Weekendcollege | Triptiek van de verleden tijd

Vandaag weer een lezing van Studium Generale Utrecht. Dit keer een triptiek van de verleden tijd, uitgesproken door Harry Jansen. De lezing is hier online te zien. Het stuk is geschreven door Miriam Rasch. Tijd als element van het bestaan; de biologische klok die ons begeleidt van geboorte tot dood. Dat zijn individueel beleefde vormen van tijd – hoe gedeeld menselijk of dierlijk ze ook zijn. In de geschiedenis gaat het om de collectief ervaren tijd. Dr. Harry Jansen beschrijft drie manieren waarop de historicus om kan gaan met het begrip tijd: de golvende, de gefaseerde en de durende tijd. Rise and Fall De golvende tijd in de geschiedenis is het duidelijkst in de geliefde historische beschrijving die je kort gezegd ‘Rise and Fall’ kunt noemen. Wereldrijken worden beschreven in hun opkomst, groei en bloei tot aan het onvermijdelijke verval en de ondergang. Tenminste, het wordt gepresenteerd als onvermijdelijk (hoe lang horen we al niet dat de onvermijdelijke ondergang van supermacht Amerika eraan zit te komen?), omdat het zo in het model past. Die golvende beweging blijft echter een presentatie, een van de verschillende manieren om geschiedenis te benaderen.

Door: Foto: Sargasso achtergrond wereldbol
Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Weekendcollege | Tijd in het brein

, door

Vandaag weer een lezing van Studium Generale Utrecht. Dit keer over Tijd in het Brein, uitgesproken door Dick Swaab. De lezing is hier online te zien. Het stuk is geschreven door Miriam Rasch.

Als het donker wordt, word je moe; als je de middelbare leeftijd bereikt kom je in de overgang en van vrouwen in de dertig zeggen we dat hun biologische klokje tikt. Tijd zit ingebakken in ons lichaam, in de hele cyclus van de geboorte tot de dood. Dat gaat verder dan je misschien denkt. De meeste kinderen worden geboren in de vroege ochtend van een woensdag of een donderdag. En in de hersenen van overleden mensen is te zien hoe laat zij stierven, omdat de tijd letterlijk stil is blijven staan. Over deze en andere feiten van de biologische, lichamelijke tijd, sprak prof. dr. Dick Swaab in zijn lezing voor de serie Tijd.

Dick Swaab is de bekendste neurobioloog van Nederland; zijn boek Wij zijn ons brein is een regelrechte bestseller. Hij zette het hersenonderzoek op de kaart en nog steeds loopt Nederland dankzij het Instituut voor Hersenonderzoek en de Hersenbank wereldwijd hierin voorop. In zijn boek, met de ondertitel Van baarmoeder tot Alzheimer, laat Swaab zien hoe processen in de hersenen gedrag, karaktervorming en (geestelijke) ziekte en gezondheid beïnvloeden en zelfs bepalen. Vooral de rol van hormonen – in samenspel met de omgeving – is niet te onderschatten, zo blijkt uit de vele voorbeelden.

Quote du Jour

Quote du Jour | God speelt ook al geen poker

, door

UPDATE: spel in uw reacties de woorden ‘poker’ en ‘casino’ op een dusdanig creatieve wijze zodat onze spam-waakhond u niet aanziet voor een kwaadwillende spammer, het scheelt uw reactie een retourtje spambox en onze webmaster onnodig veel werk.

Juist het gebruik van internet kan het [poker]spel erg verslavend maken, omdat de spelers geen ‘last’ hebben van sociale controle. Ook is het internetcasino altijd bereikbaar, desnoods via een mobiele telefoon, en kunnen mensen eindeloos doorspelen.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Weekendcollege | Tijd als schepping

, door

Vandaag een interessante gastbijdrage van Studium Generale Utrecht over een lezing van professor Maarten van Buuren. De lezing is hier online te zien. Het stuk is geschreven door Miriam Rasch.

