REDD moet het bos redden

Dit is een gastbijdrage van Marjolein van de Water van Noticias.nl.

Rijke landen gaan arme landen betalen om hun bossen te beschermen. En als alles volgens plan verloopt, kunnen bedrijven hier goed aan verdienen. Walmart, de Wereldbank en andere grote spelers op de klimaattop in Cancun, zijn laaiend enthousiast over REDD, een mechanisme waarbij men de co2 die in bomen ligt opgeslagen, inzet om klimaatverandering tegen te gaan. Boeren en sociale organisaties vrezen voor de gevolgen ervan.

REDD (Reducing Emissions from Deforestation and Forest Degradation) was een van de weinige punten op de agenda in Cancun, waar de VN landen redelijk unaniem achter staan. Het idee is simpel. Bomen en planten absorberen co2 en slaan dat op. Landen gaan eerst uitrekenen hoeveel co2 er precies ligt opgeslagen in hun bossen. Als ze deze bossen vervolgens niet kappen, telt dat als vermindering van uitstoot. Hiervoor worden de landen dan financieel gecompenseerd. Kortom, er komt een prijskaartje te hangen aan de co2 die opgeslagen ligt in bomen.

Bomen op de markt
De vraag is natuurlijk wie dat gaat betalen. Brazilië is groot voorstander van het opzetten van een fonds waar rijke landen geld in storten. Ontwikkelingslanden kunnen dit geld dan gebruiken om hun REDD programma’s te financieren. Maar de meeste landen, vooral de westerse landen, pleiten voor een systeem waarbij ze de co2 uit bossen op de emissiemarkt kunnen verkopen. Zo kunnen landen en bedrijven die meer uitstoten dan afgesproken, hun klimaatschuld aflossen.

In theorie is iedereen gebaat bij REDD. Bijna 20 procent van de wereldwijde uitstoot wordt veroorzaakt door ontbossing. Het beschermen van bossen zou dus een grote bijdrage leveren aan een beter klimaat. Maar dat niet alleen. Gemarginaliseerde groepen zouden betaald kunnen worden voor het beschermen van de bossen waarin ze leven. Het kan ecotoerisme stimuleren en leiden tot betere waterkwaliteit en een grotere biodiversiteit.

De Europese landen waren vorig jaar in Kopenhagen zo enthousiast, dat ze bereid zijn de komende jaren 4,5 miljard dollar te reserveren voor REDD programma’s. Dat is niet alleen omdat ze zo begaan zijn met de bossen, economen hebben berekend dat het redden van regenwoud in ontwikkelingslanden een veel goedkopere manier is om klimaatverandering tegen te gaan, dan bijvoorbeeld het bouwen van windmolens in Europa.

Van wie is het bos?
Maar niet iedereen deelt dit enthousiasme. “REDD is een ramp voor de mensen die in de gebieden wonen waar het om gaat”, zegt Tom Goldtooth van Indigenous Environmental Network. Wereldwijd zijn er zo’n 1,5 miljard mensen die voor hun levensonderhoud afhankelijk zijn van de bossen. Bij gebrek aan landrechten hebben zij niks te zeggen over deelname aan een REDD programma of op het verloop ervan.

Mensen die niet de officiële eigenaar zijn van land, kunnen geen aanspraak maken op de emissierechten die het behoud van de bossen opbrengen. Hiervoor zijn ze afhankelijk van de soms corrupte regeringen.

Voorstanders presenteren het mechanisme als voordelig voor de inheemse bevolking. Maar de REDD programma’s zijn soms juist in strijd met de belangen van de bewoners van de bossen. Dit blijkt uit een deze week verschenen reader van onder meer Carbon Trade Watch. De onderzoekers tonen aan dat REDD programma’s in bijvoorbeeld Papoea Nieuw Guinea, gedwongen ontruimingen en ernstige mensenrechtenschendingen tot gevolg hebben.

En dat niet alleen, afhankelijk van de eisen die in het contract staan, kunnen de bewoners gedwongen worden hun leefstijl aan te passen. REDD belet hen dan het bos te blijven gebruiken voor hun levensonderhoud.

