24: Het is een beetje semantiek, maar hier ga je toch echt de mist in:

    “Die definitie van Peak Oil hanteer ik (want dat is de definitie die de Amerikaanse (!) bedenkers en proponenten van het begrip eraan geven) en ik verzet mij tegen dat doemdenken. Waarom? Omdat $100 olie perse daar geen aanleiding toe geeft.”

    De bedenker van de term peak oil, Marion King Hubbert, bedoelde daar namelijk zeker niet mee “dat de schaarste opeens zal toeslaan met de ondergang van de industriële samenleving als gevolg”.

  21. 31

    @26: Neem Rusland: waar gaan ze van leven als ze hun gas niet meer aan ons willen verkopen? Niet uitbetaalde pensioenen?

    Rusland kan het zich prima veroorloven om om beurten 1 van haar pijpleidingen dicht te draaien om een willekeurig Europees land te chanteren. Dat hebben ze de afgelopen jaren bewezen. Van de andere pijpleidingen houden ze dan nog voldoende overschot over om hun economie door te laten groeien.

  22. 33

    Ah de productie neemt niet meer toe omdat de productie niet meer toeneemt. Duh.

    Nou nee. Dat is gelul. Men wil best wel, maar het kost moeite: Wie een blik werpt op het aantal rigs in Saoedie-Arabie ziet dat die enorm stijgt. Er wordt meer dan ooit geboord. En toch daalt de productie, en laar SA zien dat het voornamelijk oeroude bronnen als nieuwe productie bijschrijft.

    Maar volgens mij heb jij economie gestudeerd, of iets verwants. Klopt dat?

  23. 35

    Als de enige aanwijzig voor verandering 100 dollar olie is – in een omgeving van geopolitieke instabiliteit, inflationair monetair beleid en toenemende reële inkomens – kan je mijns inziens niet de conclusie trekken dat de huidige welvaart binnenkort voorbij is.

    Klopt. Maar dat is niet de enige aanwijzing. Bij benadering niet. De eerste, belangrijkste en grootste aanwijzing is de hoeveelheid ontdekte olie. Die is in 1960 gepiekt.

    typisch in de Club-van-Rome/We’re all gonna die!-geest

    Wat exact is er mis met de Club van Rome?

  24. 38

    Steeph,

    Nou niet met al die linkjes gaan gooien en zeker niet een linkje van Trouw over inflatie dat een Rabobank econoompje aanhaald. ;-)

    Volgens een klein kereltje uit het mid-westen, Milton F. genaamd, is inflatie “always and everywhere a monetary phenomenon”. De man heeft er een tijdje geleden veel furore mee gemaakt, ook een leuk prijsje mee gewonnen, en er is niemand die ook maar een zinnig tegenargument heeft kunnen bedenken.

    Inflatie kun je (een beetje) meten net zoals money growth, dus hier een linkje:
    http://mjperry.blogspot.com/2007/12/milton-friedman-rides-again.html

  25. 43

    Dit zei hij zelf:

    Indeed, it suggests that while economic freedom facilitates political freedom, political freedom, once established, has a tendency to destroy economic freedom.

    Hij zegt daar ook dat ie het regime niet goedpraat, maar jij en ik weten wie er hier een leugenaar is: Milton F. als hij dat zegt.

  26. 44

    @Mary Servaes: De grote PvdA-econoom en nobelprijs winnaar Jan Tinbergen deed precies hetzelfde in Franco’s Spanje als Friedman in Pinochet’s Chili: wat lezingen geven. Laten we nu niet overdrijven…

    De rest, even lezen hoor. But first: lunch.

  27. 45

    @Mary:
    Klopt. Maar dat is niet de enige aanwijzing. Bij benadering niet. De eerste, belangrijkste en grootste aanwijzing is de hoeveelheid ontdekte olie. Die is in 1960 gepiekt.

    Goed, maar die benadering is eenzijdig op zijn best. Want Rembrandt spreekt over de economisch gevolgen van schaarser wordende olie voor de Nederlandse consument. Ik geef meteen toe dat aardolie een eindige grondstof is. Vanwege het opraken van bestaande bronnen, de afremmende groei van het aantal nieuwe bronnen en de algehele vermoeilijking van het winnen van toekomstige olie zal de olieprijs hoogst waarschijnlijk verder stijgen. Maar, wat zegt dat over de consumptiemogelijkheden van de Nederlandse consument?