‘Objectieve tijd bestaat niet.’ Professor Maarten van Buuren zet in de eerste lezing in de serie Tijd meteen het publiek op scherp. Tijd bestaat niet als iets buiten de mens, want ‘tijd is een scheppende daad van ons bewustzijn’. Aan de hand van Augustinus, Husserl en Heidegger legt hij uit wat dit betekent voor de manier waarop wij in het leven staan.

Met hoofdstuk XI van zijn Belijdenissen schreef Augustinus een van de vroegste en invloedrijkste teksten over tijd. Er is alleen een heden, stipuleert hij. Daarbinnen bestaan drie tijden: het verleden, heden en de toekomst. Het is de mens die deze tijden tot leven wekt. Tijd is in de woorden van Augustinus een ‘extensie van de ziel’. Dat is te begrijpen als je denkt aan het zingen van een lied: als je begint te zingen heb je het hele lied in je hoofd, de verwachting ervan strekt zich uit in de toekomst. In het hier en nu zing je de melodie, die verdwijnt in het verleden. Dat verleden bewaar je in je geheugen. Zo strekt de tijd zich van het heden uit naar verleden en toekomst. Hetzelfde geldt voor degene die luistert naar het lied, ook die heeft verwachtingen en herinneringen die ‘actief’ zijn terwijl hij luistert.
Husserl
Ook de vroegtwintigste-eeuwse filosoof Husserl beschrijft tijd als iets innerlijks, namelijk als een ‘bewustzijnstoestand’. Husserl is de grondlegger van de fenomenologie, die het bewustzijn beschrijft als iets intentioneels. Dat wil zeggen dat het bewustzijn altijd op iets in de buitenwereld gericht is, je bent je altijd bewust van iets. Maar hoe zit dat dan bij tijd? Want tijd bestaat toch niet in de buitenwereld, zoals Van Buuren stelt? Inderdaad, bij het bewustzijn van tijd gebeurt iets bijzonders. Dan richt het bewustzijn zich namelijk op zichzelf.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Sargasso lijst belangrijkste wetenschappelijke werken | Uitslag

, door

principiaHet was weer een leuke exercitie. Ditmaal stelden de reaguurders de lijst van belangrijkste wetenschappelijke werken op. Naast een paar uitspattingen (wat is immers wetenschap) bevat het waarschijnlijk wel alle relevante werken. De top 10 geeft een fantastische spreiding door de tijd aan, van Plato tot Einstein. Verderop staan er ook nog wat recentere werken.
De vraag aan de reaguurders is nu, hoeveel van deze werken heeft u persoonlijk geheel of gedeeltelijk gelezen? Persoonlijk kom ik niet verder dan 6, waarvan maar 2 volledig.

1. Isaac Newton – Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (121)
2. Charles Darwin – On the Origin of Species (119)
3. Euclides – Elementen (58)
4. Karl Marx – Das Kapital (46)
5. Albert Einstein – Die Grundlage der allgemeinen Relativitātstheorie (35)
6. Adam Smith – An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations (32)
6. Albert Einstein – Zur Elektrodynamik bewegter Körper (32)
8. Galileo Galilei – Discorsi e Dimostrazioni Matematiche, intorno a due nuove scienze (30)
9. James Clerk Maxwell – A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field (24)
10. Immanuel Kant – Kritik der reinen Vernunft (21)

