Denken over de doodstraf

ELDERS - Nieuw bewijs in een oude moordzaak heeft de potentie het debat over de doodstraf in de VS wezenlijk te veranderen.

In december 1991 kwamen de drie kinderen van Cameron Todd Willingham om bij een woningbrand in het Texaanse stadje Corsicana. In augustus 1992 werd Willingham ter dood veroordeeld wegens brandstichting en moord. In februari 2004 werd hij uit zijn cel gehaald, vastgebonden op een stretcher en vervolgens geëxecuteerd met een dodelijke injectie.

In 2009 verscheen een lang (en lezenswaardig) verhaal in The New Yorker waarin werd uiteengezet waarom het technische bewijs dat was gebruikt om Willingham te veroordelen was gebaseerd op verouderde, onwetenschappelijke en onjuiste aannames.

Iedere expert die later werd geraadpleegd om het rapport van de oorspronkelijke fire investigators te beoordelen, kwam tot dezelfde conclusie. Het oordeel van onderzoeker Craig Beyler is typerend:

In a scathing report, [Beyler] concluded that investigators in the Willingham case had no scientific basis for claiming that the fire was arson, ignored evidence that contradicted their theory, had no comprehension of flashover and fire dynamics, relied on discredited folklore, and failed to eliminate potential accidental or alternative causes of the fire. He said that [fire investigator] Vasquez’s approach seemed to deny “rational reasoning” and was more “characteristic of mystics or psychics.” What’s more, Beyler determined that the investigation violated, as he put it […], “not only the standards of today but even of the time period.”

Maar toen was Willingham al lang en breed geëxecuteerd.

Onbetrouwbare getuigen

Willingham werd echter niet uitsluitend veroordeeld op basis van forensisch bewijs. De aanklager kwam ook nog aanzetten met twee ‘medische experts’, waaronder een relatietherapeut die, zonder Willingham ooit te hebben ontmoet, wist te melden, mede op basis van een poster in diens huis, dat de verdachte voldeed aan het profiel van een typische sociopaat:

And there’s a picture – a Led Zeppelin picture of a falling angel. [. . .] I see there’s an association many times with cultive-type of activities. A focus on death, dying. Many times individuals that have a lot of this type of art have interest in satanic-type activities.

Tenslotte was daar medegevangene Johnny Webb, die beweerde dat Willingham de moord op zijn kinderen tegen hem had bekend. Zowel Webb als de aanklager hielden tijdens Willinghams proces vol dat Webb geen gunsten of strafvermindering voor deze getuigenis had ontvangen. The New York Times onthulde echter onlangs dat ook dit ‘feit’ niet bleek te kloppen:

As [a lawyer with the Innocence Project] worked through the stack of papers, he saw a note scrawled on the inside of the district attorney’s file folder stating that Mr. Webb’s charges were to be listed as robbery in the second degree, not the heavier first-degree robbery charge he had originally been convicted on, “based on coop in Willingham.”

Webb had zodoende een duidelijk motief om te liegen over Willinghams vermeende bekentenis. Nog dubieuzer is dat zowel hij als de aanklager daadwerkelijk logen over het bestaan van een dergelijk motief.

En zo bleef er van de zaak tegen Willingham minder dan niets over.

Implicaties

Het gegeven dat de staat Texas vrijwel zeker een onschuldige ter dood heeft gebracht, heeft de potentie om het debat over de doodstraf in de VS in belangrijke mate te beïnvloeden. Onlangs was Washington de laatste uit een serie staten die de doodstraf (voorlopig) niet meer zullen uitvoeren. De reden? Te veel veroordeelden bleken uiteindelijk toch onschuldig te zijn:

“There are too many flaws in the system,” Mr. Inslee said on Tuesday. He noted that since the state’s current capital punishment laws were enacted in 1981, more than half of the 32 death sentences imposed in Washington had been overturned. “And when the ultimate decision is death, there is too much at stake to accept an imperfect system.”

Hoewel gedurende de laatste decennia van tientallen ter dood veroordeelden in de VS de onschuld werd aangetoond, gebeurde dit steeds voordat hun executie had plaatsgevonden. Cameron Todd Willingham kan de eerste ter dood veroordeelde zijn van wie de onschuld wordt aangetoond nadat hij ter dood is gebracht.

Hoewel ieder weldenkend mens zal beseffen dat er zonder enige twijfel eerder onschuldige mensen ter dood zijn gebracht, houden Amerikanen graag de pretentie hoog dat hun systeem waterdicht is. De vraag is dus of Amerikanen bereid zijn het risico te lopen dat uit hun naam onschuldige mensen ter dood worden gebracht.

Willinghams onschuld is momenteel onderwerp van een officieel onderzoek door de Texas Board of Pardons and Paroles. Zal dit orgaan de druk kunnen (of willen) weerstaan van aanklagers die hun carrière niet beschadigd willen zien, van politici die graag tough on crime willen zijn? In een eerder stadium van dit onderzoek werden volstrekt onverwacht drie leden van deze commissie vervangen, waardoor het onderzoek flinke vertraging opliep en nog altijd niet is afgerond.