    Dat hangt af van:
    1). De ontwikkeling van het (fysieke) aanbod
    2). De ontwikkeling van de wereldwijde vraag
    3). De ontwikkeling van de verhouding waarmee de Nederlandse economie oliedollars in GDP dollars transformeert.

    1) en 2) bepalen de prijs per fysieke hoeveelheid olie. Als de groeivoet van de prijs gelijk aan of kleiner is als de groeivoet van 3), groeit het GDP en daarmee de consumptiemogelijkheden van de Nederlandse consument.

    Nu ben ik niet zo optimistisch om aan te nemen dat de groei van de prijs (1+2) altijd lager is dan de groei van de efficientie waarin wij olie in inkomen omzetten. Maar, het is wél zo dat een degelijke ontwikkeling altijd het geval is geweest, zelfs (vooral) na de laatste oliecrisis van 1980. Zoals ik eerder heb gezegd: als percentage van het inkomen betalen wij de helft minder voor aardolie als nu.

    Natuurlijk zijn er geldige redenen om die lijn niet door te trekken naar de toekomst.

    Het fysieke aanbod (1) zal niet toenemen en op middenlange termijn afnemen en de wereldwijde vraag (2)zal met de opkomst van India en China alleen maar toenemen. Dan rest er de ontwikkeling van de tegenwerkende kracht, de efficientie waarmee wij aardolie in GDP omzetten (3). Als die tegenwerkende kracht de prijsstijging ‘net’ kan tegenwerken zullen we bij nul groei van de factorproductiviteit (een zeer onwerkelijke situatie gezien de ontwikkeling in de wetenschap en techniek), er toch niet op achteruit gaan.

    Dus de werkelijke vraag is, denk ik, waarom denken jullie (steeph, mary) dat 1) + 2) sneller zullen groeien dan 3)? En waarom vermoed ik het omgekeerde? Ik baseer mij op het verleden en heb weinig vertrouwen in mijn eigen (en dat van anderen) vermogen om de toekomst te voorspellen.

    Wat concreter dan:
    Niet “kan”, maar “wordt”. Zie dit artikel bijvoorbeeld:
    http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=10250420

    Het lijkt erop dat die trend waarin het deel besteedbaar inkomen voor voedsel daalde nu langzaam omkeert.

    Tsja, dat verhaal heeft het over ‘Peak Voedsel’, waarin het ‘Peak Oil’ probleem een betrekkelijk kleine rol speelt. Dat is op zich wel iets waarover ik mij zorgen kan maken: het is moeilijker om efficienter met voedsel dan met olie om te springen (hoewel.. minder vlees eten, minder verspillen).

    Zelfs de bh wordt duurder aldus NRC:
    http://www.nrc.nl/digitaleeditie/20080103/pages/02015/articles/NRC-20080103-02015010.jpg

    Ja, maar het wordt allemaal een beetje duurder, want maar 5% van het BNP gaat naar aardolie. Dat betekent dat gemiddeld genomen de waarde van elk product voor 5% uit olie bestaat. Alles waar olie in zit – en dat is vrijwel alles – wordt een beetje duurder.

    Nog meer leesvoer:
    http://www.trouw.nl/hetnieuws/economie/article884059.ece/Inflatie_is_nauwelijks_te_beteugelen

    Dat is inderdaad een probleem, maar het is niet fysiek maar psychologisch van aard. De huidige welvaartsherverdelende instituties (de overheid en de vakbonden) hebben zich toegelegd op vrijwel continue welvaartsgroei over de gehele linie. Iedereen moet er op vooruitgaan, met uitzondering ten tijde van recessie (en dan is het nog steeds zeer moeilijk te verkopen, zie de protesten tegen Balkenende II). Het idee van constante (dus niet stijgende)consumptie is iets waar werknemers en burgers aan moeten wennen. Voordat ze dat hebben gedaan, zullen zij bij olieprijsschokken gedrag vertonen wat tot een loon-prijs spiraal leidt (hogere looneisen ter compensatie van gestegen prijzen zal de prijzen alleen verder opdrijven). Daar ligt wellicht een nuttige rol voor de overheid weggelegd: het doorbreken van een dergelijke spiraal.

    @over boycots, Bismarck zegt:
    Rusland kan het zich prima veroorloven om om beurten 1 van haar pijpleidingen dicht te draaien om een willekeurig Europees land te chanteren. Dat hebben ze de afgelopen jaren bewezen. Van de andere pijpleidingen houden ze dan nog voldoende overschot over om hun economie door te laten groeien.

