Je geld of je leven

Is de marktwerking in de zorg terug te draaien? Hoe doe je dat dan? Het is een thema waarop ik naar een antwoord zocht in de verkiezingsprogramma’s. Maar dat antwoord is niet te vinden.

Het CVZ doet er nu een schepje bovenop, door de discussie aan te zwengelen over de kosteneffectiviteit van de zeer dure behandelingen van zeldzame ziekten. Op het eerste gezicht lijkt dat een redelijk idee, want over zinvolle aanwending van geld moet altijd discussie mogelijk zijn. Maar op het tweede gezicht wordt het een knap lastig thema. Kan er een moment komen dat ik mij in het ziekenhuis meld en “total loss” word verklaard? Wie oordeelt dan over mijn reparatiekosten en over mijn resterende sociale rendement?

Is het niet logisch dat medicatie voor zeldzame ziekten duur is? Een aspirine heeft talloze aanwendingen en iedereen is gebruiker, dus dat kan een goedkoop pilletje zijn. Maar je zult de ziekte van Pompe hebben; dan gaat het geld kosten. Maar dan komen de aarzelingen. De farmaceutische industrie is toch een zeer winstgevende sector? Heeft die dan niet de plicht om voor ziekten, die geen grote verdiensten mogelijk maken, ook iets te doen? Mag je dat vragen van een partij die het alleen doet voor het geld?

Of moeten wij, met zijn allen, bepaalde waarden realiseren buiten de markt van vraag en aanbod? Dat pleidooi viel al te lezen: de overheid moet maar zorgen voor medicatie die niet commercieel te maken valt. Tja… Kapitalisten zijn soms zeer te vinden voor socialisatie.

We zouden kunnen bedenken dat gezondheid een mensenrecht is, dat bij geboorte wordt verkregen. Maar waarop heb je dan precies recht en wie levert het?

Dworkin vertelt een mooi gedachtenexperiment, een “spare parts lottery”. Mensen sluiten een overeenkomst dat elke keer dat vijf mensen een orgaantransplantatie nodig hebben en de vereiste organen kunnen worden geoogst uit een enkel lichaam, door de gezonde deelnemers wordt geloot, wie zijn lichaam beschikbaar stelt. Je moet even wennen aan dit bizarre idee: maar mensen zouden hun levensverwachting waarschijnlijk behoorlijk verbeteren. We doen het niet, omdat het in strijd is met de menselijke waardigheid, die wij aan elk leven toekennen. Het is als met slavernij: een minimale controle over wat er met je lichaam gebeurt is essentieel voor je waardigheid als mens. (Ronald Dworkin, “Justice for Hedgehogs”, p. 294-299)

Dworkin verheldert dit met een doktersprobleem: een jongere heeft een goede lever nodig: een oude hartpatiënt zou die kunnen leveren, want die is opgegeven en heeft nog slecht een paar weken in bed voor de boeg. Het zou toch van respect voor het leven getuigen, als je die oude man liet sterven, ten behoeve van de jongere? Neen, zegt Dworkin, de oude man heeft een fundamenteel recht niet gedood te worden. Zijn dokter mag hopen dat zijn therapie faalt, maar hij moet zijn best doen hem in leven te houden, ook als hij de uitkomst kent. (Dworkin, p.292)

Mooi, dit gemoraliseer op het niveau van individuele rechten, maar hoe zit het met de kosten en de politieke en sociale effecten? Boeiende vragen, waar de Amerikanen nu al decennia mee worstelen. Kern is misschien wel dat de zorg een verzekering is, met herverdelingseffecten: de gezonden betalen voor de ongezonden, de jongeren voor de ouderen. (Jeff Madrick, Obama&Health Care: The straight story, NYRB,no.11, p.45) In het stuk van VWS, eerder hier besproken door Paul Teule, (De zorg: hoeveel extra is het ons waard?) vinden we die politieke vraag terug:
“Hoge inkomens gaan meer betalen voor de lage inkomens, gezonden dragen meer bij aan de zorg voor (chronisch) zieken en jongeren gaan meer betalen voor de ouderen in de samenleving. De vraag is of we dat willen.”

