De Paasvuren laaien op: opstand der Saksen?

Het is ogenschijnlijk een grappig berichtje in het nieuws vanavond — een van de Hart-van-Nederlan dse berichtjes waar geen enkel nieuwskanaal meer zonder kan. Maar als je wat doorleest, zit er onrust achter. In Espelo is het grootste paasvuur ter wereld ooit gebouwd. Het ding is 45,98 meter hoog en daarmee rijp voor The Guiness Book of Records. (Zie bijvoorbeeld De Telegraaf en De Gelderlander. Ook het 8-Uur Journaal besteedde er aandacht aan.)

Als je de berichtgeving goed leest, merk je dat het niet alleen maar lollig is, dat opstoken van het paasvuur. Bijna 20 jaar geleden, in 1993 publiceerde Ton Dekker van het Meertens Instituut een artikel met de titel Paasvuren, een veranderlijke traditie tussen toerisme en lokale identiteit. Allebei die polen komen we tegen in de moderne berichtgeving.

“De laatste jaren staan er op eerste paasdag tegen de avond overal in Twente en Salland files van mensen die naar het vuur komen kijken,” schrijft De Gelderlander, die tegelijk ook meldt dat de paasvuren ‘niets’ met het christelijke paasfeest te maken hebben.

Dat laatste verhaal speelt mogelijk een rol in de toeristische aantrekkingskracht. Het is zeker van groot belang in de tweede pool in Dekkers artikel: het beleven van de lokale identiteit. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het commentaar van Gerrit Kraa, een bekende Achterhoekse kenner van het dialect en de geschiedenis in het Reformatorisch Dagblad:

De traditie stamt volgens Kraa al uit de tijd van de Germanen. “Het hoorde bij het feest van het licht. De donkere winter was achter de rug, de lente was aangebroken.” De Germanen eerden rond het vuur Ostara, de godin van de dageraad.

Het is nauwelijks te geloven dat een belezen man als Kraa dit echt meent. Dat dit soort verhalen (Sinterklaas is eigenlijk Wodan, de kerstboom is een Germaanse boom van licht) mythes zijn – er is geen enkel bewijs dat er in de vroege middeleeuwen Sinterklaas werd gevierd of dat dit soort vuren werden aangestoken – werd al decennia geleden door J.J. Voskuil, Ton Dekkers leermeester op het Meertens Instituut, overtuigend aangetoond. Mythes die vaak niet veel ouder zijn dan de negentiende eeuw.

Waarom zegt Kraa dat dan? Dat blijkt uit het vervolg van zijn verhaal:

Onbewust voelen mensen zich op de een of andere manier toch nog verbonden met het heidendom. Dat komt mede doordat veel heidense gebruiken en feesten door christenen zijn overgenomen. […]  In 830 schreef een monnik zelfs een nieuw Evangelie voor de Saksen. […] Dit geschrift, ‘Helian’  genaamd, is bewaard gebleven en zal volgende maand opnieuw verschijnen in de streektalen Gronings, Twents, Achterhoeks, en Westfaals.

Dat verchristelijken van die zogenaamde Germaanse tradities is deel van de mythe: Sinterklaas is niet zomaar Wodan, maar Wodan met een christelijke tabberd. Maar van belang is hier vooral dat Kraa een en ander verbindt met een echt ‘Saksisch’ gevoel: een bevolkinsgroep die zich eigenlijk altijd koppig van het officiële christendom heeft afgekeerd en die ook anderzins een ‘eigen cultuur’ heeft met kennelijk zelfs een eigen bijbel.

Kraas analyse, hoe onzinnig ook, komt een maand nadat minister Spies besloot de aanvraag voor financiele ondersteuning van het Nedersaksisch af te wijzen. Voor deze erkenning was in heel het ‘Nedersaksische’ gebied (Groningen, Drenthe, Overijssel, de Achterhoek en delen van Friesland) een sterke lobby, waarin lokale en provinciale politici, de landelijke CDA-fractie, wetenschappers van de Universiteit van Groningen en de kleinkunstenaar Herman Finkers belangrijke rollen speelden. Men wilde dat het Nedersaksisch dezelfde rechten zou krijgen als het Fries en wees soms in de propaganda op het ‘feit’ dat het Nedersaksisch de oudste taal van Nederland zou zijn.

Er rommelt dus wat in het Nedersaksische gebied. Er is geen sprake van dat men zich wil afscheiden, maar er heerst duidelijk ontevredenheid die mensen doet teruggrijpen op mythes van een koppig, oeroud volk. Een bij mijn weten ongeanalyseerde, knagende ontevredenheid met het modene Nederland. Er zit achter dat ene vrolijke berichtje over het grootste paasvuur van Nederland een hoop onrust.

  1. 5

    9 van 10 oeroude tradities stamt uit de 19de-eeuw. Ieder volk is een ‘invented community’, maar dat neemt niet weg dat men zich wel onderdeel van een volk kan voelen.

  2. 6

    ““De laatste jaren staan er op eerste paasdag tegen de avond overal in Twente en Salland files van mensen die naar het vuur komen kijken,” schrijft De Gelderlander, die tegelijk ook meldt dat de paasvuren ‘niets’ met het christelijke paasfeest te maken hebben.