Misschien moeten we dus niet al te veel hoop op een eerlijk oordeel koesteren.

Afbeelding: California Department of Corrections and Rehabilitation/Wikipedia.

  1. 1

    Daarom zei ik al in het topic over levenslang, een voorwaardelijke doodstraf is een prima straf met bijv. een looptijd van 20 of 30 jaar.

    De kans dat iemand 2 x onschuldig voor moord wordt bestraft lijkt me behoorlijk klein.

  2. 2

    @1: die kans hangt af van de kwaliteit van de rechtspraak.

    Onterechte veroordelingen komen vaak doordat de betrokkenen (politie en aanklager) bewijs voor een stelling zoeken, en niet alternatieven onderzoeken.
    Daarom laten ze ontkrachtend bewijs weg.

    Mij lijkt een grotere kans dat de politie bewijs zoekt tegen een verdachte die al eens veroordeeld is, dan tegen een iemand die nog nooit veroordeeld is.

    Daarmee wordt de kans om 2 keer onterecht veroordeeld te worden, groter dan de kans om 2 keer de loterij te winnen.

  3. 4

    @0: “houden Amerikanen graag de pretentie hoog dat hun systeem waterdicht is”.
    Welke staat doet dat niet?
    Wij kennen de zaak Lucia de Berk met een aanzienlijke hindernis voor herziening van de uitspraak. Enig gevolg voor de betrokkenen is mij onbekend.

  4. 5

    Ik neem aan dat de betrokkenen die duidelijk gelogen hebben voor moord worden vervolgd.

    Daarnaast zijn veel Amerikanen teveel aan hun doodstraf verknocht om zich hierdoor te laten afschrikken. Je zou na de zoveelste mass-shooting toch ook denken dat ze wat aan het wapenbezit zouden doen?

  5. 6

    “And there’s a picture – a Led Zeppelin picture of a falling angel. [. . .] I see there’s an association many times with cultive-type of activities. A focus on death, dying. Many times individuals that have a lot of this type of art have interest in satanic-type activities.”
    Wat natuurlijk iets geheel anders is dan een Joodse profeet die aan een kruis krepeert, aldus een vette meerderheid in dat land. Voorlopig verandert er niet veel daar…

  6. 7

    “De vraag is dus of Amerikanen bereid zijn het risico te lopen dat uit hun naam onschuldige mensen ter dood worden gebracht.”
    Dat is helemaal geen vraag. Het is honderd procent zeker dat met het inzetten van drones tegen niet-veroordeelde mensen onschuldigen worden vermoord. Waarmee deze algemene vraag volgens mij afdoende is beantwoord.
    Binnen het Amerikaanse ‘rechts’systeem: zolang dat krankzinnige vraag-en-aanbod bestaat van enorme strafvermindering in ruil voor een getuigenis, of die nou juist is of niet, is elke veroordeling in Amerika een soort Russisch roulette. Helaas voert ook Nederland dit systeem meer en meer in.

  7. 8

    In een samenleving met hoge recidivecijfers, daar lijkt de doodstraf een oplossing te kunnen bieden. Men zegt wel eens dat zwaarder straffen niet helpt, maar dan laat men de doodstraf (de ultieme straf) bewust of onbewust buiten beschouwing.

  8. 12

    @Eddie: Het rapport wat jij noemt erkent de doodstraf als een vanzelfsprekende manier om herhaling te voorkomen. Alleen noemen zij levenslange gevangenisstraf zonder “parole” als alternatief daarvoor.

    Verder noemt het rapport wat zij omschrijven als “Brutalization effect”, waarbij criminele gilde overgaat tot ernstige vormen van criminaliteit (moord).

    De samenleving moet zich niet laten chanteren door dit soort criminelen. Er zijn wel redenen om af te zien van de doodstraf, maar chanteren en dreigen met geweld vind ik niet een valide reden.

  9. 13

    De samenleving moet zich niet laten chanteren door dit soort criminelen. Er zijn wel redenen om af te zien van de doodstraf, maar chanteren en dreigen met geweld vind ik niet een valide reden.

    Beleid heeft effecten. ‘We moeten ons niet laten chanteren’ is een doorzichtige retorische strategie om die effecten maar niet onder ogen te zien.

    De VS hebben van alle landen het hoogste percentage van haar bevolking in de gevangenis zitten. Bijna negen keer zoveel als Nederland. En in tal van staten heeft men de doodstraf.

    Is het nu zoveel veiliger in de VS, denk je?

    Gevangenissen zijn het afvoerputje van de samenleving. Als veel burgers daar terecht komen, dan zegt dat iets over je samenleving.

    Wil je criminaliteit voorkomen, dan doe je er goed aan om een sociaal-egalitaire samenleving te scheppen, waarin iedereen – ook de schoonmaker en ook degene zonder werk – bestaanszekerheid en volop kansen heeft. Nivelleren dus. Kijk naar de Scandinavische landen: daar is het veel beter toeven dan in doodstraf-land.

  10. 14

    @Prediker: Er zijn in Amerika genoeg mensen aan de onderkant van de samenleving die niet crimineel zijn.