    Nou nee, dat is een verkeerde interpretatie van wat er plaatshad. Uit jouw eigen link (…). Wat? Het is helemaal geen link! Het is het woord ‘bewezen’ in het groen?!

    Okee… dan neem ik aan dat je het hebt over het dichtdraaien van de gaskraan van Oekraïne en Wit-Rusland, niet waar? Dat was géén boycot, want die landen hadden zoveel gas kunnen kopen mits zij bereid waren de marktprijs te betalen. You see, Russia was selling gas at a discount to those countries.

    Toegepast op de EU. Stel dat Polen een toekomstig politiek conflict krijgt met Rusland en zij draaien de kraan dicht. Dan, gegeven dat de EU-landen elkaar niet boycotten (!), kan Duitsland méér Russisch gas kopen en dat doorverkopen aan Polen. Geen centje pijn, letterlijk. Behalve als Rusland de EU in haar totaliteit boycot. Dan zouden we idd een groot probleem hebben, maar ik betwijfel of Ruslands probleem zoveel kleiner zou zijn.

    Ten eerste ligt Rusland’s gasinfrastructuur op midden-lange termijn bijna volledig in Europa. Dus Rusland verliest haar afzetmarkt voor haar enige exportproduct (wat overdreven, want ze hebben ook vodka en bruidjes) en is verstoken van consumptiegoederen die zij niet zelf produceert. Nu vraag ik je: kan West-Europa, met haar relatief milde winters beter tegen een gastekort dan Rusland, met een politiek systeem gebaseerd op het principe ‘de regering geeft de burger welvaart en stabiliteit, de burger houdt haar mond’, tegen een tekort aan consumptiegoederen? Ik denk van wel, en daarom acht ik een algehele gasboycot van Rusland richting de EU zeer onwaarschijnlijk.

    @Naam:
    Maar volgens mij heb jij economie gestudeerd, of iets verwants. Klopt dat?

    Ik doe niet mee met kinderachtige beta-dicksize contests.

    @Mary:
    Wat exact is er mis met de Club van Rome?

    Naja, arrogante beta’s (zie hierboven) die wel even dachten de toekomst van de mensheid te kunnen voorspellen. De factor die ze waren ‘vergeten’ in hun modellen bleek het belangrijkst te zijn, namelijk de creativiteit van het zelfzuchtige individu.

  28. 46

    @JSK: Dank voor de uitgebreide reactie. Even over het laatste puntje aangaande de club van Rome. Hoe kom je tot die uitspraak?
    Als je namelijk de samenvatting van het oorspronkelijke rapport leest:
    http://www.clubofrome.org/docs/limits.rtf
    dan zie je dat ze zowel de termijn ruim nemen (100 jaar) als dat ze heel specifiek aangeven welke factoren ze wel en niet meenemen.
    Het zijn volgens mij andere mensen geweest die de club vervolgens allerlei uitspraken/conclusies heeft toegedicht, die ze nooit gedaan hebben.

  29. 47

    @JSK
    Naja, arrogante beta’s (zie hierboven) die wel even dachten de toekomst van de mensheid te kunnen voorspellen. De factor die ze waren ‘vergeten’ in hun modellen bleek het belangrijkst te zijn, namelijk de creativiteit van het zelfzuchtige individu.

    Welke voorspellingen hebben ze dan gedaan?

  30. 48

    Nog iets, Over Milton F. Zijn lezingen, en zelfs zijn bezoek aan Pinochet maakt ‘m geen collaborateur. Zijn medewerking aan het regime wel: Zelf zegt hij het al..

    Almost all military juntas are adverse to economicfreedom for obvious reasons. The military is organized from the top down: the general tells the colonel, the colonel tells the captain, the captain tells the lieutenant, and so on. A market economy is organized from the bottom up: the consumer tells the retailer, the retailer tells the wholesaler, the wholesaler tells the pro ducer, and the producer delivers. The principles underlying a military organization are precisely the reverse of those underly ing a market organization.

    Pinochet and the military in Chile were led to adopt freemarket principles after they took over only because they did not have any other choice.

    Leerlingen van hem kwamen aan de bak in Chili. Hij zegt zelf als dat dictaturen niet genegen zijn om zijn model te volgen. Hij presenteert het geval Chili als een schoolvoorbeeld voor zijn ideeen.

    Maak je grootmoeder wijs dat dat door een paar lezingen en een bezoekje kwam. De man had opgehangen moeten worden vanwege collabortatie met een fascistisch moordenaarsregime.