Uit de puinhopen – George Monbiot

RECENSIE - door Addie Schulte, redacteur van Boekenstrijd.

cover Uit de puinhopen van George MonbiotHeel vaak is gezegd dat links een nieuw verhaal moet presenteren om geloofwaardig te worden. De ‘leegte van links’ is al jaren een gevleugeld begrip. Keer op keer gingen linkse politici en publicisten er op in. Maar een links verhaal presenteren met blijvende overtuigingskracht, dat lukte niet echt, gezien de terugkerende klacht.

De Britse bioloog en publicist George Monbiot doet een poging in zijn boek Uit de puinhopen de leegte te vullen. Hij komt, heel doelbewust en zelfverzekerd, met een nieuw verhaal dat de wereld moet veranderen, zelfs verbeteren. Dat verhaal moet pakkend, kort en mobiliserend zijn. Het moet een verklaring geven over hoe we in de puinhopen beland zijn en hoe we daar uit kunnen komen.

Het verhaal van Monbiot is dat van de goede mens die bedorven is. Mensen hebben het vermogen tot vriendelijkheid en zorgzaamheid. Maar een kwaadaardige ideologie, het neoliberalisme, heeft ons wijsgemaakt dat we met elkaar moeten concurreren en elkaar moeten wantrouwen. Een gemeenschappelijk doel ontbreekt. Maar als we die gemeenschap nieuw leven inblazen, kunnen we onze ware aard herontdekken. Er kan een nieuw gevoel van saamhorigheid ontstaan, met een nieuwe economie, die mens en planeet met respect behandelt. We kunnen ons geluk herwinnen, ons vertrouwen in onze eigen kracht, onze trots en onze plaats in de wereld. “We zullen weer deel uitmaken van de samenleving én meesters zijn over ons eigen lot.” Monbiot noemt dit ‘saamhorigheidspolitiek’. (The Politics of Belonging, schreef Monbiot met hoofdletters in The Guardian.)

Monbiot heeft groot gelijk als hij de kracht van verhalen benadrukt. Verhalen (je kan ze ook mythes noemen, zoals Harari deed in Sapiens en Homo Deus) maken het mogelijk dat mensen in grote groepen samenwerken. Ze moeten ergens in geloven omdat ze elkaar niet persoonlijk kennen. Wie de wereld wil veranderen, heeft dus in de eerste plaats een verhaal nodig dat zingeving biedt en actie mogelijk maakt.

Zijn verhaal, dat schrijft hijzelf, heeft een klassieke vorm. Net als in een strip van Asterix en Obelix is er in het begin een toestand van orde en tevredenheid. Dan komt er een kracht of persoon van buitenaf. De helden herstellen na wat problemen de orde en het leventje herneemt zijn rustige gang.

Nobele wilde

Monbiot gaat uit van de goede mens. Dat is de oorspronkelijke goede toestand. Hij noemt dat de erfdeugd, en die blijkt bijvoorbeeld uit het grote altruïsme van mensen. Mensen zetten soms alles op het spel om anderen te helpen, aldus Monbiot. De mens is vooral sociaal.

Maar een voorbeeld dat hij daarvoor gebruikt is eigenlijk pijnlijk. Zijn Nederlandse schoonmoeder komt uit een gezin dat in de oorlog een Joods jongetje onderdak bood. Dat was uiteraard levensgevaarlijk. Maar toch deed dat gezin dat. ‘Zo zijn we,’ concludeert Monbiot. Maar hij vergeet te vertellen dat andere mensen deze situatie van buitengewoon gevaar hadden gecreëerd met als reden om hun gedroomde gemeenschap te beschermen tegen een verbeelde en gefantaseerde dreiging. Mensen hebben in deze oorlog miljoenen soortgenoten vermoord, in en buiten de slagvelden. Zo zijn we ook. Het gaat uiteraard om de vraag wanneer welke impulsen overheersen.

Zijn goede-mens-verhaal doet denken aan Jean Jacques Rousseau, die veronderstelde dat de beschaving de ‘nobele wilde’ had bedorven. De introductie van privé-bezit had tot allerlei ellende geleid, zo veronderstelde Rousseau. In het verhaal van Monbiot neemt het gemeenschappelijk bezit, de commons, ook een belangrijke rol.

Geschiedenis

Voor een ideologisch verhaal heeft Monbiot een heel beperkte historische horizon. Waar bijvoorbeeld Karl Marx een uitleg gaf van de geschiedenis van de mens vanaf de steentijd, houdt Monbiot het bescheiden bij de de twintigste eeuw. In die eeuw streden twee verhalen om dominantie. Het sociaaldemocratische verhaal beloofde welvaart via de staat. Dat werkte prima rond en na de Tweede Wereldoorlog. Maar in de jaren zeventig had dat geen antwoord op de nieuwe problemen. En er kwam geen nieuw verhaal van links.