11. Nicolaus Copernicus – De Revolutionibus Orbium Coelestium (19)
11. Plato – Politeia (19)
13. Galileo Galilei – Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo (18)
13. Louis Pasteur – Mémoire sur les corpuscules organisés qui existent dans l’atmosphère. Examen de la doctrine des générations spontanées (18)
15. Alfred Wegener – Die Entstehung der Kontinente und Ozeane (16)
15. Carl Friedrich Gauss – Disquisitiones Arithmeticae (16)
15. Descartes – Discours de la Méthode (16)
15. Gottlob Frege – Begriffsschrift, eine der arithmetischen nachgebildete Formelsprache des reinen Denkens (16)
15. Sun Tzu – The Art of War (16)
20. Kuhn – The structure of scientific revolutions (15)
21. Baruch Spinoza – Tractatus Theologico-Politicus (14)
22. Edgar Frank (Ted) Codd – A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks (13)
23. Karl Popper – The Logic of Scientific Discovery (12)
23. Kurt Gödel – Über formal unentscheidbare Sätze der Principia mathematica und verwandter Systeme (12)
23. Niccolò Machiavelli – Il Principe (12)
26. Francis Bacon – Novum Organum (10)
26. Georges Prosper Remi – Objectif lune (10)
26. Jean-Jacques Rousseau – A discourse on the inequality of mankind (10)
26. Leonardo da Vinci – aantekenboeken (10)
26. Leonhard Euler – Elements of Algebra (10)
26. Michel Foucault – De geschiedenis van de waanzin (10)
26. Ptolomeus – Geografia (10)
26. Scouting for Boys: A Handbook for Instruction in Good Citizenship – Robert Baden-Powell (10)
26. Sigmund Freud – Zur Psychopathologie des Alltagslebens (10)
26. Stuart Kauffman – At home in the universe (10)
36. Alfred Russel Wallace – On the Law Which Has Regulated the Introduction of New Species (9)
36. Alonzo Church – The calculi of lambda conversion. (9)
36. Aristoteles – Ethica (9)
36. C. Plinius – Naturalis Historiae (9)
36. Gottlob Frege – Uber Sinn und Bedeutung (9)
36. Jeremy Rifkin – Into the greenhouse world (9)
36. Johan Huizinga – In de schaduwen van morgen (9)
36. Kernighan and Ritchie – The C Programming Language (9)
36. Luca Pacioli – Divina Proportione (9)
36. Maurice Merleau-Ponty – Phénoménologie de la perception (9)
36. Michael Faraday – Experimental Researches in Electricity (9)
36. Thomas Jefferson – The independence of the United States of America (9)
48. Adrien-Marie Legendre – méthode des moindres carrés (8)
48. Albert Einstein – Annus Mirabilis werken (8)
48. Alexander Fleming – On the antibacterial action of cultures of a Penicillium with special reference to their use in the isolation of B. influenzae (British Journal of Experimental Pathology, 1929) (8)
48. Baruch Spinoza – Ethica (8)
48. Bertand Russel – The Principles of Mathematics (8)
48. Bjarne Stroustrup – The C++ Programming Language (8)
48. Blaise Pascal – Traite du triangle arithmetique (8)
48. Boole – An investigation into the Laws of Thought, on Which are founded the Mathematical Theories of Logic and Probabilities (8)
48. Hendrik Antoon Lorentz – Considerations on Gravitation (8)
48. Masaaki Imai – Kaizen (8)
48. Panini – Verzamelalbum voetbal 1978 (8)
48. Sir James George Frazer – The Golden Bough (8)
48. Wittgenstein – Tractatus Logico-Philosophicus (8)
61. Frederic Taylor – The Principles of Scientific Management (7)
61. Gerard Reve – Zelf schrijver worden (7)
61. Hobbes – Leviathan (7)
61. James Hutton – Theory of the Earth (7)
61. Karl Pearson – The Grammar of Science (7)
61. Paul Davies – How to build a time machine (7)
61. Ptolemy – Almagest (7)
61. Watson, J.D. and F.H. Crick – A structure for deoxyribose nucleic acids (7)
61. Wittgenstein – Philosophische Untersuchungen (7)
70. Alan Turing – Computing machinery and intelligence (6)
70. Alfred Russel Wallace – The Geographic Distribution of Animals (6)
70. Al-Khwarizmi (Algoritmus) – Algebra (6)
70. Amy Groskamp-Ten Have – Hoe hoort het eigenlijk (6)
70. Andreus Vesalius – De humani corporis fabrica (6)
70. Aquino – Summa Theologica (6)
70. Berkeley Breathed – Penguin Dreams and Stranger Things (6)
70. Carla Hansen – Pol op een onbewoond eiland (6)
70. Charles Lyle – Principles of Geology (6)
70. Claude Shannon – A Mathematical Theory of Communication (6)
70. David Hilbert – Grundlagen der Geometrie (6)
70. Edger Wybe Dijkstra – A Case against the GO TO Statement (6)
70. Edmund Husserl – Die Krisis der europäischen Wissenschaften und die transzentale Phänomenologie (6)
70. Edward Tufte – The Visual Display of Quantitative Information (6)
70. Fred Wester, Karsten Renckstorf – Onderzoekstypen in de communicatiewetenschap (6)
70. George Berkeley – A Treatise Concerning the Principles of Human Knowledge (6)
70. Ignaz Semmelweis, Die Ätiologie, der Begriff und die Prophylaxis des Kindbettfiebers (1861) – (leeg) (6)
70. James Maxwell – A Treatise on Electricity and Magnetism (6)
70. John ‘Lofty’ Wiseman – SAS Survival Guide (6)
70. John Gray – Straw dogs (6)
70. John Rawls – A Theory of Justice (6)
70. Karl Marx – Grundrisse der Kritik der Politischen Ökonomie (6)
70. Karl Popper – Conjectures and refutations (6)
70. Karl Popper – The open society and its enemies (6)
70. KMA Breda – Handboek voor den Soldaat (6)
70. Lavoisier – Traité élémentaire de chimie, présenté dans un ordre nouveau et d’après les découvertes modernes (6)
70. Leo Strauss – Persecution and the art of Writing, City and Man. (6)
70. Max Planck – Vorlesungen über Thermodynamik (6)
70. Max Weber – Wirtshaft un Gesellschaft (6)
70. Montesqieu – Geest der wet (6)
70. Nancy Friday – My Secret Garden (6)
70. Noam Chomsky – Syntactic Structures (6)
70. Pjotr Kropotkin – Mutual Aid: A Factor of Evolution (6)
70. Planck, Max – On the Law of Distribution of Energy in the Normal Spectrum. Annalen der Physik (6)
70. Richard P. Feynman – The Feynman Lectures on Physics (6)
70. Rik Zaal – Spanje (6)
70. Robert Dahl – Polyarchie (6)
70. Ronald Aylmer Fisher – The correlation between relatives on the supposition of Mendelian inheritance (6)
70. Sherehazade – Libelle. (6)
70. Stephen Hawkin – A Brief History of Time (6)
70. Struyck, N. – Inleiding tot de allgemeene geographie, benevens eenige sterrekundige en andere verhandelingen. (6)
70. Thomas Belt – A naturalist in Nicaragua (6)
70. Werner Heisenberg – Über den anschaulichen Inhalt der quantentheoretischen Kinematik und Mechanik (6)
70. William Sealy Gosset – The probable error of a mean (6)
70. William Shockley – Electrons and holes in semiconductors, with applications to transistor electronics (6)