De vraag is niet of we dat willen, maar wie die vraag stelt. De zorgen over het begrotingstekort zijn een klassieke vermomming van anti-sociale beleidsprogramma’s. Wat het gevolg van deze discussie is, laat zich raden. Het lijkt mij dat de kostenafweging van een medische handeling eigenlijk niet kan, omdat het ons voor onoplosbare morele en politieke dilemma’s plaatst. Dworkin geeft er voorbeelden van: en in de actualiteit tref je vaak berichten over orgaanhandel aan. Zo ver gezocht zijn de voorbeelden nu ook weer niet.

Is het CVZ bewust begonnen aan dit politieke avontuur? Want dat is het natuurlijk: de discussie gaat over de prijs van een leven, niet over de waarde. Maar geef ik toe: de stijgende zorgkosten en prioriteiten van de consumenten leveren wel spanning op. Gezondheid scoort in elke enquete als onze topprioriteit, dus is het vreemd dat de kosten stijgen? Daarom is de publicatie van VWS, het plan van Klink, het CVZ-advies op zich te waarderen. Alleen: veel regie toont de discussie niet.

Terug naar de verkiezingen: welk programma heeft het over dit spanningsveld? U raadt het: ik heb er geen serieuze behandeling van gevonden. Dat is toch lastig en merkwaardig. Er is niets waar wij zo graag geld aan besteden als aan onze gezondheid. Waarom hebben we het daar dan niet over? Madrick schrijft dat de USA nu op de plaats 48 staan op kindersterfte: in 1960 was dat nog de 12e plaats. Mijn oordeel: dat komt er van als je gelooft in de vrije markt. Hij noemt een studie die aan toont dat onverzekerden jonger sterven, minder werken door chronische gezondheidsproblemen en hardnekkige financiële problemen hebben door ziektes. Ik bedoel maar: wat tel je mee als kosten en opbrengsten van de zorg? Eerder schreef ik hier over het onderzoek van Wilkinson en Picket waar uit blijkt dat het de ongelijkheid is, waardoor de USA slecht scoort op bijna elke welzijnsdimensie van belang.

De gezondheidszorg en de marktwerking daarbinnen, de kosten en de groei van de kosten, het zijn hele belangrijke en grote problemen voor onze samenleving. De politieke partijen mogen zich schamen dat ze er niet precieser over communiceren in het openbaar debat. De media zullen er meer aan moeten doen dan de zouteloze 30 seconden soundbites op te roepen. Er zijn echte problemen waar we het met elkaar over moeten hebben. Hadden we daar niet verkiezingen voor uitgevonden?

Beeld: Jorge Gobbi, cc Flickr Photo

  1. 3

    Necropolitiek

    Achille Mbembe begint zijn verhandeling Necropolitics als volgt.
    “This essay assumes that the ultimate expression of sovereignty resides, to a large degree, in the power and the capacity to dictate who may live and who must die. Hence, to kill or to allow to live constitute the limits of sovereignty, its fundamental attributes. To exercise sovereignty is to exercise control over mortality and to define life as the deployment and manifestation of power. …”
    http://www.jhfc.duke.edu/icuss/pdfs/Mbembe.pdf

    De term necropolitiek is van toepassing op de door het College voor Zorgverzekeringen CVZ geëntameerde pleidooi tot publieke discussie en politieke stellingname over economisch te bepalen grenzen aan op zich zinvolle medische behandelingen.