Het neoliberalisme overwon in de tweede helft van de eeuw, met het verhaal dat concurrentie en competitie tot de beste uitkomsten leiden. Maar de werkelijke gevolgen zijn atomisering en vervreemding, een oorlog van allen tegen allen. Neoliberalisme is de oorzaak van al onze problemen, zoals Monbiot in een eerder artikel heeft uitgelegd.

Grenzen

De gemeenschap, saamhorigheid, dat zijn de oplossingen. Dat zijn natuurlijk mooie woorden. Hij spreekt ook over het gevoel van thuis zijn. Maar bij zijn remedie gaat Monbiot cruciale vragen uit de weg: wat zijn de grenzen van die gemeenschap? Die grenzen lopen aan twee kanten: aan de binnenkant en de buitenkant. In hoeverre neemt de gemeenschap het leven van individuele personen over? In traditionele gemeenschappen is de vrijheid soms zeer beperkt. En dan is er de afgrenzing naar buiten. Wie horen erbij en wie niet? Het idee van ‘de gemeenschap’ en het idee van thuis is nu zo aantrekkelijk dat vergeten wordt dat het zonder een duidelijke uitleg van die grenzen niet veel zegt.

Monbiot ziet hier en daar al voorbeelden van die veranderingen. Een interessant stuk is over de campagne van Bernie Sanders, die heel veel aan vrijwilligers over liet. Die regelden, met een beetje ondersteuning van betaalde medewerkers, bijna alles. Hij ziet dat als een model voor toekomstige veranderingen en bedenkt een campagne om een einde te maken aan de ongelimiteerde financiering van partijen in de VS. Het klinkt goed.

Over projecten waarbij burgers betrokken worden, zoals de burgerbegrotingen in Braziliaanse steden, is hij lyrisch. Hij blaast op de loftrompet over de Leeszaal Rotterdam West, inderdaad een uitermate sympathiek project. Maar hij laadt een zware last op de schouders van dit project als hij suggereert dat de Leeszaal een radicale verandering in Rotterdam heeft veroorzaakt. Pas als dergelijke gemeenschappen een kracht worden die zich tegenover de markt en de staat kunnen handhaven, zullen ze tot echte verandering leiden.

Over andere voorstellen voor veranderingen is hij juist tamelijk nuchter. Zo ziet hij het basisinkomen niet direct als oplossing van alle problemen. Hij vindt het geen goed idee om verkiezingen te vervangen door loterijen, maar is wel voorstander van veel meer referenda.

Vergezichten

Monbiot schreef een kort en krachtig boek en hij heeft zeker bravoure. Hier is het niet het defaitisme te horen dat bijvoorbeeld Femke Halsema in Macht en verbeelding bij links waarneemt. Het zijn bijna utopische vergezichten die Monbiot schetst.
Wie zijn verhaal wil accepteren, moet in de betere mens geloven. We zijn beter dan we denken, stelt Monbiot. Maar bestaat het goede van de mens niet vaak, of soms zelfs uitsluitend, als keerzijde van het slechte? Altruïsme is vaak een reactie op onrecht, dat net zo goed mensenwerk is.

Deze recensie verscheen eerder op Boekenstrijd.

  1. 1

    Maar een kwaadaardige ideologie, het neoliberalisme, heeft ons wijsgemaakt dat we met elkaar moeten concurreren en elkaar moeten wantrouwen.

    En dat is dus precies het soort van sentimentele onzin waar de pogingen om ‘links te vernieuwen’ keer op keer over struikelen: de markt is hier, en de markt is goed. Zonder de markt rest totale anarchie, oorlog en destructie.

    Wat niet goed is, en het kan echt geen kwaad om daar eens wat meer op te hameren, als we toch bezig zijn om ‘links te vernieuwen’, zijn, volgens mij, de volgende zaken:

    – Rationaliteit: kruidenvrouwtjes, religie- en wildenknuffelaars en geld-is-toch-gratis-mensen gaan te vaak voorbij aan wetenschap, logica en waarden van de verlichting en maken een te groot deel uit van de linkse beweging. Die zitten te diep binnen. Stoot ze af. Ja, dat is een groot gedeelte van GroenLinks. Tough. Een gedeeltelijke zwakheid van rechts is ook religie, tenslotte.

    – Kapitaal. Niet inkomen, dat is (te) makkelijk scoren, maar kapitaal. Het is *te* onevenredig verdeeld. Ga niet mee in de globale race-to-the-bottom om bedrijven (die ook maar gewoon de ruimte gebruiken die ze van de wetgever gegeven wordt) te lokken. Hier is rechts volkomen hypocriet: de meritocratie schaft zich af, op deze manier.