    Arm zijn in geen geldig excuus om je dan maar crimineel te gaan gedragen. Het is ook een belediging van de best grote groep die de eindjes aan elkaar moet knopen en geen vlieg kwaad doet.

    Veiligheid afkopen via sociale voorzieningen?

    Het doet mij echt denken aan de maffia waarbij je ook een bepaalde fee betaald en dat ze je dan met rust laten.

  11. 15

    @14: dit vind ik nu een mooi voorbeeld van oorzaak en gevolg omdraaien. Of is het verwarren?
    Edit: nee, gewoon geen idee hebben van wie er aan de touwtjes trekt.

  12. 16

    Voor straf doden is vrij normaal en vaak utiel. De Mafia doet het en kan haast niet anders. In het NL-Verzet 1940-1945 konden verraders niet gevangen worden gezet. Een Staat die principieel van de Doodstraf (DS) afziet, verliest zijn ´rupa´ (aanzien) en ondermijnt zichzelf. Ten gunste van rijzende misdaad. Zoals bij ons.

    Een modern compromis tussen abolitionisten en handhavers van de Dood als sanctie voor zware criminelen lijkt mij EUTHANASIE. Laat seriemoordenaars, kinderverkrachters, vrouwenbesnijders en dergelijke pervertieten kalm ontslapen. Nolens volens.

    De DS door de Staat gehanteerd en die niet zonder vergissingen kan zijn, is heilzaam. De Apostel Paulus getuigt het. Het moderne autoverkeer verslindt bij ons honderden doden en verminkten, maar geven we om goede redenen ook niet op. Wie wil leven, moet de dood incorporeren. Het leven is inclusief de dood.

  13. 18

    Er zijn in Amerika genoeg mensen aan de onderkant van de samenleving die niet crimineel zijn.

    O vast. Maar dat neemt niet weg dat het soort criminaliteit dat hele wijken ontwricht (geweld, roof, bendevorming) een stuk beter gedijt in een milieu van armoede en sociale ongelijkheid, dan in een milieu waarin men bestaanszekerheid en volop kansen heeft.

    Alweer: beleid heeft effecten. Beleid is tevens een politieke keuze. Het moraliseren van het speelveld (wat jij doet), is een poging om de aandacht af te leiden van de rationele discussie over effecten, omdat de politieke keuze die volgt uit de rationele discussie over de effecten je niet aanstaat.

  14. 20

    @16: Edward Snowden en Julian Assange zouden geheid ter dood gebracht worden in de VS wegens hoogverraad. Maar dat is OK, want apostel Paulus.

  15. 21

    @16: ik kan je aanraden naar het noorden van Mexico, Sicilië of Medellin te verhuizen. Dan kun je zelf ervaren hoe goed de doodstraf daar werkt, waar je hier voor pleit. Daar heeft de mafia de touwtjes in handen, zoals je zo graag ziet.

  16. 22

    Lachen,… er wordt weer verwezen naar de Apostel Paulus. Als een bron waaruit deze zelfbenoemde autoriteit zijn onderbouwing vandaan haalt. Net zoals bij eerder bijbelse verwijzingen is het weer een verkeerd geïnterpreteerde, nietszeggende, domme HPax redenering, want zie:

    We mogen volgens Paulus ook geen kwaad met kwaad vergelden (Romeinen 12:17).

    17 Vergeld niemand kwaad met kwaad. Wees bedacht op wat goed is voor alle mensen.
    18 Leef, zo mogelijk, voor zover het van u afhangt, in vrede met alle mensen.

    Gelijk daarop volgend nog een tip voor HPax van de Apostel.

    En er zijn in de protestantse traditie twee punten die op grond van de Bijbel worden beweerd. God gebiedt de doodstraf (zie Genesis 9:6 en de mozaïsche wetgeving) en de overheid is een instrument in Gods hand, en heeft daarom niet zelf te beslissen of ze de doodstraf mag afschaffen (zie Rom. 13).

    (bron:http://wapenveldonline.nl/artikel/441/gerechtigheid-zonder-beul/)

    Daaropvolgend kan gezegd worden dat de Wet is vervuld door het leiden van Jezus Christus aan het kruis, waardoor de doodstraf aan legitimiteit heeft afgedaan.

    Je kan ook zien dat bij wie het Oude Testament (wettisch) nog belangrijk is bij bijvoorbeeld orthodox-gereformeerden er minder problemen zijn met de doodstraf. Of zoals in de VS. Die zitten qua uitvoering van hun geloof dichter bij de Koran en de Islam.

  17. 23

    @14:

    Veiligheid afkopen via sociale voorzieningen?

    In de eerste plaats koop je daar welvaart en een meer gelijkmatige verdeling daarvan voor de gehele bevolking voor, en daardoor krijgen we o.m. afname van de criminaliteit (ook een daling van de zorgkosten, doordat mensen beter voor zichzelf kunnen zorgen, een verhoging van de opleidingsgraad, omdat arme mensen niet meer direct aan de slag hoeven om rond te kunnen komen, e.d.). Het hoeft niet hoor, maar het maken van een kosten-batenanalyse kan wel eens in het voordeel van de sociale voorzieningen uit pakken.