Vergeet de financiële crisis, de landbouwcrisis is veel ernstiger

Wist je dat 25 miljoen gezinnen wereldwijd primair afhankelijk zijn van koffie? Daar bedoel ik niet mee dat ze zonder hun dagelijkse bakkie pleur niet wakker worden, maar dat hun leven afhangt van de productie en verwerking van koffie. Koffie is een zogenaamde ‘tropical commodity’ net zoals katoen, suiker, cacao, palmolie en soja. Deze landbouwsectoren zijn gigantisch: in het totaal zijn wereldwijd honderden miljoenen mensen (vooral rond de evenaar) en zelfs hele economieën afhankelijk van de handel hierin. Gezien de schaal is het zorgwekkend dat landbouw misschien wel de meest niet-duurzame activiteit is. Ze zorgt voor enorme uitstoot van broeikasgassen, zoetwatergebruik, verlies aan biodiversiteit, ontbossing en slavernij.

Nu kun je je schouders ophalen en denken dat het wél mensen van werk en eten voorziet. De keerzijde daarvan is alleen dat de wereldpopulatie daardoor ook sterk stijgt. De voedselproductie moet worden verdubbeld maar het huidige systeem maakt onze aarde kapot. Deze sector structureel veranderen is de grootste uitdaging van de toekomst, aldus Lucas Simons tijdens de tweede bijeenkomst People, Planet, Profit en Principles.

People

Niet-duurzame activiteiten hebben vaak vergaande en onvoorziene consequenties, niet alleen voor de natuur maar ook voor mensen. Zo leidt klimaatverandering tot migratie en urbanisatie; zo’n 1 miljard mensen op aarde zijn constant aan het migreren. Dr. Anja Mihr houdt zich bezig met de vraag wie de rechten van deze mensen beschermt. In principe zijn er na de Tweede Wereldoorlog voldoende verdragen, declaraties en wetten opgesteld voor de mensenrechten, maar de implementatie ervan wil nog wel eens mis gaan. Zij ziet dan ook dat er herstructurering van macht en uitvoering nodig is, zeker in tijden van imminente dreigingen zoals klimaatsverandering.

In de praktijk is dit al gaande, bijvoorbeeld in Mumbai. Een derde van deze megastad, die ontstond door migratie, staat niet langer onder controle van lokale autoriteiten. Je zou kunnen verwachten dat het een verwaarloosd gebied is, gedomineerd door criminaliteit, maar het is verre van een conflictzone. Ondanks de verschillende etnische en religieuze achtergronden van de bevolking kwalificeert deze samenleving zich als een democratie. De mensen hebben, met hulp van onafhankelijk organisaties, zichzelf georganiseerd. Deze bottom-up benadering, zonder interventies van de overheid, zie je steeds vaker.

Bedrijven als katalysator

Dr. Tom Rodrigues liet zien dat maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) zeer succesvol kan zijn mits je aan twee voorwaarden voldoet. Vroeger waren duurzaamheid en MVO voor de elite, en als je ze benaderbaar wilt maken voor het grote publiek moet je de juiste taal spreken. En niks spreekt zo aan als geld. Door duurzaamheid vanuit een economisch in plaats van een ideologisch perspectief te benaderen krijg je de massa mee. De tweede voorwaarde is dat je creatief moet zijn in duurzame initiatieven en dat deze zich vaak aan de onderkant van de economie afspelen. Zelf zette Rodrigues autisten in om computerprogramma’s te testen (omdat zij zeer geschikt zijn voor langdurig, repeterend werk), blinden achter de telefoon (het is bewezen dat zij het telefoneren langer volhouden) en huurde hangjongeren in als parkeerwacht.

Deze hangjongeren zorgden op het parkeerterrein van het bedrijf van Rodrigues voor overlast, waarop de directie besloot een van die jongens er uit te pikken. Hij werd parkeerwacht en moest zijn eigen vrienden buiten de deur houden. In de tussentijd vulde hij de banden van de auto’s met lucht. De juiste bandenspanning van de leaseauto’s spaarde het milieu en leverde een jaarlijkse kostenbesparing op. Uiteindelijk begon de jongen zijn eigen bedrijfje hierin: zo werd een sociaal project een economisch succesverhaal.

Ook bedrijven moeten volgens Lucas Simons deel uitmaken van de grondige verandering van de tropische landbouwsector, door hen bewust te maken waar de grondstoffen van hun producten vandaan komen. Door duurzame keurmerken in te voeren zal het publiek uiteindelijk overstag gaan, want wie wil er nou koffie kopen gemaakt door kinderen? Tegenwoordig is 40% van alle koffie duurzaam en binnenkort zal dit oplopen tot 100%, want niemand wil achter blijven. De prijs van producten blijft gelijk terwijl de kwaliteit omhoog gaat, omdat duurzamer produceren bijna altijd gepaard gaat met een hogere efficiëntie. Hetzelfde stukje grond levert meer op.

De overheid als manager

Heeft de overheid dan helemaal geen rol meer en ligt de bal bij de grote bedrijven, kleine ondernemers en het individu? Tom Rodrigues zegt dat de overheid een functie heeft in ‘naming and shaming’. Door lijstjes te maken van minst duurzame bedrijven, loopt de druk om te veranderen op. Niemand wil te boek staan als slavendrijver nummer 1 (hopelijk gaat dit lampje ook snel branden bij Apple Inc). Anja Mihr stelt dat in de toekomstige herstructurering de overheid meer de rol van manager krijgt, tussen overkoepelende organisaties (zoals de EU) en het individu in. Ten slotte geeft Lucas Simons het voorbeeld van de legbatterij: nadat veel bedrijven besloten eieren duurzaam te produceren, kwamen de Europese nationale overheden en de EU tot de beslissing legbatterijeieren helemaal te verbieden. Ze zullen het niet zelf initiëren, maar volgen doen ze wel.