    – Nationalisme. Ja heus. Want internationale solidariteit is een pipe-dream. Clean your own house, dat soort dingen. En nee, ze vinden je heus niet aardig ofzo. Sterker nog, ze willen alleen maar profiteren, en geef ze eens ongelijk. De bodem van de Westerse arbeidsmarkt is bezig om op prijs te concurreren met hun evenknieën in Bangladesh. Dat gaan ze dus nooit winnen. Grenzen (beetje) dicht, anders wordt de verzorgingsstaat onbetaalbaar. Papa Drees draait zich om in zijn graf.

    Het enige wat ‘links’ wel aardig doet op dit moment is Groen. Maar ja, dat heeft rechts ook ontdekt.

  2. 2

    @1:

    de markt is hier, en de markt is goed. Zonder de markt rest totale anarchie, oorlog en destructie.

    Das is in totale tegenspraak met je latere

    De bodem van de Westerse arbeidsmarkt is bezig om op prijs te concurreren met hun evenknieën in Bangladesh. Dat gaan ze dus nooit winnen. Grenzen (beetje) dicht, anders wordt de verzorgingsstaat onbetaalbaar.

  3. 3

    Waarom iemand er nou weer religie bij moet slepen is mij een raadsel. Als je tegen individualisme en vrijheid en voor fysiek en verbaal geweld bent en een aanhanger van lijfstraffen, zeg dat dan gewoon.
    Ik vind mijn eigen verhaal beter. Ik heb ook meer likes. Ik zie niet in waarom iemand hier een boek van uitgeeft.
    Aan de andere kant, wie leest er nog boeken. Je bereikt minder mensen maar het kost meer geld.

  4. 4

    @3 “Waarom iemand er nou weer religie bij moet slepen is mij een raadsel. ”

    Wellicht omdat religie eveneens een factor is binnen een samenleving die tot saamhorigheid en uitsluiting leidt.

    @1 “de markt is hier, en de markt is goed.”
    onderbouw dat eens…. de markt heeft, als machtsmechanisme, ook zijn uitwassen en om die als “goed” te bestempelen gezien het soms schokkende effect dat zij op grote groepen kunnen hebben, gaat mij echt te ver.

  5. 5

    Nu ben ik zeker geen aanhanger van het neoliberalisme, integendeel. Toch denk ik, dat het niet zo productief en overtuigend is om neoliberalisme de schuld te geven van alle ellende. Neem millieuvervuiling, bijvoorbeeld; die was in de voormalige Sovjet-Unie en zijn satelietstaten vele malen erger dan het ooit in het Westen is geweest. Of neem de moderne popmuziek; zonder neoliberalisme zou dat nooit zo populair en wijdverspreid zijn als het nu is. Wat Monbiot hier eigenlijk doet is zijn eigen variant neerzetten van het Goed/Kwaad denken waar rechts tot nu toe patent op leek te hebben. “Neoliberalisme” lijkt zijn variant te zijn van de “Multiculturele Elite met de Islam”.

    De neergang van Links heeft niet zoveel te maken met verhalen, volgens mij, maar met drie andere dingen.

    Ten eerste, de klassenmaatschappij uit Marx’ tijd bestaat niet meer; we hebben een enorme middenklasse gekregen sinds de 19e eeuw. Dat traditionele achterban van sociaal-democratie bestaat nauwelijks meer, maar toch denkt Links eigenlijk nog steeds volgens de oude lijnen van de klassenstrijd. Het is niet zo gek dat mensen daar niets meer in zien, want ze zien in de werkelijkheid geen klassenstrijd meer.

    Ten tweede, Links heeft een slecht naam door het Sovjet-communisme. Nu weet ik best, dat sociaal-democratie iets totaal anders is dan Sovjet-communisme, maar toch straalt de ondergang van de Sovjet-Unie enorm af op het hedendaagse links.

    Ten derde, er is al heel lang een actieve beweging bezig om Links in het publieke debat te marginaliseren. En dan komen we pas op het neo-liberalisme. Vanaf de jaren ’40 zijn er mensen actief bezig geweest om deze ideologie te promoten. Sommige van deze mensen, zoals Friedrich von Hayek, zagen het eigenlijk als een soort nieuwe religie. In Nederland hebben we hier pas veel later echt mee kennis gemaakt, toen Bolkestijn zich in de jaren ’90 ging roeren.