Onduidelijkheid over effectiviteit
Goldtooth beweert bovendien dat REDD niet per definitie ontbossing tegen gaat. De brede definitie die de VN hanteert voor bos, kan volgens hem juist tot meer ontbossing leiden. Niet alleen gebieden met bomen, ook velden met monoculturen als soja en palmolie, of snelgroeiende bomen zouden dan onder REDD vallen. Dit maakt het mogelijk om regenwoud te kappen en daarvoor in de plaats grootschalige plantages te bouwen.

“Op die manier leidt REDD dus alleen maar tot grotere problemen”, zegt Goldtooth. “Bedrijven gaan dan juist meer bomen kappen. Immers, als je er monoculturen op zet, kun je daar meer geld mee verdienen.” Daarbij is volgens Goldtooth nooit bewezen dat uitstoot op de ene plaats, gecompenseerd kan worden door elders genoeg co2 te absorberen.

Ook het openen van de emissiemarkt voor REDD kan rekenen op felle kritiek. “In plaats van de eigen uitstoot te verminderen, gaan rijke landen en bedrijven arme landen betalen zodat ze zelf door kunnen gaan met vervuilen”, zegt Sylvia Ribeiro, onderzoeker bij ECT. “Met emissierechten wordt druk gespeculeerd en het is een winstgevende business. Het komt er dus op neer dat de vervuilers uiteindelijk geld verdienen aan REDD terwijl de lokale bevolking hier vrijwel niets van terugziet.”

Na Cancun
De vraag is na Cancun niet meer zozeer of REDD er komt, maar hoe het eruit zal zien. Er is besloten dat REDD vooralsnog betaald gaat worden uit het nieuw op te richten Groene Fonds, een door de Wereldbank beheerd fonds dat arme landen moet helpen klimaatverandering tegen te gaan. In Durban wordt volgend jaar verder gepraat over de precieze invulling en de voorwaarden van de programma’s. En over de vraag wanneer en op welke manier REDD op de emissiemarkt kan worden gebracht.

De tegenstanders verwerpen het hoe dan ook. “De lucht boven een bos privatiseren is niet de oplossing”, zegt Goldtooth. “Natuurlijk moeten de bossen beschermd worden. Maar om het klimaatprobleem op te lossen, moet iedereen, de rijke landen voorop, de uitstoot verminderen. En niet hun slechte gedrag compenseren door elders lucht te kopen.”

  1. 1

    Door middel van het creëren van een CO2 markt wordt wederom geprobeerd de ontbossingsproblematiek op te lossen. Al die politicie, lobbyisten, adviseurs en experts moeten toch immers ergens mee aan het werk worden gehouden, dus waarom het probleem direct aanpakken…

  2. 2

    Ik vind het een fantastisch doel, maar een perverse prikkel, en het middel dat gebruikt wordt (CO2 credits) zo verschrikkelijk de haren te berge rijzend rijp voor een wereldwijde economische crisis, dat ik er toch tegen moet stemmen.

    Sure, plant bomen. Prima plan. Meer bos = beter. Maar bomen laten staan zou je geen krediet moeten opleveren: dat is geld krijgen voor geen werk leveren. Bossen planten betalen, daarentegen, is prima. En CO2 credits zijn iets wat ons nog eens heel hard in de staart gaat bijten.

  3. 3

    Ik ben bang dat ik de enige mens op aarde ben die niet snapt dat het klimaat erop vooruit gaat, als partij A zijn bossen laat staan en partij B dit aangrijpt om CO2 uit te stoten (emissierechten). Kan iemand me uitleggen hoe dat werkt? De hoeveelheid CO2 in de lucht wordt toch hoger (zou ik zeggen) …

  4. 5

    De bossen die partij A laat staan, zouden zonder het geld van partij B (betaald via emissierechten) voor de bijl zijn gegaan. Een van de knelpunten is echter de vraag of het door partij B betaalde geld ook daadwerkelijk aan de bescherming van het bos wordt besteed…

  5. 6

    Het gaat om het VERMIJDEN van emissies door ONTBOSSING. De schattingen lopen uiteen, maar ontbossing zorgt tussen 8 en 20% van de totale mondiale uitstoot van broeikasgassen. Als je ontbossing kan terugdringen dan dring je dus emissies terug.

