Wanneer is iemand te rijk?

ONDERZOEK - door Vincent Buskens en Ingrid Robeyns.

Nederlanders zijn het er in grote lijnen over eens wanneer mensen simpelweg teveel geld hebben. Toch vinden ze overheidsmaatregelen die voorkomen dat mensen extreem rijk worden, zoals een bovengrens aan spaargeld en erfenissen, niet nodig. Extreme rijkdom belasten om de armoede van anderen te verlichten, vindt men wel een goed idee.

Sinds het boek van Piketty ‘Kapitaal in de 21ste eeuw’ (2014) is de discussie over sociale ongelijkheid weer opgelaaid en zeker ook over de wenselijkheid dat sommigen in onze samenleving extreem veel geld en kapitaal accumuleren. In de politiek zien we dan ook steeds meer voorstellen om bijvoorbeeld extreem rijken zwaarder te belasten. Filosofen hebben zich afgevraagd of er een ‘rijkdomsgrens’ bestaat als tegenhanger van de armoedegrens en of er in de samenleving consensus zou zijn over waar zo’n grens zou kunnen liggen tussen mensen die rijk zijn en mensen die extreem rijk zijn – gedefinieerd als dat ze veel meer luxe hebben dan nodig.

Wij onderzochten dit aan de hand van twee vragen. Bestaat er consensus binnen een representatieve steekproef van Nederlanders over waar een rijkdomsgrens min of meer zou moeten liggen? En vinden mensen dat de overheid maatregelen moet nemen om te voorkomen dat mensen teveel kapitaal vergaren en te ver boven de rijkdomsgrens uitkomen?

Tien fictieve families

Om de rijkdomsgrens vast te stellen, legden we respondenten tien fictieve beschrijvingen van families voor in volgorde van toenemende rijkdom (zie tabel 1). De beschrijvingen bestonden uit de grootte van het huis (en de mate van luxe) van deze familie, of ze een tweede huis in Zuid-Frankrijk hadden, of ze een bescheiden of een dure auto hadden of zelfs twee dure auto’s, of ze twee, drie of vijf keer per jaar op vakantie gingen en hoeveel spaargeld ze achter de hand hadden.

Tabel 1. Tien hypothetische families

© Ingrid Robeyns, Vincent Buskens. Via Sociale Vraagstukken

© Ingrid Robeyns, Vincent Buskens. Via Sociale Vraagstukken

Respondenten gaven voor elke familie op een schaal aan hoe rijk ze deze familie vonden. De schaal liep van 1 (deze familie heeft net voldoende om rond te komen) tot 5 (deze familie heeft veel meer dan nodig om een welvarend leven te leiden). Als respondenten een familie in deze laatste categorie plaatsten, interpreteren we dit als dat ze deze familie extreem rijk vonden en dat deze familie dus een hoeveelheid rijkdom had die boven een mogelijke rijkdomsgrens ligt.

Is extreme rijkdom een probleem?

Daarna legden we respondenten stellingen voor om te meten hoe problematisch ze extreme rijkdom vinden en of ze interventie van de overheid om deze rijkdom te beperken zouden steunen.

Bijvoorbeeld abstractere stellingen zoals ‘Zolang mensen hun geld eerlijk volgens de regels verdiend hebben en niet aan belastingontduiking doen, is het geen probleem als ze extreem rijk worden’ en concretere stellingen als ‘Als de regering-Rutte III moet kiezen tussen het verlagen van de voorzieningen voor de meest kwetsbare medeburgers en het verhogen van de belastingen op de inkomens van de rijken en superrijken, dan moet ze voor belastingverhoging kiezen’.

Grote overeenstemming over rijkdomsgrens

Het eerste resultaat van onze studie is dat er grote overeenstemming is over waar de rijkdomsgrens ongeveer zou moeten liggen. Ongeveer 67 procent van onze respondenten legt de rijkdomsgrens ergens tussen een kapitaal van 1,2 en 2,7 miljoen euro. Daarnaast is bijna 83 procent het erover eens dat een familie met meer dan 2,7 miljoen aan kapitaal extreem rijk is. Er lijkt dus consensus te zijn dat mensen echt niet meer dan 3 miljoen euro aan totaal kapitaal nodig hebben om een zeer welvarend leven te leiden.

Opvallend is dat waar mensen de rijkdomsgrens leggen nauwelijks afhangt van hun demografische kenmerken. Mensen met een hoger inkomen, een hogere opleiding en een hogere leeftijd leggen de rijkdomsgrens ietsje hoger en vrouwen ietsje lager, maar deze verschillen zijn echt klein. Mensen die meer geneigd zijn maatregelen om rijkdom tegen te gaan te ondersteunen, vinden dat de rijkdomsgrens wat lager zou moeten liggen dan andere respondenten aangegeven.