    Het resultaat daarvan zie je bijvoorbeeld bij KJH in #1, waarin hij overduidelijk laat zien dat hij een volkomen verkeerd beeld heeft van het sociaal-democratische gedachtengoed. Hij denkt echt, dat kruidenvrouwtjes een links ideologisch verschijnsel zijn, bijvoorbeeld. En hij lijkt niet te weten, dat Links zich al vanaf Marx met kapitaal bezig houd. Misschien moet hij eens een bekend boek van de man opzoeken en de titel bekijken. En natuurlijk komt hij met het sprookje dat Links de grenzen wagenwijd wil openzetten, net alsof het opvangen van vluchtelingen tot de kern van de Linkse ideologie zou behoren. Kort samengevat: mensen als KJH hebben hekel aan een bepaald beeld van Links, waarvan ze denken dat het de werkelijkheid is, maar wat in feite een sprookje is dat wordt gebruikt om Links belachelijk te maken.

    Helaas zijn er vele mensen die in dezelfde sprookjes geloven als KJH. Je kan dan met nog zulke mooie verhalen komen, maar als de mensen aan wie je ze verteld toch al denken dat Links belachelijk is, dan zullen ze weinig mensen overtuigen. We hebben geen nieuw verhaal nodig, we hebben een nieuwe analyse nodig.

  6. 6

    @5: Als we even Rusland als voorbeeld nemen: de koelakken onder de tsaar, het politbureau onder het communisme en de oligarchen van nu: in essentie is het hetzelfde slag lenige opportunisten dat altijd komen komt drijven, al kunnen ze zich binnen een neoliberaal systeem pas echt op kosten van de ander uitleven.
    En een van de gevolgen daarvan is dat die o zo belangrijke middenklasse afkalft.

  7. 7

    @1

    Rationaliteit: kruidenvrouwtjes, religie- en wildenknuffelaars en geld-is-toch-gratis-mensen gaan te vaak voorbij aan wetenschap, logica en waarden van de verlichting en maken een te groot deel uit van de linkse beweging.

    Ik wil nog best geloven dat er aan de linkerkant wat meer mensen zijn die met bomen praten, die in allerlei alternatieve geneeswijzen geloven of zich met zweverig spiritualisme bezighouden. Maar die mensen doen dat in hun persoonlijke leven. Maar als het over politieke opvattingen gaat zich het gebrek aan rationaliteit toch echt aan de rechterkant. Voorbeelden:

    – Het door talloze deskundigen en onderzoeken onderuit gehaalde idee dat je criminaliteit vermindert met strengere straffen.
    – Het heilige geloof in de “trickle down” economie, die al een jaar of 30, 40 niet werkt.
    – Simplistische geld-is-niet-gratis kretologie, gebaseerd op het onjuiste idee dat macro-economie een zero sum game is.
    – Ontkennen of bagatelliseren van de menselijke invloed op het klimaat.

    Aan de rechterzijde wordt nogal eens geklaagd dat wetenschappers zo links zijn. Zou best kunnen. Omdat wetenschappers nou eenmaal getraind zijn in het toepassen van rede en ratio.

  8. 8

    @7:

    Het door talloze deskundigen en onderzoeken onderuit gehaalde idee dat je criminaliteit vermindert met strengere straffen.

    Weet je wat? Koop een treinkaartje naar Leusden, ga midden op het dorpsplein staan en roep dat heel hard. De mensen daar (GL en PvdA in de gemeenteraad) zijn de laatste tijd nogal geconfronteerd geworden met al dat verminderen van al die criminaliteit door al die kortere straffen.

    En als je dan toch in de trein zit, reis dan door naar Den Haag, waar ze je alles willen vertellen over het succes van Vogelaar-wijken. Ook al zo’n rationeel idee.

  9. 9

    @1

    Vanuit het oogpunt van de markt is globalisme niet gebaseerd op internationale solidariteit, maar op optimalisatie. Hoe vrijer de markt, hoe beter hij werkt. Nationale grenzen zijn een belemmering, ze verstoren de markt. Je kan je vrije marktgeloof wel met de natiestaat, en dus een vorm van overheid combineren, als je denkt dat alleen een overheid primair eigendom kan beschermen. Dan krijg je zo’n nachtwakersstaat of iets dergelijks. Maar die logica leidt uiteindelijk tot een globale overheid.