    Uiteraard moet het systeem niet er toe leiden dat rijke landen ongestoord kunnen blijven uitstoten. Maar in veel bedrijven wordt nu al de uitstoot vermindert, je blijft echter voorlopig nog zitten met zogenaamde niet-mitigeerbare emissies (omdat we immers nog in een koolwaterstof economie leven) deze uitstoot kan je als bedrijf juist compenseren door te investeren in REDD.

    Dus strenge reductie in rijke landen, maar met investeringen in REDD in arme landen.

  6. 9

    @Carlos: En daar liggen dan ook grote uitdagingen (bijvoorbeeld hoe meet ik zaken als biodiversiteit) en daar gaat, ben ik bang, dan ook een groot deel van het geld heen…

  7. 10

    Als WalMart er enthousiast over is, dan wéét je dat het een slecht idee is. Die gasten doen niks als het geen megawinsten oplevert en gaan over lijken.

  8. 11

    Ik wordt hier erg saggerijnig van. Het lijkt een hele prestatie als een land haar bossen niet tegen de vlakte mept (bravo!). En als je daarvoor betaalt krijg je het recht om CO2 uit te stoten (bravo!). En in Cancun wordt dat nog gevierd ook. Op deze manier schiet het natuurlijk niet op.

    Ik snap het principe hier achter (heel goed zelfs), maar ontkom niet aan het idee dat het ons in slaap sust. Hoe nobel bosbehoud en -herstel ook is. De broodnodige transitie in de energiehuishouding wordt ermee uitgesteld.

  9. 13

    wat een STAATSPROPAGANDA

    Rijke landen gaan arme landen betalen om hun bossen te beschermen.
    In welke consumptiemaatschappij leef jij? In de “realiteit” betalen rijke landen aan arme landen voor de bomen die gekapt zijn (je weet wel die grondstof hout en alle aanverwante producten zoals die ikea spaanplaat rommel)

    De vraag is natuurlijk wie dat gaat betalen.
    Het antwoord is zoals altijd bij bedenksels van dergelijke vergaderclubjes: jan met de pet. De realistische vraag zou moeten zijn: wie gaat wat betalen waarmee?

    In theorie is iedereen gebaat bij REDD.
    In theorie is REDD een vergaderclubje met nog minder verstand van het milieu en de natuur dan jan met de pet. Maar vergaderen is niet gratis en de loonslaven moeten wel genoeg onder het juk blijven. In theorie kan je beter thuis blijven, gebruik je lekker weinig energie. In theorie kan je beter meubels van echt hout kopen i.p.v. spaanplaat. In theorie is REDD een soort verplicht goed doel waarbij je een goed gevoel kan/”moet” kopen terwijl je nog steeds lekker consumeerdert (á 5% per jaar om de economie van -steeds meer- schuldpapiertjes in stand te houden)

    Mensen die niet de officiële eigenaar zijn van land, kunnen geen aanspraak maken op de emissierechten die het behoud van de bossen opbrengen.
    De veronderstelling dat iemand een “eigendoms”papiertje heeft en daarmee “aanspraak” kan maken op windhandel is echt zwaar dubieus en een redenatie uit het ongerijmde van een systeem”denk”robot -lees raamamtenaar en/of beroepsvergaderaar en/of andere zinloze papier heen&weerschuiver-.

    De vraag is na Cancun niet meer zozeer of REDD er komt, maar hoe het eruit zal zien.
    Er zal wel geen referendum komen, de toneelspelersgroepen -lees politieke partijen- zullen het wel niet in het verkiezingsprogram zetten en mochten ze dat wel doen dan wordt het wel door je strot geduwd in de onderhandelingen achter gesloten deuren. Ik wijs dit soort mensen en hun structuurtjes waarvoor zij graag willen dat ik betaal direct van de hand. Ik wil graag zeggen tegen die mensen: verwijder eerst de balk uit je eigen oog voordat je een opmerking maakt over de splinter in iemand ander zijn oog.

