Afschrijvingen | Stapel’s comeback komt te vroeg

Dit weekend pakte Trouw uit met een groot interview met Diederik Stapel. Stapel is terug. Hij heeft nu ‘vijf, zes keer sorry gezegd’, zijn doctorstitel en salaris ingeleverd, hij heeft geestelijk aan de grond gezeten en hij is veroordeeld voor een taakstraf van 120 uur. Op een gegeven moment is het klaar. Daarbij komt dat er gewoon brood op de plank komen voor Stapel en zijn gezin. Dus wil Stapel weer aan het werk: lezingen geven, strategisch advies, coachend chauffeuren (‘zinrit’), de theaters in met Anton Dautzenberg. Natuurlijk, Stapel verdient net als iedereen een tweede kans en hij verdient het ook om geld te verdienen. Maar dan moet hij ook echt afstand doen van zijn vorige, frauduleuze zelf en niet moeten willen profiteren van diens bekendheid.

De recensie in NRC Handelsblad van Stapel’s boek Ontsporing sluit af met de zin: ‘Diederik Stapel blijkt een man die niet alleen zijn onderzoeken, maar ook zichzelf steeds weer moet verzinnen.’ Zichzelf opnieuw verzinnen betekent in Stapel’s geval: ergens anders opnieuw een hoofdrol spelen, opnieuw gezien en gehoord worden, schitteren op een nieuw podium.

Stapel heeft natuurlijk toegang tot dat nieuwe podium, omdat hij een fraudeur was. Stapel’s bekendheid is verworven over de rug van collega’s, promovendi en studenten, en niet te vergeten: de belastingbetaler. Het is kapitaal dat is opgebouwd uit brokstukken van carrières van (jonge) wetenschappers en de wetenschap in het algemeen. Stapel’s bekendheid is niet van hem en niet iets dat hij te gelde zou moeten willen maken.

Laten we wel wezen: als die ‘zinrit’ die Stapel aanbiedt – ‘egotrip’ zou overigens een betere naam zijn – een succes wordt, zal hij dat niet alleen aan zijn luisterend oor te danken hebben. Als een bedrijf hem als spreker inhuurt of als mensen geld overhebben voor zijn theatershow, dan is dat ook omdat ze de controverse in levende lijve willen zien. Stapel gezien hebben is een anekdote op zich en anekdotes zijn geld waard.

Je kunt zeggen: Stapel is een intelligente man met kennis en ervaring. We hebben als samenleving veel in die man geïnvesteerd. En hij heeft ook veel geleerd door zijn fouten. Hoe moet hij die kwaliteiten inzetten?

Ik zou om te beginnen minstens vijf jaar met een grote boog om de publieke ruimte heen lopen en een nieuw bestaan opbouwen in de luwte. Geen advieswerk in de schijnwerpers, maar in de coulissen. Geen boek over mezelf schrijven, maar over of voor iemand anders. Daarnaast zou ik alle verdiensten waarvan ik redelijkerwijs kan aannemen dat ze uit mijn bekendheid of fraude-expertise voortvloeien, storten in fonds voor wetenschappelijk onderzoek of studiebeurzen.

Vijf jaar lijkt me een redelijke termijn om een begin van rehabilitatie te mogen verwachten. Het is verbazingwekkend dat Stapel amper twee jaar nadat hij als fraudeur is ontmaskerd, en nog voordat hij zich van zijn taakstraf heeft gekweten, recht meent te hebben op een brandschone lei. Je hoeft geen sociaal psycholoog te zijn om door te hebben dat mensen je dat niet zo snel zullen gunnen – zie ook de reacties onder het interview van de toch relatief vergevingsgezinde Trouw-lezer.

Maar Stapel wil niet in de luwte blijven. Hij zegt: ‘Ik weiger mijn mond te houden. Ik zeg wat ik te zeggen heb. Want dit ben ik. Dit is wat mij is overkomen. Ik besta. Weliswaar als reservedoelpaal aan de rand van het veld. Maar ik ben er wel.’ Zonde dat hij niet doorheeft dat hij beter een paar jaar het veld kan ruimen.

  1. 2

    @ “Vijf jaar lijkt me een redelijke termijn om een begin van rehabilitatie”
    Waarom 5 en niet 3 of 10 en wat betekent “een begin van”?

    Een inhoudelijke eis “afstand doen van zijn vorige, frauduleuze zelf en niet moeten willen profiteren van diens bekendheid”
    zijn belangrijker, hoe mijd je je bekendheid, met een andere identiteit?
    Hij moet vooral aktiviteiten uit zijn vorige baan mijden.

  2. 5

    Maar dan moet hij ook echt afstand doen van zijn vorige, frauduleuze zelf en niet moeten willen profiteren van diens bekendheid.

    Dus De Neus mag na een zware gevangenisstraf wel profiteren van zijn naamsbekendheid, maar iemand die een taakstraf heeft gekregen niet?

