RIVM past officiele emissiecijfers ontgassen binnenvaart aan

ACHTERGROND - Sargasso beschikt over stukken waaruit blijkt dat het RIVM, naar aanleiding van het rapport van CE Delft, de emissiecijfers van ontgassen door de binnenvaart met een factor tien omhoog bijstelt. De cijfers voor 2013 ontbreken nog, deze zouden half mei gepubliceerd worden. De cijfers tot en met 2012 (in bezit Sargasso) laten duidelijk zien dat de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie (VNCI) vorig jaar onterecht het frame hanteerde dat de emissies als gevolg van ontgassen door de binnenvaart gedaald zijn.

Volgens de oude cijfers was de emissie als gevolg van ontgassen in 2012 179.300 kg, na bijstelling gaat het om 1.909.290 kg. Weliswaar gaat het slechts om 1,3% van de totale nationale emissie van vluchtige organische stoffen, maar het gaat vaak wel om stoffen met schadelijke gezondheidseffecten, zoals bijvoorbeeld benzeen, of emissies met effecten op de drinkwaterkwaliteit, zoals MTBE. Het gaat bovendien om emissies die zich concentreren rond gebieden met veel binnenvaart en (petro)chemie, zoals Moerdijk, de Drechtsteden, de regio Rijnmond en Amsterdam.

Ontgassen_VOS_emissie

Wat is ontgassen ook al weer?

Ontgassen is nodig omdat er in de tanks van schepen die chemicaliën en aardolieproducten vervoeren ladingrestanten en ladingdampen achterblijven nadat de tanks geleegd zijn. De schepen worden na het lossen met ladingrestant en ladingdamp weggestuurd van de terminal. Om een volgende lading te kunnen laden moet een schipper vaak laten zien dat het schip gasvrij is. Om dat te bereiken moeten de ladingrestanten en ladingdampen uit het ruim verdwijnen. Dat kan op verschillende manieren, bij een tankschoonmaakbedrijf of door de tanks te luchten in de buitenlucht. Dat laatste heet ontgassen (soms eufemistisch omschreven als schoonmaken in de buitenlucht, ventileren of droogblazen).

Gezondheidseffect ontgassen

Bij ontgassen komen aardolieproducten en chemische stoffen vrij. Veelal gaat het om vluchtige organische stoffen (VOS) met schadelijke bijwerkingen, zoals benzeen, tolueen, ETBE en MTBE (loodvervangers in benzine). Daarbovenop komt dat VOS-emissies effecten kunnen hebben op de gezondheid. De volgende effecten kunnen acuut of na langdurige blootstelling optreden:

  • Aldehyden (formaldehyde, aceetaldehyde): slijmvlies irriterend,
  • carbonzuren (mierenzuur, azijnzuur): irriterend en soms corrosief,
  • koolwaterstoffen (tolueen, nonaan): narcotiserend, niereffecten bij sommige proefdieren,
  • chloorkoolwaterstoffen (tri, tetra, per): narcotiserend, lever, nier,
  • methyleenchloride: ernstige irritatie (vloeistof), branderig gevoel (damp),
  • aromatische amines en nitroverbindingen (nitrobenzeen): methemoglobine-vorming.

Verder zijn er een aantal VOS met specifieke effecten:

  • Benzeen, aniline: effecten op het bloed en bloedvormend systeem,
  • hexaan en MIBK perifere zenuwstelsel/neurotoxisch,
  • benzeen, vinylchloride, butadieen, PAK: kankerverwekkend

Aangepaste emissiecijfers

Het RIVM heeft de emissiecijfers voor verschillende stoffen aangepast en het aantal stoffen uitgebreid. Een stof waarvan de emissie naar boven is bijgesteld, is benzeen. Volgens de oude cijfers werd in 2012 6.645 kg benzeen uitgestoten, volgens de nieuwe cijfers 60.751 kg. Daarmee is ontgassen in een klap goed voor 70% van de jaarlijkse benzeenemissie van de binnenvaart.

Ik snap overigens niet waarom er voor benzeenuitstoot van landbronnen een minimalisatieverplichting geldt, terwijl je het rustig uit je schip mag laten dampen. Met alle schadelijke gevolgen voor opvarenden en omwonenden van dien. Zeker na het uitkomen van het rapport van Antea (pdf), waarin staat dat de meetapparatuur op de schepen niet nauwkeurig genoeg is om te bepalen of gevaarlijke concentraties gas aanwezig zijn, waardoor er risico bestaat dat personeel het dek op gaat terwijl te hoge concentraties giftige dampen hangen, die ook explosief kunnen zijn.

Benzeen_emissie_ontgassen

Een nieuwkomer in de cijfers van het RIVM is MTBE, een stof die aan benzine wordt toegevoegd als loodvervanger. Deze stof vormt een probleem voor de drinkwatervoorziening en wordt door de Amerikaanse overheid bestempeld als mogelijk kankerverwekkend. Vanwege grondwatervervuiling is de stof in zestien staten in de Verenigde Staten verboden. MTBE is zwaarder dan lucht en slaat bij ontgassen dus neer in het oppervlaktewater. Het is daarom bijzonder dat het RIVM ontgassen van MTBE ziet als emissie naar het compartiment lucht. Reden voor mij om begin mei vragen te stellen aan het RIVM over het bestempelen van MTBE als luchtemissie. Op deze vragen is nog geen antwoord gekomen.