Doneer!

Mededeling

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Foto: Sargasso achtergrond wereldbol

Sargasso Lijst | Belangrijkste wetenschappelijke werken

, door

Het is de zesde dag en er was wetenschap. Deze bijzondere week (voor sommigen) sluit ik af met maar weer eens een Sargasso lijst. En wat is passender dan het samenstellen van een lijst met de belangrijkste wetenschappelijke werken?
Nu is dat wat ingewikkelder dan het in eerste instantie lijkt. Want wat is belangrijk en wat is een wetenschappelijk werk. Het boek Origin of Species is een duidelijk voorbeeld natuurlijk. Maar er zijn traktaten, artikelen en presentaties die minstens net zo belangrijk zijn geweest in de geschiedenis van de wetenschap.
Dus stellen we daar geen grenzen aan. We gaan er vanuit dat als u het opvoert, er een goede reden voor is.

Aangezien dit niet een lijstje is dat iedereen zomaar uit zijn mouw schud, ben ik al blij met een top 5. Ook is de tijd die ervoor beschikbaar is wat langer. Tot dinsdagavond een uur of 8 kunt u uw lijstjes inleveren.
De puntentelling is eenvoudig: Plaats 1 = 10 punten, 2=9, 3=8, 4=7, 5 en verder = 6 punten. Dus als iets twee keer genoemd wordt staat het altijd hoger dan de nummer 1 van anderen.

Eens kijken wat dit gaat opleveren.

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Vorige