  3. 7

    Toch raar, als je in de politiek fraude op fraude stapelt (Jos van Rey etc. etc.) krijg je daarna weer een mooie baan toegeschoven of er wordt gewoon domweg een baan voor je gecreëerd. Maar in de wetenschap ben je voor altijd melaats. Prima hoor maar zorg dan voortaan dat al die frauduleuze politici ook melaats worden verklaard voor de rest van hun leven. Dan kan ik er prima mee leven!

  4. 8

    @6: Maar je pleit ook niet voor een brede verbod op het gebruik van naamsbekendheid door ex-veroordeelden. Ik zie niet in waarom Stapel een uitzonderingspositie verdient.

  5. 9

    @5: Holleeder had zijn straf uitgediend, uit het artikel begrijp ik dat Stapel dat nog niet gedaan heeft (zijn lei is dus nog niet schoon!). Bovendien heeft Holleeder (weliswaar gedwongen) dus 6 jaar moeten wachten voor hij zijn naamsbekendheid kon gaan uitbuiten.

    @7: Bij van Rey moet schuld nog worden vastgesteld. Tot dusver is er nog geen rechtszaak in de maak, dus blijkbaar (nog) niet voldoende bewijs voor hetgeen waar jij hem van beschuldigt.

  6. 11

    @9: Het is maar een taakstraf. Dus geen vrijheidsberoving en dus ook geen belemmering op het uitvoeren van arbeid. De beste man zal toch in zijn levensonderhoud moeten voorzien. Het klink een beetje alsof men denkt eigen rechter te mogen spelen en ook extra straf wil toekennen. Maar zo werkt onze rechtstaat niet.

  7. 15

    @anton Klopt en ik vind dat het hen vrij staat. Maar vanuit het oogpunt van de gedupeerden vind ik dat je het niet zou moeten willen. Het is een moreel appèl, zoals dat heet (en ook op andere onderwerpen vaak volstrekt zinloos is)

  8. 16

    @15 Inderdaad, een mooi en duidelijk moreel appèl. Raar dat zoveel mensen er met juridische argumenten tegen in gaan. Tuurlijk moeten we het niet verbieden, maar hij zou het niet moeten willen. Dat is wel klasse ‘justitie’ natuurlijk, van Holleeder verwacht je niet beter, van Stapel wel (ik tenminste, gevoelsmatig). Dat blijkt dus onterecht.

  9. 18

    Begrijp niet zo goed wat je hier wil betogen.
    Dat veroordeelden 5 jaar moeten wachten voor ze zich mogen proberen te rehabliteren?
    Dat Stapels misdrijf zo ernstig was dat hij vijf jaar moet wachten?
    Of dat je het niet zo handig vindt dat Stapel nu al weer in de openbaarheid treedt?

    Wat al eerder is gezegd: laat die man toch. Het is wel heel erg gemakkelijk om iemand die al ligt nog een paar schoppen te geven.

  10. 19

    Ik verbaas me over het gemak waarmee we iemand zouden ‘laten’ die eigenlijk nog beroerd weinig oprecht berouw heeft getoond.

    Ik boycot ‘m in elk geval en mijn sympathie krijgt ‘ie voorlopig ook nog niet.

  11. 22

    Als je zo snel kan “terugkomen” van fraude, is een prikkel om te frauderen best wel groot denken jullie niet? Heads I win, tails we play again.

  12. 24

    @11: Ja, maar hij is nog niet uitgevoerd, dus Stapel is nog niet gerehabiliteerd. Een beetje principieel kun je toch zijn. Ik vind de strafmaat overigens in dit soort zaken weinig ter zake doend. Waar het om gaat is dat je als je je straf voldaan hebt, je een schone lei hebt. In die zin neem ik je je opmerking over Holleeder in #5 ook wel kwalijk.

  13. 25

    Maar voorlopig heeft hij een strafblad.

    Volgens Wikipedia: De tijd dat het strafblad blijft bestaan is 5 jaar voor overtredingen en 30 of 20 jaar voor misdrijven.

    Vacatures kunnen nog wel eens lang voor hem onbereikbaar blijven. Hij zal dus als zzp’er of met eigen bedrijf verder moeten waarschijnlijk.

  14. 26

    Als iemand de wetenschap heeft opgelicht kun je zo iemand toch nooit meer vertrouwen als wetenschapper ?
    Wetenschap oplichten doet denken aan Lysenko, ik hoop dat ik de naam goed heb onthouden, de USSR partijbons die voor wetenschapper doorging, en daarmee de USSR landbouw in het slop hielp.
    Mw Ceausenko ging ook al door voor wetenschapper.
    Dat Teule hier pleit voor een comeback van zo iemand, niet te geloven.
    Wetenschap heeft als essentie integriteit.