Wat ook bijzonder is aan MTBE is dat de bijstelling van de emissiecijfers voor de binnenvaart een enorm effect heeft op de totale Nederlandse emissie. Deze bedroeg in 2011 slechts 918 kg, terwijl ontgassen door de binnenvaart in dat jaar goed was voor 360.000 kg. Aan de hoogte van de officiële cijfers valt sowieso te twijfelen, aangezien ik over stukken beschik over een lozing van twee- tot drieduizend kg op het oppervlaktewater. Het kan natuurlijk zijn dat het geen lozing, maar een ontgassing betrof. Dat blijft echter giswerk, aangezien ontgassingen niet gemeld hoeven te worden.

MTBE_emissie_ontgassen

Benzine komt niet apart voor in de cijfers van het RIVM, tenzij deze onder de algemene term NMVOS (niet-methaan vluchtige organische stoffen) wordt meegerekend. Als het RIVM benzine niet meeneemt is dat opvallend, omdat CE Delft in haar rapport tot 281 ton benzine-emissie per jaar komt – ook al mag benzine volgens de benzinerichtlijn niet aan de buitenlucht ontgast worden. Politiek gezien natuurlijk wel zo handig om dat getal dan weg te stoppen onder een andere naam, bijvoorbeeld als minerale oliën (de categorie die in hoeveelheid het dichtst bij het CE rapport van vorig jaar komt)?

Benzine_emissie_ontgassen

Onderbouwing emissiecijfers

Het RIVM baseert zich voor haar nieuwe berekeningen op het rapport van CE Delft van vorig jaar. Dat rapport is op zijn beurt weer gebaseerd op het protocol met behulp waarvan het RIVM de oudere cijfers opstelde, wat vervolgens weer gebaseerd is op een nog ouder rapport van CE Delft over ontgassen uit 2003. Toch zit er een groot verschil tussen de cijfers op basis van het protocol uit 2003 en op basis van het nieuwe rapport van CE uit 2013. Hoe dat komt? Zelfs als geïnteresseerde burger kan ik het niet volgen.

Zolang er geen meld-, monitor- of meetplicht is voor ontgassen in de binnenvaart zie ik de officiële cijfers als een conservatieve schatting. Ik voel me daarin gesterkt door Staatssecretaris Mansveld, die in de beantwoording van Kamervragen aangaf dat toxische stoffen wel degelijk ontgast mogen worden, en door het onderzoek dat Antea vorig jaar heeft uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Milieu.

  1. 1

    Wat mij hoogst verbaasd, dat cijfers zomaar met factor 10 worden verhoogt, terwijl wij met onze tanker, de afgelopen jaren veel minder zijn gaan ontgassen. Ik wil als binnenvaartondernemer de gezondheidsrisico’s niet onder stoelen of banken steken. Het is er ongetwijfeld. Wat ook opvalt, dat de overheid niks doet, om het ontgassen goed in kaart te brengen. Wij moeten ons als tankvaart, overal voor melden. Het zou een kleinigheid zijn, om ook het ontgassen aan te melden. Kan het in kaart gebracht worden en weten we in ieder geval met zijn alle, waar we over praten. Er is door verschillende lagere overheden een heksenjacht geopend op ontgassen. Plaatselijke milieuridders denken door het ontgassen te verbieden, dat ze met een ontgassingsverbod hun eigen milieuproblemen hebben opgelost. Ik denk dat, dat nog wel eens tegen kan vallen. Ik hoop dat er een Europese oplossing komt voor de ontgassingsproblematiek. Dan valt of staat dit soort regelgeving, met handhaving. Helaas is dat niet de sterkste kant van onze overheid. De politiek wil van alles, behalve geld uitgeven voor handhaving. Waar dat toe leid, is te zien in de voedsel/vlees industrie.

  2. 2

    @1: je verbazing over de aanpassing van de cijfers deel ik. Net als de verbazing over het uitblijven van een meldplicht voor ontgassen. Zo moeilijk is dat m.i. ook niet te regelen. Staatssecretaris Mansveld heeft echter aangegeven daar niet aan te willen, omdat ze er vanuit gaat dat er snel een internationaal verbod komt.

    Het zou zeker een grote stap voorwaarts zijn, omdat de gegevens nu gebaseerd zijn en blijven op modelberekeningen, waarvan je je kan afvragen hoe betrouwbaar de uitkomsten zijn. De aanpassing is namelijk gebeurt op basis van het al bestaande protocol. Dat protocol kent dus een marge van een factor 10…

    Zelf denk ik dat het internationale verhaal nog wel wat jaren kan duren. Vooralsnog heb ik de indruk dat internationale bedrijven en brancheorganisaties vooral de voortgang van onderhandelingen traineren onder het mom van internationaal level playing field.

    Ik ben het met je eens dat een ontgasverbod de lokale milieuproblematiek niet volledig gaat wegnemen. Dat neemt niet weg dat het zeker wel gaat schelen en dat ik erg vreemd blijf vinden dat als ik een liter benzeen laat uitdampen op straat ik een boete kan verwachten, terwijl een binnenvaarttanker hartje zomer rustig een ton benzeen kan laten uitdampen op de Nieuwe Waterweg of het Hollands Diep…

    En het handhavingsgat: dat is het volgende onderwerp waar ik naar aan het kijken ben, maar helaas zijn ambtenaren niet allemaal even snel met antwoord geven en zijn ze erg goed in kluitje-in-het-riet antwoorden geven. Dat vergt dus nog wat meer onderzoekswerk.