    De ultieme macht van de politiek-bureaucratische elite is gelegen in haar (onverhoopte) soevereiniteit om te bepalen wie leeft en wie, om economische reden, door medische verwaarlozing onvrijwillige ‘euthanasie’ dient te ondergaan. Het woord euthanasie is hier om twee redenen tussen aanhalingstekens geplaatst. In de eerste plaats om daarmee te verwijzen naar de nationaalsocialistische massamoord op patiënten, om economische reden, na de oorlog aangeduid als Aktion T4 – http://de.wikipedia.org/wiki/Aktion_T4#cite_note-0- . Nazi’s zelf spraken over ‘euthanasie’; Hitler gebruikte het woord Gnadentod. Voorbeelden van wat Goebbels Sprachreglung placht te noemen. In de tweede plaats omdat onvrijwillige euthanasie niet bestaat. Onvrijwillige euthanasie is namelijk moord. En zij die onvrijwillige euthanasie administratief-politiek voorbereiden zijn potentiële bureaumoordenaars.

    Artsen dienen zich, behalve in stikt afwijzende zin, verre te houden van deze in economisch zware tijden gevaarlijke necropolitieke discussie. Fundament van de medische ethiek is namelijk het naar beste weten en kunnen handelen in dienst van de individuele patiënt. Een patiënt om economische reden onnodig laten lijden of laten doodgaan, terwijl medische behandeling dit kan verzachten, uitstellen of vermijden, is hiermee onverenigbaar.

    De eufemistische concepten anno 2012 en volgende zullen anders luiden. Zoals het bepalen van ‘objectieve criteria’ die ‘voor iedereen gelden’, en die met ‘instemming van de beroepsgroep’ in ‘richtlijnen’ zullen worden verwerkt. Patiënten rest in dat geval wat CVZ-voorzitter Moerkamp in de NRC van 8 augustus jl aanduidde als ‘liefdevolle verzorging’. Verzekeraars zullen tot taak krijgen op de correcte toepassing ervan toe te zien.

  2. 4

    Verbaas me ook wel eens dat in de media artsen zich van economische argumenten gaan bedienen. Artsen moeten behandelen. punt. Daar schijnen ze zelfs een eed voor hebben uitgesproken. Als ze morele problemen hebben dat een behandeling veel kost en maar weinig extra kwaliteit en/of kwantiteit van leven oplevert zou ik ze willen verzoeken een deel van hun eigen inkomen in te leveren.

  3. 6

    Hoe de marktwerking zegenend werkt zagen we gister.
    De geprivatiseerde NS zette minder treinen in vanwege onweersvoorspellingen.
    De bonus voor de NS topmannen hangt er van af in hoeverre ze de dienstregeling kunnen uitvoeren, maar ze mogen die dienstregeling aanpassen.
    Dat deden ze dus gister.
    Krankzinnigheid ten top.

  4. 7

    Er is een soortgelijke vraag: wat is een mensenleven waard ?
    Al weer tientallen jaren geleden stelden economen vast dat dat toen 300.000 gulden was.
    Zij stelden dat vast op grond van overheidsmaatregelen, en de kosten daarvan, die al dan niet waren getroffen om dodelijke ongelukken te voorkomen.
    Je kunt ook nu dat soort rekensommetjes maken, b.v. wat kosten de traumahelicopters, en hoeveel levens redden ze.

  5. 9

    Met het gevaar de niet solidaire (de egoïsten) onder de wat beter bedeelden de boom in te jagen het volgende:
    Niet ingewikkeld kletsen over de kosten.
    Premie in het geheel inkomensafhankelijk maken; zoals voorheen het ziekenfonds(maar dan zonder bovengrens).
    Het beheer in handen van de staat, maar dan wel met extreem goed toezicht van belanghebbenden en de Rekenkamer.
    Nationaliseer geneesmiddelenindustrie (of maak er een coöperatie van, waarvan de premiebetalers automatisch lid worden).
    Alle ziekenhuizen moeten onder rechtstreeks toezicht komen van de staat en een vertegenwoordiging v.d. premiebetalers (of eigendom worden v.d. staat).
    Alle medisch en niet medisch personeel in loondienst volgens CAO.
    Geen bonussen, maar wel onmiddellijk ontslag bij wanprestaties.
    Klinkt wat Cuba-achtig maar ze mogen wat meer verdienden ;-)
    En laat nu niemand gaan beweren dat het dan duurder wordt dan het nu is, want veel duurder kan het echt niet worden en als het zo doorgaat worden er binnenkort nog medici gegijzeld om de minder bedeelden medisch van dienst te zijn.
    ( Lijkt me een aardig filmscenario ;-) )