Kijk de lezingen hier terug. Volgende week houden prof. dr. mr. Herman Philipse, prof. dr. Klaas van Egmond en prof. dr. Marcus Düwell elk een korte lezing onder de titel Profijt van principes: De nieuwe economie – En ik dan?

Dit stuk is geschreven door Laura Mol.

  1. 1

    De voedselproductie moet worden verdubbeld maar het huidige systeem maakt onze aarde kapot.

    Ssja. Het héle stelsel (politiek/ financieel/ voedsel/ energie enz.) is achterhaald kan niet meer aan verwachtingen op langere termijn voldoen zit in een systeemcrisis…en is ook nog eens aan elkaar gelinkt.

    Als de 5 jaar geleden aangeschafte pc, dan moet er écht iets nieuws komen.

  2. 3

    Ik had een vergelijkbaar gevoel. Hoezo Derde Wereld probleem, die belastende landbouw. Nederland heeft misschien wel de minst duurzame landbouw sector ter wereld. In vergelijking met onze bevolkingsdichtheid valt het nog wel mee daar in Kenia. Warrig stuk.

  3. 5

    Drie opmerkingen n.a.v: ‘Vergeet de financiële crisis, de landbouwcrisis is veel erger

    1. ‘Nu kun je je schouders ophalen en denken dat het wél mensen van werk en eten voorziet. De keerzijde daarvan is alleen dat de wereldpopulatie daardoor ook sterk stijgt.’

    Ik begrijp deze zin niet. Wordt er in beweerd dat dát wat mensen van werk etc voorziet, bevolkingsgroei stimuleert? Zou kunnen.

    2 Dat de regio Mumbai zich niet in een groot bidonville ontbindt, lijkt mij minder de verdienste van de democratie, dan die van het kaste-stelsel.
    Mensen in India (Hindus) kunnen ‘en subgroupe’ leven met verschillen die elders desastreus uitpakken.

    3. Ik vermoed dat op wat dieper niveau beschouwd de financiële crisis = de landbouwcrisis.

    4. ‘Vergeet de financiële’ etc. is een artikel verzadigd van modernistisch jargon en idem opvattingen. Geklets.

  4. 6

    Voedselproductie stimuleert inderdaad de bevolkingsgroei. Het is een biologische maar vaak niet begrepen wetmatigheid dat voedselgevers en voedselnemers elkaar in evenwicht houden. Onze culturele mythologie vertelt ons dat wij OP EEN DAG in staat zullen zijn te beslissen met minder mensen te zijn en alle hongerigen zullen voeden afschoon dat de laatste 10.000 jaar nog nooit is gebeurd. Het meest afschuwelijke onderdeel van deze mythologie vormt ons collectief waandenkbeeld dat we te maken zouden krijgen massale sterfte wanneer we de produktiename NIET zouden voortzetten. Alsof onze auto blijft doorrijden zonder brandstof in de tank …

    Food Production and Population Growth – Daniel Quinn
    http://www.youtube.com/watch?v=8bSJEUmAnlQ

  5. 9

    Volgens mij moet je het omdraaien, door de steeds groeiende wereldbevolking stijgt de vraag naar voedsel i.p.v. andersom. In landen waar voedsel volop voorradig is daalt door de bank genomen het geboortecijfer. De claim dat duurzaam meer productie per oppervlakte oplevert lijkt mij ook dubieus, scharrelkippen leveren veel minder productie per vierkante meter dan legbatterij kippen, voor jouw luxe scharrelei hadden 5 anderen een legbatterij ei kunnen eten.
    Landbouwgrond levert in de regel veel minder opbrengst zonder kunstmest, bestrijdingsmiddelen en niet duurzame zaken als irrigatie.

    Duurzame producten zijn in feite luxe producten, willen we een groeiende wereldbevolking van voedsel blijven voorzien dan moeten we de productie per oppervlakte sterk verhogen of steeds meer natuuroppervlak voor voedselproductie inzetten. De enige duurzame oplossing is de groei van de wereldbevolking afremmen of zelfs iets terugdraaien. Anders blijf je achter de feiten aanhollen en moet je accepteren dat de productie kunstmatig verhoogd moet worden, danwel het productie oppervlak de natuur blijft verdringen.

  6. 10

    dan hingen alle politici in een boom

    ( en had ik een low-cost moleculaire voedsel printer uitgevonden, die je kunt weggeven maar enkel werkt voor mensen die niet zonder kunnen, want je moet de economie ook weer niet willen slopen )

  7. 11

    Het aantal mensen groeit alleen wanneer je meer voedsel toedient. Wij en andere organismen kunnen nu eenmaal niet leven van zonneschijn, maanstralen of regenbogen.
    Op dit moment zorgt de voedselrace ervoor de we de biomassa van onze planeet omzetten in mensmassa. Het land dat als levensonderhoud diende voor honderden soorten en miljoenen individuen dient nu voor het onderhoud van menselijk vlees. Ieder jaar meer en meer.
    Evenmin als de eerdere wapenwedloop kan de nog dodelijkere voedselrace niet gewonnen worden, alleen eindigen in catastrofe. Er is slechts één oplossing: uit de wedstrijd stappen.

  8. 12

    Niet de Landbouw, maar de explosief stijgende wereldbevolking is het probleem. Iedereen veel kinderen, kindersterfte bestrijden, anticonceptie Hùh? Al die kinderen eten, dan een brommer en vervolgens een auto. En dan de problematiek benoemen als “Landbouw is niet duurzaam”? Landbouw is topsport ten faveure van de wereldbevolking. Low input- High output, voor niet-kostendekkende prijzen.