Het wordt dus een minderheidskabinet van D66, VVD en CDA met samen 66 zetels. Een typisch symptoom van politieke uitputting. Dat het als serieuze optie wordt gepresenteerd, zegt minder over bestuurlijke moed dan over de mate waarin de Nederlandse politiek vastgelopen is in haar eigen uitsluitingslogica. Dit kabinet ontstaat niet omdat het inhoudelijk klopt, maar omdat bijna alles wat wél zou kunnen, vooraf al onbespreekbaar is verklaard, vooral door de VVD, die het formatieproces gijzelde.
Formeel is een minderheidskabinet volkomen legitiem. In de praktijk betekent het dat het kabinet structureel afhankelijk wordt van partijen die het zelf niet wil omarmen, maar wel nodig heeft om te overleven. Dat vergt openheid, onderhandelingsbereidheid en een zekere ideologische bescheidenheid. Precies die eigenschappen ontbreken bij de drie partijen die hier samen optrekken. De VVD wil regisseren zonder toe te geven. D66 wil hervormen maar weet niet waar voldoende medestanders te vinden zijn. Het CDA wil relevant blijven maar weigert te kiezen. Samen leveren ze geen experimentele bestuursvorm op, maar een permanente formatiefase.
Wat hier verkocht wordt als pragmatisme, is in werkelijkheid het ontlopen van politieke verantwoordelijkheid. Dit kabinet heeft geen gezamenlijk verhaal over de richting van het land. Er is geen gedeelde analyse van de crises die spelen, alleen een gedeelde wens om niet opnieuw te hoeven onderhandelen met partijen die inhoudelijk of electorale risico’s opleveren. Dat leidt tot beleid dat per dossier moet worden bijeengeschraapt, met wisselende meerderheden en steeds weer nieuwe concessies. Besturen wordt zo een tactisch spel, geen politieke keuze.
Het verhaal wordt misschien dat dit minderheidskabinet de Kamer meer macht geeft. In theorie klopt dat. In de praktijk verschuift de macht niet naar het parlement, maar naar de meest wispelturige middengroepen binnen dat parlement. Beleidsvoorstellen worden afgezwakt nog vóór ze zijn ingediend, uit angst om ergens een stem te verliezen. Het resultaat is geen levendige parlementaire democratie, maar bestuurlijke verlamming die zich uit in het niet in staat zijn door te pakken op belangrijke thema’s die al decennia liggen.
Voor D66 is dit een riskante gok. De partij legitimeert een kabinet waarin zij structureel zal moeten inleveren op precies die dossiers waarmee zij zich onderscheidt. Institutionele hervormingen, klimaatbeleid en rechtsstatelijke principes worden inzet van onderhandeling in plaats van uitgangspunt. De VVD krijgt de ruimte om verantwoordelijkheid te dragen zonder zich te hoeven binden aan harde keuzes. Het CDA tenslotte bevestigt zijn nieuwe rol als elastiekpartij, rekbaar genoeg om overal tussen te passen, maar te vaag om richting te geven.
Dit minderheidskabinet is geen experiment dat voortkomt uit visie, maar een noodverband dat als oplossing wordt gepresenteerd. Het doorbreekt de patstelling niet, het formaliseert haar. Falen is geen optie, maar een zekerheid.
Reacties (3)
Van GL-PvdA zal nu wel verwacht worden dat ze braaf compromissen sluiten over allerlei plannen, die vooral de gevestigde belangen zullen beschermen. Doen ze dat niet, dan krijgen ze het verwijt dat ze zich niet constructief opstellen. Doen ze het wel, dat zijn ze medeverantwoordelijk voor het beleid en bij de volgende verkiezingen weer de zondebok voor extreemrechts.
Pfff Joost, tel ook je zegeningen. 3 dagen geleden schrijf je nog een vlammend betoog waarin je je keert tegen deelname van Ja21 aan het kabinet. Je hebt je zin gekregen, maar het deugt nog steeds niet volgens jou. Tuurlijk, deelname van GL-PvdA aan het kabinet zou wel fijn zijn geweest, maar dat is het dan ook wel het maximaal haalbare gezien de verkiezingsuitslag.
Besteed ook eens aandacht aan positieve ontwikkelingen:
– geen extreem-rechts meer in het kabinet (en ze zijn ook hun kamermeerderheid kwijt)
– relatief snelle formatie; dus binnenkort geen BBB ministers meer, en geen premier Schoof
– Een liberaal-progressieve premier
– een constructieve, probleemoplossende houding bij in ieder geval CDA en D66.
– een regeerakkoord waarin de grote problemen van dit moment passende aandacht krijgen
Natuurlijk is de minderheidsconstructie een gewaagd experiment, is het zuur dat links zo wordt uitgesloten door de VVD, is het maar de vraag wat er daadwerkelijk terecht komt van alle op zich goede plannen die het kabinet heeft. Maar laten we hopen dat ze succesvol zijn, en dat daarmee aangetoond wordt dat een constructieve opstelling in de politiek loont. Dat is nu belangrijk. Een kabinet met capabele ministers en een serieuze agenda zou normaal moeten zijn, maar in deze duistere tijden is het een lichtpunt om te koesteren. Laten we daar toch ook bij stilstaan.
VVD ìs extreem-rechts, misschien is je dat ontgaan zoals het veel media ook is ontgaan.
Of het CDA ‘probleemoplossend’ is, is zeer de vraag. Bontebal blijft constant vaag, ‘plooibaar’, en als hij dan in een interview even relaxed, komt er toch aardig wat vuil naar buiten.
D66 heeft GL-PVDA nodig om zelf niet te verdrinken en daar zal Yeşilgöz gebruik van maken om afgewezen moties te verwijten naar links. CDA zal meer meegaan met de VVD, zij liggen politiek ook dichter bij die partij dan bij D66. Zoals de boeren en het stikstof probleem, en een VVD die de prijzen van vastgoed omhoog wil drijven dus niet zit te wachten op een snelle bouw van huizen, en het CDA blijft een Rabobank partij.
Omdat ze geen meerderheid hebben in beide Kamers, en er een rancuneuze PVV wacht in de oppositie met aan die flank JA21, BBB, FvD zullen we debat na debat gaan krijgen met verkiezingscampagnes.
We zijn een land in crisis, als dit kabinet faalt, of de bezuinigingen worden te heftig, in beide gevallen zal JA21 hiervan profiteren.
Het enige voordeel is dat VVD JA21 niet direct als roeptoeter kan gebruiken om verder te polariseren. Een ander voordeel is dat de gasputten in Groningen minder makkelijk open te krijgen zijn.
Maar VVD is incompetent en wil richting fascisme, CDA zal hier ver in meegaan want die zijn alleen fatsoenlijk in retoriek, D66 zal zeer waarschijnlijk nog meer naar rechts buigen dus zo positief is dit zeker niet. En in crisis zullen ze weer onmachtig zijn, en bv meebuigen met USA.
Kortom klotezooi.