  6. 10

    De stijgende kosten in de zorg zijn niet het gevolg van marktwerking, maar van vergrijzing en van steeds meer en duurdere mogelijkheden. Mensen met de ziekte van Pompe hadden 10 jaar geleden nog gewoon pech, nu is er iets aan te doen (alhoewel het is naar in begrepen heb, meer een kwestie van uitstel en verzachten), maar dat kost wel tonnen per persoon per jaar.

    Private bedrijven werken veel efficiënter dan overheidsbedrijven, uit ervaring weet ik dat projecten bij de overheid tot wel 3x zoveel kunnen kosten als vergelijkbare projecten bij een commercieel bedrijf. Ik noem maar even het OV kaarten project of de tramtunnel in Amsterdam.
    Ook al haal je en bij de kosten van de private bedrijven de gemiddelde bedrijfswinst van af, dan ben je per saldo nog veel goedkoper uit. Daarbij is de service is er vele malen beter op geworden, wachtlijsten zijn verdwenen en de verzorging in het ziekenhuis is nu meer niveau hotel dan veldhospitaal. Nu moet ik eerlijk zeggen dat ik geen goed overzicht heb van de farmaceutische industrie of daar enorme winsten gehaald worden of dat er gewoon een hoop research en productie kosten in zitten is moeilijk te zien. Die medicijnen voor Pompe lijken extreem duur, maar als het werkelijk zo eenvoudig is, hebben landen als China dan wel een goedkoop alternatief op de plank liggen?

    Vroeger werden veel ziektekosten verborgen door er andere belastingpotjes bij te voegen, nu zijn de kosten direct zichtbaar in de premies. Die potjes zijn echter al lang vergeven aan andere posten, als de gezondheidszorg genationaliseert wordt, moeten de belastingen navenant + een bonus voor de lagere efficiency omhoog. Even afgezien van het afkopen van contractbreuk en andere schade. Minder service voor meer geld, wie zit daar op te wachten?