    Ik vermoed dat jouw idee van de natiestaat en je afkeer van globalisme een heel andere achtergrond heeft. Ik vermoed dat je, zoals zoveel vrije marktgelovigen, blind bent voor je eigen irrationaliteit. Nieuw-rechts heeft zijn momentum niet gekregen door een onwrikbaar geloof in zo’n uitermate abstract idee als de vrije markt. Het komt voort uit hele andere sentimenten, die niet gebaseerd zijn op openheid en vrijheid, maar op angst voor de gevaren van teveel openheid en vrijheid. Openheid leidt tot instabiliteit. Dat is waarom alt-right figuren als Michael Anissimov en Mencius Moldbug hun geloof in de staat niet baseren op romantische noties over vrijheid, maar op stabiliteit. De markt is voor hen belangrijk, maar alleen omdat het van die slimmeriken voortbrengt die ervoor zorgen dat we raketten in de ruimte kunnen schieten. Een overheid is belangrijk omdat het het recht op eigendom garandeert, maar nog veel meer omdat het stabiliteit biedt voor het zooitje nutteloze parasieten dat geen maatschappelijke waarde heeft. Een idee als de natiestaat geeft ze iets om achteraan te hobbelen. Die denkwijze heeft consequenties, het betekent bvb dat je een mooi, maar in de ogen van Moldbug en Anissimov, hopeloos naief ideaal als democratie op termijn moet loslaten. Dat is wat Peter Thiel, en veel libertariers in zijn kielzog, hebben gedaan.

    Als jij het rode pilletje aan zogenaamd naief-links wil uitdelen, moet je misschien eerst eens kijken naar wat er eigenlijk allemaal in dat rode pilletje zit. Mencius Moldbug richt zich niet op naieve kruidenvrouwtjes en boomknuffelaars, hij richt zich vooral op vrije marktgelovigen, want die zijn in zijn ogen nog veel grotere slachtoffers van verlichtingsromantiek dan die onwelriekende hippies:

    http://unqualified-reservations.blogspot.co.uk/2007/12/why-i-am-not-libertarian.html

  10. 10

    @7:

    Ik wil nog best geloven dat er aan de linkerkant wat meer mensen zijn die met bomen praten, die in allerlei alternatieve geneeswijzen geloven of zich met zweverig spiritualisme bezighouden.

    Als je ziet wat voor bedragen er in dat soort cursussen omgaan: dat kun je van een typisch ‘links’ arbeidersinkomen niet doen. Ik ken een ruimte waar men zich in genoemd soort cursussen heeft gespecialiseerd. Op dat soort tijdstippen staat de straat er vol met Belgische kentekens. Linkse belastingvluchtelingen?
    Enfin, met een oorkaars bedwing je de crisis niet.

  11. 11

    @8

    Koop een treinkaartje naar Leusden, ga midden op het dorpsplein staan en roep dat heel hard. De mensen daar (GL en PvdA in de gemeenteraad) zijn de laatste tijd nogal geconfronteerd geworden met al dat verminderen van al die criminaliteit door al die kortere straffen.

    Kijk, dat bedoel ik. Een of andere lokale kwestie wordt meteen maar uitgeroepen tot absolute waarheid. Geen enkel spoor van een rationeel argument te bekennen.

    het succes van Vogelaar-wijken. Ook al zo’n rationeel idee.

    Ah, dus niet elk links idee werkt. Ik heb natuurlijk helemaal nergens beweerd dat dat wel zo zou zijn. Deze drogreden noemen we een red herring. En drogredenen zijn per definitie irrationeel.

    Begin je mijn punt een beetje te begrijpen, KJH?

    @10

    Zou best kunnen dat het niet zo links is, maar in dit geval wilde ik #1 het voordeel van de twijfel wel gunnen. Overigens ken ik wel wat linkse mensen die zich met spiritualiteit (of zo) bezighouden en mijn ervaring is dat veel van hen lang niet zo zweverig zijn als de karikatuur die vaak van ze wordt gemaakt. Bijvoorbeeld omdat ze zich er volledig van bewust zijn dan die spiritualiteit berust op emoties en intuïtie en dus niet rationeel is. De KJH’s van deze wereld lijken veel meer moeite te hebben met dat onderscheid tussen ratio en emotie.

  12. 13

    Atomisering en vervreemding is veroorzaakt door neoliberalisme.

    Onzin.

    Welvaart is de oorzaak. Sociaaldemocratie werkt als motor, dan zijn we rijk, en komt de vervreemding en andere gekkigheid. Neoliberalisme is meer een gevolg. Hoewel dat ook weer een begrip is om maar weer iets te etiketteren.

  13. 14

    @12: Uitbuiten is gebruik maken van diensten zonder er afdoende voor te betalen. Maar wie het presteert winst te maken zonder dwang heeft het juist goed gedaan. Het geld dat hij netto overhoudt is een maat voor de diensten die hij nog van de maatschappij tegoed heeft.

  14. 16

    Het verhaal van Monbiot is dat van de goede mens die bedorven is.

    De mens is ook van nature goed. Maar we zijn door God het paradijs uitgestuurd. Gelukkig herinnert Monbiot zich dat.

