De zaak Rosenberg

ACHTERGROND - Zestig jaar geleden werden Julius en Ethel Rosenberg in de Sing Sing-gevangenis in New York geëxecuteerd. Twee jaar eerder waren ze veroordeeld wegens spionage voor de Sovjet-Unie. De Rosenbergs hebben beide tot het laatst toe volgehouden dat ze onschuldig waren. Zowel Amerikaanse als Russische bronnen tonen aan dat Julius in de jaren veertig informatie heeft doorgespeeld naar de Russen. De waarde van die informatie is altijd omstreden geweest. Het proces tegen de Rosenbergs vond plaats op het hoogtepunt van de Koude Oorlog, tijdens de Korea-oorlog en vlak nadat was gebleken dat ook de Sovjet-Unie over atoomwapens beschikte. In de Verenigde Staten werd onder leiding van senator Joe McCarthy een heksenjacht gevoerd tegen communisten, en iedereen die daar ook maar een beetje in de buurt kwam. In het proces werd het echtpaar er van beschuldigd rechtstreeks verantwoordelijk te zijn voor de dood van Amerikaanse soldaten op het Koreaanse slagveld.

Julius en Ethel Rosenberg zijn veroordeeld volgens de nog altijd van kracht zijn de Espionage Act uit 1917. Ze zijn de enigen die ooit op grond van deze wet ter dood zijn gebracht.

Naast de Rosenbergs stond een aantal andere van spionage verdachte communisten terecht, waaronder Ethel’s broer David Greenglass, die in Los Alamos werkte aan de atoombom. Zijn getuigenis en die van zijn vrouw Ruth waren met name belastend voor Ethel Rosenberg. Volgens David en Ruth had Ethel haar broer op verzoek van Julius aangeworven als spion. En zij zou ook documenten voor Julius hebben overgetypt. David heeft later toegegeven dat hij over de betrokkenheid van Ethel heeft gelogen. Hij deed het voor zijn vrouw en kinderen, zei hij, en hij wist niet dat zijn zus de doodstraf zou krijgen. Ook FBI-chef Hoover wist volgens zijn biograaf dat Ethel onschuldig was. De doodstraf was een drukmiddel om Julius te bewegen zijn netwerk te onthullen. Het echtpaar heeft zich tot op het laatst tegen deze druk verzet en bleef volharden in zijn onschuld aan de ten laste gelegde atoomspionage. De andere verdachten legden bekentenissen af en kregen gevangenisstraffen.

De voltrekking van de doodstraf middels de elektrische stoel, op 19 juni 1953 ’s avonds om 8 uur Amerikaanse tijd, schokte de wereld. Voorafgaand aan de executie was er al een breed gedragen protest geweest. Sartre, Albert Einstein, Jean Cocteau, Frida Kahlo, Fritz Lang, Bertolt Brecht, Pablo Picasso, en vele anderen zetten zich voor de Rosenbergs in.  Zelfs paus Pius XII riep president Eisenhouwer op om gratie te verlenen. ‘Uw land is ziek van angst,’ schreef Sartre in L’Humanité, ‘u bent bang van de schaduw van uw eigen bom.’ Nadat het vonnis was voltrokken brak er in vele steden oproer uit. In Parijs viel volgens het ANP bij een betoging voor de Amerikaanse ambassade een dode. In Amsterdam werd gestaakt en hingen vlaggen halfstok.

De Rosenbergs waren voor communisten in de jaren vijftig een bron van inspiratie volgens Jolande Withuis. Ethel was voor vrouwen een model van strijdbaarheid en opofferingszin.  De bewondering voor het echtpaar ging zover dat er kinderen naar hen vernoemd werden. De zaak Rosenberg heeft een stroom aan boeken en films opgeleverd.

De twee kinderen van de Rosenbergs, Michael en Robert, hebben jarenlang geijverd voor eerherstel van hun ouders. In 1997 maakte Netty Rosenfeld een documentaire over hen. Dat Julius een spion was hebben zij later ook moeten toegeven. Maar bij de doodstraf hebben zij zich nooit neergelegd. Robert heeft een fonds opgericht voor kinderen van politieke gevangenen. Hij heeft dezer dagen de leiding daarvan overgedragen aan zijn dochter Jennifer. Robert trok in een interview deze week de zaak van zijn ouders door naar het heden:

The legacy of my parents is their resistance. They were confronted by the US government and told that they must lie or die, that they had to admit to being involved in atomic espionage when that was not the case. My father was involved along with a number of other young men in trying to help the Soviet Union, but he had nothing to do with the atomic bomb and he was not going to lie about it.

Today, in the cases of Bradley Manning and Edward Snowden, and not only in these cases, these are young resisters, young people saying we are not going to put up with this government or any government having such awesome power to spy on the population. They will not renounce their beliefs—at least they haven’t so far, and I don’t think they will.

  1. 2

    “It was a queer, sultry summer, the summer they executed the Rosenbergs, and I didn’t know what I was doing in New York. I’m stupid about executions. The idea of being electrocuted makes me sick, and that’s all there was to read about in the papers — goggle-eyed headlines staring up at me at every street corner and at the fusty, peanut-smelling mouth of every subway. It had nothing to do with me, but I couldn’t help wondering what it would be like, being burned alive all along your nerves.

    I thought it must be the worst thing in the world.

    New York was bad enough. By nine in the morning the fake, country-wet freshness that somehow seeped in overnight evaporated like the tail end of a sweet dream. Mirage-gray at the bottom of their granite canyons, the hot streets wavered in the sun, the car tops sizzled and glittered, and the dry, cindery dust blew into my eyes and down my throat.”