    Dat laatste verhaal speelt mogelijk een rol in de toeristische aantrekkingskracht. Het is zeker van groot belang in de tweede pool in Dekkers artikel: het beleven van de lokale identiteit. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het commentaar van Gerrit Kraa, een bekende Achterhoekse kenner van het dialect en de geschiedenis in het Reformatorisch Dagblad:

    De traditie stamt volgens Kraa al uit de tijd van de Germanen. “Het hoorde bij het feest van het licht. De donkere winter was achter de rug, de lente was aangebroken.” De Germanen eerden rond het vuur Ostara, de godin van de dageraad.”

    So far so good..
    wat me echt een beklemmende angststuip bezorgd, is het wereldwijde toerisme; rijen dik,van ” beschaafde” mensen met een perversie voor zichzelf geselende en kruisigende / anderen geselende en kruisigende menigte; nog even populair;als ten tijden van…/lateere middeleeuwen heksenverbrandingen,en volksvermaak,van lijden.

    Bij welk ” feest” en vreugdevolle traditie hoort dat dan weer??
    Lange tijd voortgezet; in instituten, rk,en gunatanamo bay…etc.
    Dat zelfs, ” moderne” hollandsche functionarissen is publiekelijke en maatschappelijke functie; genieten van het met zware kettingen, rondlopen en ander walgelijke martelpraktijken’we van mexico tot de filepijnen voor in de rij staan; arena genot..doet me huiveren tot op het bot’
    en stande pe besluiten; geen deel meer van mensheid en wereld te willen zijn; back home naar de zielenwereld zonder lichaam; bloot aan koude, geweld,verkachting en andermans genot en behoefte/verheven tot en ziekelijk gestoord sado massochisme..

    brrrrrrrrrrrrrr.

    hoe dit zo hoog traditioneel gristelijk verheven wordt…naast het ziekelijk gedweep met de ” passionel” vcan bach welke nog best muzikaal mooi; maar het gedweep en gedoe erom heen; het niet meer om aan te horen maakt’
    Welke maloten..we zijn en tussen leven anno 2012…zelfs in het westen.

    Maar goed, best; koop ikj een kaartje op de eerster rij, en zal de crimes passionals,en de lijdensweg die leidt tot zelf vergeving en zelf kastijding;

    (Want immers god heeft niets te vergeven,want oordeelt niet, noch is verantwoordelijk voor wat die maloten van mensen allemaal doen en laten; en trieste tijdsloze story ;van HOE we met mensen omgaan ,en dat mechanisme..van macht en controle; verheffen tot iets goddelijks; hoewel het puur en alleen de wreedheden en onbehouwenheid, sadisme en massochisme van mensen zelf betreft; niet gods idee/fantasie; god en jezus meden kertken en dergelijke lugubere sektes;
    Een goed idde; gezien die zelfs hen eigen volk en mensen zo mishandelen,martelen en vernederen.

    Neen dan laat al die castrerende verkachtende martelende priesters; zichzelf maar aanpakken en kastijden..zichzelf vergeven i.p,.v dat van hen slachtoffers eissen.

    Ik stel voor elk jaar op goede vrijdag; Donner, verhagen .leers, kamp,
    ons tracterenb op een stukje onvervalste cultuur en traditie,en in de kuip zichzelf geselen en zwepen; en zichzelf om vergeving vragen…
    kan me geen grotere feest vreugde voorstellen; gezien zij menen ,lijden, de weg is van waar christendom; alleen maken ze de denkfout; dat het toebrengen van lijden aan anderen bedoeld werd…
    Tijd we dit scheppingsfoutje, van onze zelfbenoemde afgezanten, recht zetten. En mogelijk komen ze er gelouterd uit.

    Hoeven onze politici etc, niet meer mee te doen met die waanzin in mexico, etc; Of in rijen dik, daarvan te genieten..godmejaar!
    Hic en nunc op eigen bodem; dan geloof ik wel weer in de mensheid als achterlijk vergaanbaar mesliogge stuk vreten voor de aasgieren; jesus christus; wat een cultuur!
    als we al iets te vieren hebben met pasen…

    dat onze heren en dames; politici…het goede voorbeeld geven en er gelouterd weer uitkomen…koop graag een kaartje voor de eerste rij;
    en zal deze ‘ passie” digitaal vastleggen,de wereld rondsturen…opdat..
    ook onze kinderen de toekomst…onze traditie, in ere houden..

    whats next; we vereren en verdwepen; chinese executies? guntanamo bay?

    nog effe en we “VIEREN? elke dag pasen,met een vuur en passie; lijden als hoogverheven goddelijk goed; welke zieke geest verzint dat in godesnaam?

  3. 7

    Een milieuonvriendelijk spelletje lijkt mij, maar zolang er een flinke westenwind waait gaan ze hun gang maar en wens ik onze oosterburen sterkte met de stankoverlast.

  4. 8

    Wat een hoogdravende verhalen hier! Volgens mij (als kind jaren in Drenthe gewoond, alwaar ook paasvuren plegen te woeden) is dat oorspronkelijk gewoon bedoeld om aan het einde van de winter een frisse nieuwe start te maken en allerlei rommel en troep op te ruimen voor je aan een fris, nieuw zaai- en oogstjaar begint. Op z’n paasbest! Ouwe, vervangen hekken, die ouwe deur die in de weg staat, huisraad dat versleten is, overbodig geworden stro uit de stallen, noem maar op: de brand erin!

  5. 9

    …en dat er wat rommelt in het Nedersaksische gebied is meer dan duidelijk. Men heeft er schoon genoeg van ‘Holland’ met zijn Wilders en Rutte en zou zich maar wat graag aansluiten bij buurvrouw Merkel en ik geef hen geen ongelijk…!!