    Mensen hebben het vermogen tot vriendelijkheid en zorgzaamheid.

    Vooral voor de eigen tribe. Tegenwoordig voor het eigen land. Dit zien we dan ook terug bij PVV, FVD en SP.

    Maar een kwaadaardige ideologie, het neoliberalisme, heeft ons wijsgemaakt dat we met elkaar moeten concurreren en elkaar moeten wantrouwen.

    Dat moet het werk van de slang zijn geweest die Eva verleidde om van de boom van de kennis van goed en kwaad te eten. Goed is het socialisme (Zie Venezuela en de andere arbeidersparadijzen) en kwaad is het neoliberalisme.

    Niks aan te doen, het staat al eeuwen in de bijbel. Het is de schuld van de slang en van Eva. Maar Monbiot gaat toch weer ‘links’ opnieuw uitvinden. Het is gedoemd te mislukken uiteraard. Maar hoop doet leven zullen we maar zeggen. Wie weet een hernieuwde ideologie. Want zoals we weten doet ideologie alle problemen oplossen.

  15. 17

    @11:

    Een of andere lokale kwestie

    Dude. *Was* het er maar eentje.. Er zijn dagenlang discussies geweest in de nationale (ook linkse) pers over hoe de overheid gekkenhuizen vooral in de provincie bouwt, en vervolgens jan en alleman maar vrij laat. Dit was *niet* 1 incident.

    Ik heb natuurlijk helemaal nergens beweerd dat dat wel zo zou zijn.

    ‘Aan de rechterzijde wordt nogal eens geklaagd dat wetenschappers zo links zijn. Zou best kunnen. Omdat wetenschappers nou eenmaal getraind zijn in het toepassen van rede en ratio.’

  16. 18

    @5″

    En natuurlijk komt hij met het sprookje dat Links de grenzen wagenwijd wil openzetten, net alsof het opvangen van vluchtelingen tot de kern van de Linkse ideologie zou behoren.

    Er is nog maar pas een kabinetsformatie geklapt, door GroenLinks, precies op dit punt, maar laat dat Lennart maar niet horen. Die grossiert immers in ‘no true Scotsman’ argumenten: GroenLinks is op dat punt niet *echt* links, ofzo.

  17. 19

    @2: Ja, ik realiseer me dat. Een markt kan niet zonder spelregels. We weten allemaal dat China concurreert door haar millieu te grabbel te gooien, en de vrijheid en gezondheid van haar onderdanen (en door intellectueel eigendom te stelen etc).

  18. 20

    Ik zocht de “tongue in cheek” en de “andere tijden” tag maar de auteur meent het kennelijk allemaal bloedserieus.

    Nuja, toch nog kunnen lachen om dat woord altruïsme.

  19. 21

    @18:
    “Er is nog maar pas een kabinetsformatie geklapt, door GroenLinks, precies op dit punt, maar laat dat Lennart maar niet horen.”

    Bedankt dat je keurig netjes mijn gelijk bevestigt ! Klaver stopte met de formatie, omdat hij geen zin had om een verklaring te tekenen waarin de Turkije-deal als een geslaagde maatregel werd gepresenteerd, en omdat hij geen zin had om allemaal deals met Libische warlords te maken. En dit was slechts 1 onderwerp tijdens de formatie; de dividendbelasting was toen nog niet langs geweest, maar als Klaver toch zou zijn doorgegaan dan zou hij even later hierop hebben gebroken.

    Maar ja, dat zijn feiten, en die passen niet in de rechtse sprookjeswereld waar KJH zo krampachtig aan vasthoud.

    “GroenLinks is op dat punt niet *echt* links, ofzo.”
    Huh ? Even voor de duidelijkheid: ik zie GL als een stuk linkser dan de PvdA. Hoe kom je erbij dat ik ze juist niet links zou vinden ? Waar haal je het in godsnaam vandaan ?

  20. 22

    “Maar een kwaadaardige ideologie, het neoliberalisme, heeft ons wijsgemaakt dat we met elkaar moeten concurreren en elkaar moeten wantrouwen. ”

    Altijd spannend, een boek over complot theorieën.

  21. 24

    @22

    Die zin wilde ik niet eens aanhalen. Het geeft wel aan in welke mate links de weg is kwijt geraakt. Men is helemaal in de ban van het denken in goed en kwaad. Dat is wat ideologie doet met een mens. Daarin verschilt links in niks van christenen. De christenen hebben de duivel of de slang, links hebben de neoliberalen. Maar dat is de mens eigen: iets of iemand zoeken wiens schuld het allemaal is. Behalve jezelf natuurlijk.