Tot slot is meer dan twee derde van de mensen het niet eens met de stelling dat overheidsmaatregelen moeten voorkomen dat mensen extreem rijk kunnen worden, zoals een maximum stellen aan hoeveel spaargeld iemand heeft, of hoeveel iemand kan overerven. Als de overheid moet afwegen tussen de rijkeren meer belasten of de armeren ontzien, dan blijkt er wél een meerderheid te zijn voor het hoger belasten van de rijkeren.

Rijkdom net als armoede bespreekbaar maken in politiek

Er bestaat dus zoiets als een rijkdomsgrens die de rijken scheidt van de extreem rijken. Mensen zijn in staat zo’n grens aan te geven en er lijkt binnen de Nederlandse samenleving ook behoorlijke overeenstemming te zijn over waar die zou moeten liggen. Politici kunnen zo’n grens gebruiken om het niveau van rijkdom bespreekbaar te maken op een soortgelijke manier als de armoedegrens.

De tweede interessante bevinding is dat mensen niet oordelen dat extreme rijkdom zonder meer bestreden moet worden door de overheid, maar er lijkt wel draagvlak om extreme rijkdom te belasten als dat ten goede kan komen aan het verlichten van de armoede van anderen.

Dit artikel verscheen eerder op Sociale Vraagstukken. Vincent Buskens is hoogleraar Theoretische Sociologie bij de afdeling Sociologie, Universiteit Utrecht. Ingrid Robeyns is hoogleraar Ethiek van Instituties bij het Ethiek Instituut van de Universiteit Utrecht.

Dit artikel is gebaseerd op ‘How Rich is Too Rich? Measuring the Riches Line’ (2020), van Ingrid Robeyns, Vincent Buskens, Arnout van de Rijt, Nina Vergeldt en Tanja van der Lippe, gepubliceerd in Social Indicators Research. Voor details en referenties verwijzen we naar deze publicatie.

Reacties (20)

#1 KJH

Een zwembad is ten eerste niet zo duur in de aanleg, en in de exploitatie, in dit land, vaak more trouble than it’s worth, hoor. Dat gezegd zijnde: ja, de overheid moet achter kapitaal aan. En niet loon, zoals ze nu doen, wat alleen maar hard werken ontmoedigt.

#1.1 Hans Custers - Reactie op #1

Wat mij betreft is er zeker ook een redelijke bovengrens voor een salaris. Hoe wil je rechtvaardigen dat er mensen zijn die 100 keer meer loon krijgen dan degenen die hun kantoor schoonmaken?

#1.2 Dick Veldkamp - Reactie op #1.1

Inderdaad. Waarom niet de Wet Normering Topinkomens (de Balkenende-norm) universeel invoeren? Twee ton per jaar is toch leuk betaald?

Trouwens, het hoeft niet perse zo’n harde grens te zijn, een schijf van 70% inkomstenbelasting (bijvoorbeeld vanaf 100k) zou ook kunnen.

#1.3 Hans Custers - Reactie op #1.2

Twee ton per jaar is toch leuk betaald?

Dat lijkt mij ook. Ben van Beurden zal het er wel niet mee eens zijn, want die zou daarmee 99% van zijn inkomen inleveren. Die krijgt niet 100, maar 1000 keer het minimumloon. Ofwel, voor wat hij in een dag binnenhaalt moeten zijn laagstbetaalde werknemers (in Nederland) een kleine drie jaar werken.

Dit is natuurlijk het meest extreme voorbeeld. Maar voor mij blijft het onbegrijpelijk dat iemand meent daar recht op te hebben, in plaats van zich te pletter te schamen.

#1.4 Frank789 - Reactie op #1.3

Zou Ben van Beurden een pietsie inleveren nu hij tot wel 9.000 collega’s op straat zet?
Of wordt hij slechts gestraft voor de gehalveerde beurskoers in 2020?

Overigens, ik heb het niet bijgehouden, maar wordt goed nieuws bij voorkeur door de CEO verteld en slecht nieuws door “een woordvoerder van Shell”?

https://www.nrc.nl/nieuws/2021/01/12/reorganisatie-shell-ten-koste-van-een-tiende-personeel-nederland-a4027232

#1.5 beugwant - Reactie op #1.3

Dat iemand zo’ absurde beloning beloning eruit onderhandelt is een ding, maar degene die zich pas echt moet schamen is die minkukel die daarin meegaat en hem ook echt zoveel geld toeschuift.
Want wanneer iemand Five times a year: 1 time a winter holidays, one week Canary Islands, twice to a European City, and two weeks to Thailand afwezig is, is het bewijs geleverd dat het bedrijf ook wel zonder zo’n kostenpost door kan draaien.