  7. 11

    Een goed artikel, dat de vinger op de zere plek legt. Zolang zorgverzekeraars en big pharma miljarden winst maken, salarissen vangen die ver boven de Balkenende norm liggen, betaalde sportmanifestaties sponsoren en cadeautjes weggeven, blijft er veel geld aan de strijkstok hangen dat eigenlijk voor zorg bestemd zou moeten worden. Zorgverzekeraars vergoeden straks alleen nog gecontracteerde zorg en nemen zo de regie van patienten helemaal over. Zorgverleners worden over de hele linie gekort, terwijl die wel 24/7 klaar staan en een zorgplicht hebben. En nu zouden chronisch zieken geen medicatie meer krijgen die levensreddend is? Dan kunnen ze beter gaan investeren in ‘euthanasieklinieken’ zoals in WO II. Toen was er ook een Endlosung bedacht om de crisis op te lossen: massavernietiging. Waarom geen zorgstelsel dat gebaseerd is op vrije keuze, zowel waar het het verzekerde pakket betreft als de behandelaar? Uit solidariteit betaal ik als senior nog steeds mee aan de kosten van de geboorte van de nieuwe generatie. Zouden jongeren dan niet mee willen betalen aan de zorg voor senioren? Gezondheid komt ons als mens niet toe, maar valt ons toe, als een geschenk van het leven zelf. We kunnen er veel aan doen om onze gezondheid te bevorderen, of we kiezen ervoor om risico’ s te nemen. Als er echt een vrij keuze pakket zou zijn, kan iedereen zelf kiezen welke zorg verzekerd wordt. Dan kun je de basisverzekering helemaal afschaffen en daarmee de macht die de zorgverzekeraars nu hebben. Dan krijgt de patient zelf de regie en is er pas echt sprake van marktwerking. Dat zou betekenen dat er een levensloopbestendig zorgstelsel komt, waarin zorgverzekeraars geen winst mogen maken. Al het geld zou terug moeten vloeien naar de zorg, zodat voor zeldzame aandoeningen ook vergoeding mogelijk blijft. Uit een basisinkomen voor elke Nederlander zou de premie voor een keuzepakket gemakkelijk betaald kunnen worden. Wie risico wil lopen zou daarvoor een verzekering af kunnen sluiten. Eerlijke zaak zou ik zeggen. Als ik geen auto heb, betaal ik toch ook niet mee aan de verzekering van de auto van de buren? Nu is de basisverzekering verplicht en de overheid bepaald wat daarin zit. Zorgverzekeraars hebben wel de vrijheid om daarvan af te wijken, maar de patienten niet! Ik vind het een schande, zoals er nu handel gedreven wordt met de gezondheid van mensen, over hun hoofden heen. De politiek is er voor de burgers, niet andersom en behoort de randvoorwaarden te scheppen voor een liefdevolle samenleving die gebaseerd is op de menselijke maat i.p.v op geld. Gebruik uw stem wijs op 12 september en lees ook eens het programma van de nieuwkomers in de politiek. Er zijn echt alternatieven!

  8. 12

    Marktwerking is wel deglijk schuldig, want een dokter/chirurg wil zo veel mogelijk opereren, om inkomen te genereren. Daar zitten ook operaties en behandelingen bij die niet nodig zijn. En dat kost ons een hoop geld. Dat heeft meneer Klink trouwens ook aangegeven. Daarom reguleren, en zorgen, wat vrijwel onmogelijk is, dat er minder overbodig wordt geopereerd.

  9. 13

    Veel reacties kan ik volgen.
    Ik wilde vooral niet dramatiseren, dus woorden als necropolitiek vind ik wat te ruig. Of verwijzingen naar de Gnadentod en de nazi taal.
    De kern is al lastig genoeg: de gemeenschap betaalt aan de verlenging van ons leven. Over kosten mag en moet je het misschien wel hebben, maar het moment dat je echt kosten gaat afwegen ontstaat een morele en ethische problematiek waar we niet op zijn voorbereid.
    Wie moet dat anders doen dan de politiek? Je ziet wat voorzichtige bewegingen: de knuppel van Moerkamp in het hoenderhok, de visie van Ab Klink. Maar in de programma’s vinden we er niks over.
    En ja: door dat gebrek aan regie van de discussie ligt het probleem weer bij de zorg, die daarmee elke dag te maken hebben. Uit de sterftecijfers valt af te leiden dat in het weekend mensen van dure apparaten worden gehaald, omdat er verkeersslachtoffers worden binnengebracht. In de praktijk worden mensen total loss verklaard, wanneer schaarse apparaten nodig zijn voor anderen.
    In het interviewprogramma met de dokters zie je hoe men gewetensvol probeert met deze puzzels om te gaan. Ook zij sporen de politiek weinig aan eens wat helderheid te verschaffen. Misschien is dat maar goed ook, want of je dan beter af zou zijn…

  10. 14

    Was die OV-kaart niet uitbesteed aan een privaat bedrijf die er vervolgens één presenteerde met een (antieke)”lekke”chip??
    Hebben we de Giro(Postbank) niet verpatst aan de ING om er vervolgens als beloning staatssteun aan te moeten geven.
    Kijk bij de kosten van de gezondheidskosten s.v.p. naar de kosten per handeling.
    Wat kostte een blindedarmoperatie 20 jaar geleden en wat kost de zelfde operatie nu.
    Rekening houdend met inflatie is de stijging astronomisch.
    De indirecte kosten (managers en bestuurdertje) zijn schrikbarend.
    N.B. het zelfde geld voor het Bankwezen.
    Het management verdient bakken met geld en de geldgevers hoeven nog net geen boeterente te betalen ;-)

  11. 15

    De kosten stijgen veel harder dan de vergrijzing: tenslotte kan een bevolking maar met 1 jaar per jaar vergrijzen. De kosten echter…

    Weet je trouwens hoeveel mensen in de zorg boven de balkenendenorm zitten?