    Dertig jaar na de val van de muur hebben ze het nog niet door. En nu krimpt links in west Europa ook nog. De aanhang zit deels bij populistisch rechts. Dit deel ziet de door links beloofde verzorgingsstaat ter ziele gaan en dat is de schuld van de immigranten. Alweer een groep die de schuld elders zoekt. Mensen zijn voorspelbaar.

  22. 25

    @24.

    Volgens mij zit jij nog in een verkeerd denkstramien. Links en rechts. Meeste partijen zijn een beetje dit en een beetje dat. Zoals ik laatst ook een cdaer het woord solidariteit hoorde bezigen, en een Groenlinks raadslid ken die het zelf niet zo nauw met het milieu neemt.

    Links heeft het altijd over de zwakkeren, terwijl rechts het heeft over dat de sterkeren niet zwakker moeten worden. De zwakkeren worden inmiddels genoeg beschermd door vadertje staat, heb je geen linkse partij meer voor nodig. Waar ze de boot missen worden ze wel weer opgevangen, want zoals in dit artikel de laatste zin aangeeft: leren eigen verantwoordelijkheid nemen!

    https://www.trouw.nl/samenleving/in-heel-europa-stijgt-het-aantal-daklozen~a2074d68/

  23. 26

    @17

    Dus je snapt het verschil niet tussen enerzijds strafmaat en anderzijds omgang met mensen met een psychiatrische stoornis die daardoor mogelijk gevaarlijk zijn? En dat moet rationaliteit voorstellen?

  24. 27

    @25

    Klopt, we hebben in Nederland gelukkig vele stromingen. In @24 heb ik het over extreemlinks. Zoals bijvoorbeeld de SP en in Europa Syriza, Die Linke en dat soort partijtjes. De werkelijkheid is genuanceerder. De PvdA heeft haar ideologische veren al afgeschud en GL is bij tijd en wijle redelijk.

    Het probleem van links is niet zozeer dat de zwakkeren beschermd moeten worden, want dat vind bijna iedereen. Het probleem is wie tot die zwakkeren behoren. Links kenmerkt zich daarbij tot een soort van naïviteit, welke volgens mij voorkomt uit principes. Principes staan een pragmatische politiek maar in de weg. Dat zagen we verleden jaar in de kabinetsformatie. Die deal met Libië is er evengoed en GL vond opeens het milieu niet meer zo belangrijk.

    Je ziet het ook met die referenda. Het was naïef om te denken dat dat de democratie zou versterken. Het omgekeerde is het geval. Maar weer weinig zelfreflectie op links. Ze zien zelfs kans om D66 het in te wrijven. Zelf schone handen houden en partijen die verantwoordelijkheid nemen krijgen van onder uit de zak. Dan heb ik het nog niet eens gehad over die schaamteloze vertoning over de dividendbelasting een paar weken terug. Links toonde zich daarin van hetzelfde kaliber als PVV en FVD. Daar moet je niet mee geassocieerd willen worden.

    Maar waar hebben we het helemaal over? PvdA is volgens velen ook al neoliberaal. Blijft over SP, GL en vooruit PvdD. Een electoraat van -doe eens gek- 25%. Links (ideologisch links) is uit de tijd geraakt en ze beseffen het zelf niet. Dan rest niks anders dan steeds extremer te worden. En marginaler.

  25. 28

    @19: nee want wij doen dat niet. Er zijn geen schandalen uit Nederland of andere EU landen bekend waar hebzucht boven gezondheid werd geplaatst. Gelukkig hebben wij goede wetgeving en China niet. Oh, wacht…

  26. 29

    @27.

    Maakt weinig uit wie in de regering meedoen. Afbouw collectieve sociale voorzieningen gaat door, geen eind aan massamigratie, en de waan van de dag regeert. Grote lijnen worden achter schermen uitgezet. Daarom is links rechts niet belangrijk meer. Alle partijen zijn op hun manier pragmatisch, en ik denk dat Groenlinks ten slotte niet in kabinet zit vanwege de conservatiever wordende CDA. Dan zoek je naar breekpunten, en dat was zogenaamd de vluchtelingenproblematiek.

    Wat het probleem is met de ‘linkse’ partijen is dat ze het initiatief niet meer hebben. Ze doen van alles om mee te doen, maar ze hebben de handen niet aan de knop. Kijk naar PvdA in laatste kabinet.

    Dat kon je ook zien in documentaire over Fortis dabacle tien jaar geleden. Drie christendemocraten maakten op het eind Wouter Bos helemaal af. Een praatjesmaker, die zeker geen leider was. Daar was ik het overigens wel mee eens, hij deed alsof hij hard werkte, maar hij was zeker niet degene die de knoop doorhakte.

