Kunst op Zondag | Moederdag

Architectuur is de moeder van alle kunsten. Een uitspraak die aan Michelangelo wordt toegeschreven. Als dat zo is, dan is vandaag een mooie gelegenheid het eens over architectuur te hebben.

Is architectuur kunst? Of stel die vraag op een andere manier: is een architect een kunstenaar? Zoals een renaissancistische kunstenaar betaamt was Michelangelo multidiciplinair. Hij schilderde leuke plafonds, schreef fraaie verzen, beitelde mooie beelden en ontwierp een paar gebouwen. Zo bezien is een architect een kunstenaar.

Het museum MARTa (in het Duiste Herford) loopt nu een tentoonstelling met de enigszins provocerende titel ‘(un)möglich! Künstler als Architekten’. Architecten geven soms hun gebouwen vorm als waren het sculpturen, schrijft het museum. Maar wat gebeurt er als je kunstenaars voor architect laat spelen? Zijn kunstenaars innovatiever, radicaler, provocerender, als zij niet zich geen zorgen hoeven te maken om bouwverordeningen en de wensen van de investeerder wensen?

De Italiaanse architect Aldo Rossi schreef: “Architectuur verschilt fundamenteel van iedere kunst en wetenschap omdat ze concreet vorm geeft aan de maatschappij, en hiermee ten nauwste verweven is.” (citaat uit zijn boek ‘De architectuur van de stad’).

“Elke grote architect is – noodzakelijkerwijs – ook een groot poëet. Hij moet een grootse interpretatie maken van zijn tijd, van zijn dag, van zijn tijdperk”, zei architect Frank Lloyd Wright.

Kunst of niet, er moet wel in gewoond en gewerkt worden. Zou het aan doorgeschoten kunstzinnige aspiraties liggen dat sommige architecturale hoogstandjes mankementen vertonen? Het huis Fallingwater, van architect Frank Lloyd Wright kende aardig wat problemen. Behalve scheuren in de muren leed de woning zozeer onder schimmelgroei, dat de bewoner het huis omdoopte tot ‘Rijzende meeldauw’.
cc Flickr brdonovan photostream Fallingwater Frank Lloyd Wright

Ook het Ray and Maria Stata Center (Massachusetts, VS) had last van schimmel, lekkages en vocht dat soms als brokken ijs naar beneden viel. Architect Frank Gehry kreeg een rechtszaak aan zijn broek, dat afgeblazen werd toen de problemen waren opgelost. Het zit Frank Gehry wel vaker tegen. Bij zijn ontwerp van de Walt Disney Concert Hall hield hij geen rekening wat de gevolgen konden zijn van de glooiende glimmende muren. De overburen kregen last van een overdaad aan zonlichtweerkaatsing en een onderzoek wees op het risico voor het verkeer. Gehry zag zich genoodzaakt de stalen muren te laten zandstralen om het effect te verminderen.
cc Flickr Mustafa Khayat photostream Walt Disney Concert Hall

Ook architect en kunstenaar Santiago Calatrava werd voor de rechter gesleept, omdat het mozaiekdak van het operahuis Palau de les Arts Reina Sofía los begon te laten en een gevaar voor voorbijgangers en bezoekers werd.
cc Flickr Maribelle71 photostream Palau de les Arts Reina Sofía

Als er bouwkundig niets mis gaat, zou je de gigantische kosten misschien kunnen bekritiseren. De Turning Torso (Malmö, Zweden), ook door Santiago Calatrava ontworpen, kostte de Zweedse belastingbetaler rond de 190 miljoen euro, twee keer meer dan gepland.

In China staan heel wat architectonische fratsen. Vorig jaar bekritiseerde de Chinese president Xi Jinping de “lichtzinnige krankzinnigheid van rare gebouwen”, waarmee onder andere ‘de onderbroek’ werd bedoeld, de bijnaam voor het gebouw voor de Chinese staatstelevisie, ontworpen door Rem Koolhaas.
cc Flickr texttheater photostream CCTV Headquarters Beijing, China

Maar goed, geef uw commentaar op de volgende architectuur.