    ― Sylvia Plath, The Bell Jar: A Novel

  2. 3

    @2 Had je die quote nou min of meer paraat omdat je het boek onlangs gelezen hebt, of is tie jaren blijven hangen? Ze schreef mooi, niks verouderd.

  3. 4

    Uit diverse boeken is me gebleken dat McCarthy veel minder gek was dan ik altijd dacht.
    Het communisme had veel meer voet in de VS dan algemeen werd en wordt gedacht.
    Elisabeth Dilling, ´The Roosevelt Red record and its background’, 1936, Chicago

    Het gekke met de atoombomgeheimen is dat Fuchs, een Manhattan fysicus, die geheimen op eigen initiatief en zonder beloning aan de Russen gaf, en dat Fuchs nooit vervolgd is, een rustige dood stierf in Engeland.
    De eerste Russische atoombom plofte in 1953, vijftien jaar eerder dan de VS had verwacht.
    Als iemand op z’n eentje de wereldgeschiedenis heeft veranderd, dan lijkt me dat Fuchs te zijn.

  4. 6

    @4: Uit diverse boeken is me gebleken dat McCarthy veel minder gek was dan ik altijd dacht.
    Het communisme had veel meer voet in de VS dan algemeen werd en wordt gedacht.

    Oh, de VS heeft een levendige linkse (wellicht communistische) traditie. Maar dat maakt McCarthy niet minder gek, ik zou bijna zeggen: integendeel.

  5. 8

    @4: Nils Bohr wou ook dat de Russen de bom zouden krijgen. Dit zodat beide zeiden elkaar in evenwicht zouden houden. Een kant met de bom was volgens hem een nachtmerrie omdat ze hem dan eerder zouden gebruiken.

    Was Nils Bohr nu ook een communist?

  6. 10

    Het communisme had veel meer voet in de VS dan algemeen werd en wordt gedacht.

    @4: Welke zaken doel je op? in 1932 had de communistische partij in de VS zesduizend leden. Nauwelijks significant te noemen. Hoeveel leden van de Americal Labor Party zijn tot in de Amerikaanse volksvertegenwoordigingen gestemd?

  7. 13

    Allemaal leuk SU maar de Sedition Act is maar twee jaar effectief wetgevend geweest en was lang (10 jaar ongeveer) voor Dilling haar boekje schreef. Dat is ongeveer even mal van Dilling als dat ik in het jaar 2000 een boekje zou schrijven over het rode Sovjet-gevaar uit het oosten.
    De Criminal Syndicalism Act heeft tot een handvol veroordelingen geleid, maar is in 1933 ook niet meer effectief. Kortom, wie de jaartallen even naast elkaar legt, ziet dat Elisabeth Dilling aan waanideeen leed en het is kenschetsend dat Objectief haar aanhaalt in 1936.

    Nee, dan zijn de Amerikaanse reactie op het uitbreken van de Russische revolutie en het hypernationalisme in de VS vlak na WO1 veel doorslaggevender factoren voor de eerste golf van anticommunisme tot 1930 waardoor de ALP zijn leden verloor. Maar zelfs dan nog: geen enkele, bij mijn weten, American Labor party lid heeft het ooit tot invloedrijk man/vrouw of zelfs volksvertegenwoordiger geschopt in de USA. En dat is wel wat je zou moeten verwachten, als het waar is wat Objectief beweert.

  8. 14

    @13: Kortom, wie de jaartallen even naast elkaar legt, ziet dat Elisabeth Dilling aan waanideeen leed en het is kenschetsend dat Objectief haar aanhaalt in 1936.

    Dat Dilling waanideën aanhing beaam ik. Vandaar ook mijn #7. Mijn #11 is al niet meer in relatie tot Dilling, maar een reactie op jouw. Het getal van zesduizend noemen van de CPUSA en het niet hebben van volksvertegenwoordigers geeft een vertekend beeld. Na de eerste red scare zijn velen gedeporteerd, gevlucht of ondergronds gegaan. De beweging was danook vooral buitenparlementair.

  9. 16

    @14:
    !936 was de verschijningsdatum van het genoemde boek.
    Heb je het gelezen ?
    Er zijn meer boeken, ik zou even moeten zoeken om latere boeken te vinden.
    Maar je vindt ook al het één en ander in John T. Flynn, ´The Roosevelt Myth, A critical account of the New Deal and its creator’, New York 1948, 1949.
    Roosevelt’s vrouw was dikke maatjes met communisten.
    Verder vertelde Bullitt in 1947 over de 1933 Roosevelt Stalin deal.
    Die verklaart waarom Eisenhower de VS troepen opdracht gaf Berlijn niet te nemen, en waarom VS troepen een 50 km voor Praag niet meer verder mochten.

  10. 19

    @Objectief: je bent net een gans. Komt net uit het ei en volgt het eerste wat hij tegenkomt / leest. Het eerste wordt de moeder. Je mist het onderscheidend vermogen.

  11. 22

    @20: Alles wat geen koren is, is kaf. Die verzameling is groter en dus is de kans dat je kaf kiest groter (er is niet gezegd dat hij nooit koren opmerkt).

    /offtopic
    /geleuter

  12. 23

    @16: Volgens Dilling was Roosevelt een communist, en volgens Flynn een fascist. Je ziet niet eens de inconsistenties in je eigen betoog.