  27. 30

    @29: ”Kijk naar PvdA in laatste kabinet. “
    En in het huidige kabinet zal D66 daarvoor de zwarte piet krijgen toegeschoven. En verdiend ook. GL heeft wijselijk bedankt voor die rol.
    Dat Rutte zijn eigen handen maar eens vuil maakt.

  28. 31

    @30.

    Rutte is over houdbaarheidsdatum heen. Maar ja, zit niet op Buma te wachten, vind ik een enge vent. Klaas dijkhoff zou kunnen. Die andere kroonprins is afgeserveerd.

  29. 32

    @27 “In @24 heb ik het over extreemlinks. Zoals bijvoorbeeld de SP en in Europa Syriza, Die Linke en dat soort partijtjes.”

    Noem jij dat “extreem links”? Overdrijven is ook een vak, hoor. Zo enorm links zijn die partijen echt niet als ik het vergelijk met “linkse standpunten” uit zeg de jaren 60 en 70.. Ik denk eerder dat jouw perspectief te zeer beïnvloed is door de constante beweging van de politiek naar rechts die in de jaren 80 ingezet is, waardoor een partij als de VVD (om maar wat te noemen) nu al tegen extreemrechts aanschurkt.

    Dus praat mij niet over “extreemlinks” tenzij een partij bijvoorbeeld een klassiek communistische samenleving (niet te verwarren met de USSR) wil vestigen.

  30. 33

    @29

    “Wat het probleem is met de ‘linkse’ partijen is dat ze het initiatief niet meer hebben. Ze doen van alles om mee te doen, maar ze hebben de handen niet aan de knop. Kijk naar PvdA in laatste kabinet.”

    Daar ben ik het wel mee eens. Links heeft de verwachtingen niet waar gemaakt. Wat vervolgens de achterban weer doet afhaken (PvdA). Maar hoe het wel moet weet dan ook weer niemand.

    @32

    Partijtjes als SP, Syriza en die Linke zijn in mijn optiek extreem links. Maar het is inderdaad een kwestie van waar je zelf staat in de politiek. Veel aanhang van dat soort partijen vinden de PvdA ‘neoliberaal’, soms vinden ze zelfs GL neoliberaal, zeker in de tijd van Halsema.

    Het zit dicht tegen het communisme aan, maar daar het duidelijk is dat communisme alleen tot stand komt via dictatuur, probeert men het wanhopig op democratisch wijze. Je ziet de aanhang van dit soort partijen ook figureren op die G-toppen waar ze rellend door steden trekken.

    Vermoedelijk ben je zelf extreem links dat je het niet ziet. En in de jaren 70 was de PvdA ook behoorlijk extreem links: https://www.groene.nl/artikel/de-hobbelstrategie

    In die tijd zagen we dat een tikje anders omdat we nog met onze hoofd in de wolken liepen en met bloemen in ons haar. We waren anti-establishment en het establishment was vooral rechts. Maar inmiddels sta ik al weer decennia met twee benen op de grond. Het wordt nooit wat met links en al die idealen.

  31. 34

    @33:

    ziet de aanhang van dit soort partijen ook figureren op die G-toppen waar ze rellend door steden trekken.

    Een keertje Hamburg verwarren met alle G-toppen?

    Kennelijk – dat is al eerder geschreven – is alles links van jouw denkwijze extreemlinks.

  32. 35

    @34: O, wacht rustig af. Over een tijd is Rechts uit en Links weer populair, en ik vermoed dat Lutine dan plotseling weer Links gaat zijn. Zijn “met de beide benen op de grond” is een soort synoniem voor “kritiekloos en verblind achter de gevestigde orde blijven staan”.

  33. 37

    Ik heb het eerste hoofdstuk van Monbiot gelezen dat een tijdje terug op de Correspondent stond. Het is jammer dat Monbiot zo eenzijdig in strijdende ‘ideeën’ denkt. Politieke bewegingen hebben een ‘verhaal’, het publiek hoort de verhalen passief aan en kiest een kant. En waar hij probeert te raken aan de materiële kant van de zaak blijft het bij platitudes die hij hooguit met anekdotes onderbouwt (‘mensen zijn eigenlijk goed’).

    Zijn oplossing is dan ook vaag; ‘saamhorigheidspolitiek’. Het is volstrekt onduidelijk wat dat dan inhoudt en waarom het mensen zou kunnen mobiliseren.

    Monbiot doet verkeerd wat al heel vaak verkeerd is gegaan op links; hij creëert een verhaal op basis van zijn idealen in plaats van op basis van de werkelijkheid.
    Met de recente verjaardag van Marx is het Monbiot dan ook aan te raden om diens kritiek op het Gotha-programma eens te lezen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

| Registreren