Kunstenaar/architect Friedensreich Hundertwasser: Grüne Zitadelle Maagdenburg, Duitsland.
cc Flickr johnsam photostream Hundertwasser Haus (1) Hundertwasser house of Magdeburg  Grüne Zitadelle Magdeburg

Architectenbureau Lundgaard & Tranberg: Woningen in havenkwartier, Kopenhagen.
cc Flickr seier+seier photostream lundgaard-tranberg, havneholmen housing, 2006-2008

Een kerk als bunker? Gottfried Böhm, Maria Königin des friedens pilgrimage Kirche, Neviges, Duitsland.
cc Flickr seier+seier photostream gottfried böhm, architect maria königin des friedens pilgrimage church, neviges, germany 1963-1972

Hoofdkantoor van de Roemeense bond van architecten in Boekarest. Voorheen huisde hier de staatsveiligheidsdienst.
cc Flickr Éole Wind National Architects Union Headquarters Romania

Is dit een architectonische misser? Nee, deze trap is een kunstwerk van Olafur Eliasson, de man die ook de wereldbollen voor het Rotterdams Centraal Station mag maken. ‘Umschreibung’ heet dit werkje en staat op de binnenplaats van een kantoorgebouw in München. Kunst als toegevoegde waarde aan architectuur?
cc Flickr Alaskan Dude photostream staircase at the KPMG Building in Munich

En tot slot: is dit beeld als kritiek op de architectuur?
Erwin Wurm: House Attack, sculptuur aan het Museum Moderner Kunst in Wenen.
cc Flickr Dom Dada photostream Erwin Wurm House Attack, 2006

Prettige moeder van alle kunsten dag.

  1. 1

    Om de een of andere reden bleef mijn pc maar als meest recente artikel van sargasso de datum 7 mei weergeven, het overlijden van de zanger van Hot Coclate. Typisch. Terwijl er ondertussen gewoon door werd geschreven. Van Panzerfaust’s architectuur autoriteit, Apostolov, herinner ik mij blijvend diens citaat van Adolf Loos, Ornament ist ein Verbrechen! Je kunt het ermee eens zijn of niet natuurlijk.
    http://en.wikipedia.org/wiki/Ornament_and_Crime
    Fijne aflevering weer. Neviges zal ik zeker ‘ns bezoeken. En dat hoofdkantoor van architecten in Boekarest is zeker, uh, interessant.

  2. 3

    @2: Die klimmende figuren even opgezocht.
    Is ook bekend of dit een mankementloze prestatie van Gehry is? Want behalve de twee zake die ik hierboven heb vermeld schijnen meer ontwerpen van zijn hand niet geheel foutloos worden afgeleverd.

    En over @1: ongelofelijk letterlijk hoe moderne architectuur bovenop de oude is gezet daar in Boekarest. Ik heb helaas niet kunnen vinden wat de gedacht achter dat idee was.

  3. 4

    @ 3, het zou wel heel makkelijk scoren voor mij zijn, tegen de architecten dan, om dat bouwsel in Boekarest te omschrijven in architectenjargon…”de twee bouwstijlen gaan een dialoog aan met elkaar…”
    Dat is een heel gangbare zin in architectenland. Uiteraard overdrachtelijk bedoeld. De dialoog als metafoor. Maar ik probeer me dan altijd zo’n dialoog voor te stellen. “Uh, pardon, maar ik stond hier eerst, al een paar eeuwen eigenlijk, en u gaat gewoon op mijn hoofd zitten?”
    “Yo gast, nieuwe tijden weetjewel. Nieuwe lijnen, lekker strak, niks gebogen vensters. En zeker niet: ik was hier eerder. Dat is zooooo old skool”.
    “Uh, ja, welkom, natuurlijk, maar u derangeert mij toch een beetje door zo plompverloren op mijn hoofd plaats te nemen. Nieuwe tijd, net wat u zegt, maar is dit niet wat, uh, botsend? Zeker voor een architectenbond?”
    He, ouwe zak stenen, beetje dimmen, dit is de toekomst, wees liever blij dat je er nu deel van uitmaakt.”