#1.6 beugwant - Reactie op #1

Het stuk tuin dat ervoor nodig is, moet je wel hebben en de (extra) grond waar dat kan en mag is doorgaans wel duur.
Als gezin* 1 op haar vinexpostzegel de fietsen naast de tuinset zet, kan er echt geen zwembad meer bij.

*Of woont oma ook nog in?

#2 Rigo Reus

Zo gauw als je een auto gekocht hebt, dan valt dat toch niet meer onder rijkdom? Het ding wordt alleen maar minder waard en kost verder alleen maar geld. Het is geen investering of belegging maar een kostenpost. Dus als je er twee hebt, twee kostenposten.

#2.1 Bismarck - Reactie op #2

Zolang die auto het doet, is het (net als elke bezitting) wel nog (nuttig) kapitaal. En het wordt best een moeilijk rekensommetje of een auto alleen maar geld kost (in plaats van bespaart), als je bijvoorbeeld dagelijks moet reizen. Ik denk dat voor beroepen waarbij je bij mensen aan huis moet komen dat rekensommetje gunstig uitvalt voor autobezitters (ik zie een loodgieter op het platteland bv. weinig overhouden als ie voor elk bezoek een taxi moet bellen).

Daarnaast hangt het ook wel af van wat voor auto het is. Juist onder de extreemrijken komt wel degelijk autobezit als belegging voor.

#2.2 Rigo Reus - Reactie op #2.1

Omdat er specifiek Porsche wordt genoemd, schreef ik dat. Niet echt een auto geschikt als bedrijfsauto.

#2.4 beugwant - Reactie op #2.3

Is die 917K* eigenlijk wel toegelaten voor de openbare weg? Die Pebble Beach koetsen zijn dan ook wel een schoolvoorbeeld van veel te dure hebbedingetjes die hun dagen slijten in geklimatiseerde privétoonzalen en hooguit in de parade naar de show nog op eigen kracht rijden. Een grotere verspilling van paardenkrachten is bijna niet denkbaar.
.
.
*waarbij die K vast niet voor Kombi staat…

#2.5 Maggi - Reactie op #2

Dat je het je kunt veroorloven iets te bezitten dat ook na aankoop alleen maar verdere financiële lasten oplevert zoals een auto is toch juist een schoolvoorbeeld van rijkdom?

#2.6 beugwant - Reactie op #2.5

#2.1.1.1 toont aan dat die lasten wel kunnen worden terugverdiend. Maar dat geldt zeker niet altijd. De waardestijging van mijn eigen oldtimertje uit dezelfde periode compenseert bijvoorbeeld bijlange na niet al die jaren stalling ervoor huren.

#2.7 Bismarck - Reactie op #2.6

Je bent toch vast bekend met het Limburgse gezegde De duivel schijt op de grootste hoop*?

*vertaling voor de andere gasten

#2.8 beugwant - Reactie op #2.7

De duiven daarentegen, die scheten er wel een hoop op…

#3 sikbock

De tweede interessante bevinding is dat mensen niet oordelen dat extreme rijkdom zonder meer bestreden moet worden door de overheid, maar er lijkt wel draagvlak om extreme rijkdom te belasten als dat ten goede kan komen aan het verlichten van de armoede van anderen.

“Het verlichten van de armoede van anderen” is mij te algemeen. Er is veel armoede in de wereld.
# Wie gaan we met die belastingopbrengsten wel ondersteunen en wie niet? of:
# Gaan we meer belasting heffen om alle armen in de wereld te ondersteunen?

Maakt nogal wat uit voor het “draagvlak” lijkt mij.

Als die vragen niet gesteld zijn kan het onderzoek (wat mij betreft) zo de prullenbak in.

#3.1 Janos - Reactie op #3
#3.2 sikbock - Reactie op #3.1

Staat er niet in hoor. Men heeft het alleen over “kwetsbare burgers”. Er is dus alleen een (algemene) ethische vraag gesteld in de zin van: “bent u ook voor een rechtvaardiger wereld?” tsja. Er zitten dus allerlei impliciete vooronderstellingen in het onderzoek

Op zich wel begrijpelijk maar het gaat uit van m.i. een te simplistische vraagstelling. Als ze hadden gespecificeerd wat volgens hen kwetsbare burgers zijn bv: jong/ oud/ man/vrouw/ immigranten/ gedetineerden/ werkelozen/ gehandicapten/ arbeidsongeschikten/ illegalen/ drugsverslaafden/ prostituees/ uitgebuite werknemers/mensen met schulden/ psychiatrische patiënten/ gescheiden moeders moeders/ vaders etc. en of iedereen steun zou moeten krijgen, was het probleem opeens een stuk ingewikkelder geworden, waren de kikkers keuzes gaan maken en aan alle kanten de kruiwagen uitgesprongen. ( en was er van hun onderzoek niks terecht gekomen)

#3.3 Hans Custers - Reactie op #3

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

| Registreren

*
*
*