  12. 16

    Waarom niet dramatiseren? Dat laffe goedpraten geeft de overkant ruim de tijd om zieke mensen als vervelende profiteurs en kostenposten af te schilderen. Als je wat wilt veranderen, ergens door wilt dringen, wees dan in elk geval bereid om daar echt open over te zijn. Die uitwassen moeten benoemd worden, anders kun je het er ook niet over hebben, en ze voorkomen, of er afwegingen over maken.

    In het interviewprogramma met de dokters zie je hoe men gewetensvol probeert met deze puzzels om te gaan.

    Dat wil zeggen: hoe ze zeggen dat ze ermee om proberen te gaan. Het klinkt allemaal heel nobel, maar ik zie zo weinig gebeuren binnen de medische sector om iets te verbeteren. (Of het nou om de 2000 vermijdbare doden gaat door diverse medische missers, de hoge salarissen voor specialisten, de niet-integriteit rondom giften of de Inspectie gaat: er gebeurt erg weinig. Dat maakt de woorden rondom ethische kwesties door medische professionals wat hol.)

  13. 17

    Kanttekeningen bij de Gesocialiseerde (Nationale) Gezondheids Zorg (NGZ).

    1] Factoren die het domein afbakenen waarop zinvol over een NGZ kan worden gedebatteerd, zijn:
    1 Gezondheid is niet gratis. Dit wordt wel eens gesuggereerd door mensen met een hart van goud en met hun hand in andermans portemonnai, maar het is wat het is, een valse suggestie. Gezondheidszorg concurreert met andere behoeften en belangen om het bezit van schaarse goederen en diensten.

    2 De vraag naar gezondheidszorg is buitenen gewoon elastisch. Het aanbod zal hoe stijgend ook er altijd bij achter blijven.

    3 NGZ brengt ongewenste migratiestromen op gang. Zo gaat een zeer groot deel van het budget van de Britse NHS aan niet-Britten op.

    3. Afremmen van de kosten van een NGZ is een onuitwisbaar agenda-probleem.

    Winsten van farmaceutische fabrieken afromen, is dom. Hun winsten blijven nodig voor re-investering en voor het ontwikkelen van nieuwe medicijnen, wat financieel heel riskant is, en duur.
    Hoge salarissen in de farmaceutische industrie (FI) weg belasten? Alsof de Overheid het geconfisqueerde geld beter zou uitgeven! En zou ze het ophalen en dan besteden aan een ‘betere’ gezondheidszorg, zou bijv. inderdaad de gemiddelde nationale leeftijd met een uur per jaar kunnen zijn toegenomen. Maar dit wordt dan wel betaald met werkloosheid van hoog en laag personeel van bedrijven waar werknemers uit de FI hun plezierjachten, sportwagens en dure vacanties bestellen (bestelden).
    Van de werknemers in de FI kunnen we dus alleen vragen dat zij hun geld uitgeven, niet oppotten.

    2] Hoe tot besparing in de NGZ te komen, leert cru een Middeleeuws verhaal. Na mentale correctie voor moderne omstandigheden, is het uitstekend bruikbaar voor begrip van de huidige Zorgproblematiek

    In de Middeleeuwen was in ons Christelijk Europa ziekenzorg vermaarde taak van bepaalde kloostergemeenschappen. Die van het klooster te Neurenberg had zo’n peil dat patiënten van heinde en ver er zich wilden laten opnemen, terwijl wie daar al verpleegd werden niet meer weg te krijgen waren. Aan deze benauwende toestand kon met de tijdelijke benoeming van Uilenspiegel tot ‘chef de clinique’ het hoofd worden geboden. Zo zal de prior hebben gedacht die van Tijl’s reputatie op de hoogte kan zijn geweest en diens werkwijze hebben bevroed.
    De abt had het goed gezien. Tot directeur ad interim benoemd liet Tijl alle lijders weten dat de verzorging op hetzelfde niveau zou worden gehandhaafd. Wel voegde hij daar de voorwaarde aan toe dat één zieke per dag z’n leven moest geven om als medicijn te dienen voor de overgebleven zieken. Als slachtoffer zou worden aangewezen de lijder die er het slechtst aan toe was. In korte tijd ontledigde zich de ziekenzaal van het klooster.

    Aan deze overlevering verbind ik de volgende interpretatie. De echte directeur, vermoed ik, wist ook wel dat zijn patiënten hem bedrogen. Maar waar het hem aan mankeerde, was de zedelijke moed voor een efficiënte aanpak die tevens eerlijk zou zijn. Want hoe licht zou hij zich daarmede niet de beschuldiging op de hals halen zorg behoevende patiënten – schrijnende gevallen – op straat te zetten en zo zijn privé aanzien en dat van zijn klooster verspelen. Hij zou zelfs van onchristelijk – tegenwoordig: inhumaan – handelen kunnen worden beticht. Maar met de aanstelling van Tijl werden deze narigheden ondervangen. Het één, een economische sanering, was bereikt en het andere, statusverlies, voorkomen. De prijs van de huichelarij daarvoor noodzakelijk op te brengen, schijnt bij zulke resultaten aanvaardbaar.

  14. 18

    Ik vind dat gebruik van die drieletter-afko’s echt geweldig. Doet zo ontzettend orwelliaans aan!
    Verder heb ik bewondering voor de manier waarop je alles niet in de gebruikelijke 3 stappen maar in slechts 1 stap aan buitenlanders weet te linken. En Hoe tot besparing in de NGZ te komen, leert cru een Middeleeuws verhaal. klinkt als een gedicht.

    Alleen de inhoud – die rammelt nog als te voren. Geeft niks. Fictie is een kunstvorm.

  15. 19

    @HPax: Prachtig verhaal over Tijl Uilenspiegel. En zeer relevant qua onderwerp. Over problemen met een uitdijende zorgvraag en een gemeenschap die steeds meer moeite ervaartt om het op te brengen.

    In hoeverre de oplossing van Tijl toepasbaar is bij ons is maar de vraag natuurlijk, maar toch:
    +1

  16. 21

    @019
    1. Bedankt voor je bijval. Meestal word ik op Sargasso uitgekafferd en helpt dan een ander, positief geluid om er de moed in te houden. Tot ziens op de barricaden!

    2 ‘In hoeverre de oplossing van Tijl toepasbaar is bij ons is maar de vraag natuurlijk, maar toch’

    Met een crue, Tijl-achtige hypothetische oplossing kwam Sarah Palin in de USA. Ze zei dat Obamacare het instellen van ‘deathpanels’ met zich mee zou brengen. Daar was ze dan tegen.

    De minachting die velen voor Palin koesteren, deel ik niet, maar vroeg mij wel af of zij Obama niet een probleem verweet waarmee zij zelf zit, en wij allemaal. Wat zijn de grenzen van de NGZ? Wie gaat bepalen: hij mag doorgaan met leven, jij niet?

    Zo’n authoriteit bestaat bij ons (nog) niet, zie ik ook niet komen, en zullen er ad hoc en obscuur beslissingen worden genomen. Niets doen is geen optie. Veel landen kwamen in de knoei met hun NGZ: Moçambique, UK, Canada, en straks Obamacare. En dan NL.