  10. 14

    @Minik: Kyoto is een verdrag (afspraken) REDD is een instrument (mechanisme). Belangrijkste instrument van het Kyoto verdrag is het Clean Development Mechanism (CDM). REDD is indertijd niet opgenomen in het Kyoto verdrag, maar naar verwachting wordt het dus wel opgenomen als instrument in het volgende klimaat akkoord dat Kyoto moet gaan vervangen c.q. opvolgen. Kijk ook eens op wikipedia.

  11. 15

    Stel dat de hele aarde met bos is bedekt, wordt het dan warmer of kouder op aarde ? en met hoeveel graden?

    Soort oppervlak albedo
    Onbegroeide aarde (modder) 10-25
    Zandgrond/woestijn 25-40
    Gras 15-25
    Bos 10-20
    Sneeuw (schoon/droog) 75-95
    Sneeuw (vies/nat) 25-75
    Zeeoppervlak (zon meer dan 25 boven de horizon) <10
    Zeeoppervlak ( lage zonnestand) 10-70

  12. 16

    @Emsuuri. Bedankt voor de info maareh…
    In het Kyoto-protocol werd vastgelegd dat de deelnemende landen ook een deel van hun reductie mogen omzetten in maatregelen in het buitenland, sommige milieugunstige maatregelen zijn daar goedkoper te realiseren dan in eigen land. Ook kunnen landen emissierechten (uitstootrechten) van andere landen kopen, om zo reductietekorten (en dus een overtreding van het verdrag) te vermijden. De bossen in eigen land kan men ook laten meetellen als reductie. (bron jouw wikilink)

    Dus wat is het verschil met REDD?

  13. 17

    Minik, in Kyoto is bescherming van bestaande bossen juist buiten gehouden. Alleen aanplant van nieuwe bomen kwam er via CDM in. Het is niet waar dat je als bedrijf meer mag uitstoten als je maar compenseert met REDD, als de cap maar strak genoeg gezet wordt. In Cancun
    is een reductie van 20-40% in 2020 afgesproken.

  14. 19

    Ontbossing komt door de bevolkingsgroei. Hoe meer mensen op aarde hoe meer bos er plat moet voor voedsel en woonruimte zo simpel is het. Ga je ontbossing beprijzen zoals REDD doet dan ondstaat er een voedsel en grondstoffen tekort wat opgevangen wordt door de armen. De “rijken” kopen dan simpelweg de opbrengst van de schaarse grond op.

    Je kan het nog een beetje rekken door de beschikbare grond efficienter gebruiken, maar als de bevolkingsgroei doorgaat zoals nu het geval is zal uiteindelijk elk stukje natuur gecultiveerd zijn, geen speld tussen te krijgen. Als land wat 99% van zijn natuur heeft gecultiveerd zijn wij ook de laatste die anderen in een slechtere positie kunnen verwijten precies hetzelfde te doen.

    In plaats van de eventueel mogelijke global warming zou ik mij als wereldleiders daar maar eens druk om maken. Het reduceren van de bevolkingsgroei heeft 100x meer effect op het milieu dan die laatste paar benzine auto’tjes die er de komende 50 jaar nog gaan rijden tot de olie op is.

  15. 20

    Carlos, je schrijft dat het niet waar is, dat een bedrijf meer mag uitstoten als het compenseert met REDD, als de cap maar strak genoeg gezet wordt. Dat lijkt me strijdig met de term emisssierechten. En als de cap heel strak gezet wordt, dan stoten we zonder REDD-rechten altijd nog minder uit dan met.

    Aan het eind van de dag zorgt REDD ervoor dat meer C uit de mijnen in de bovengrondse koolstofcyclus terecht komt. Zie het er maar weer eens uit te halen (met of zonder behoud van bossen).

    REDD is goed voor de bomen, de bossenbeschermers, klimaatonderhandelaars (hebben ze ook een keer een succesje) en degenen die hun brood verdienen met REDD. REDD is slecht voor het klimaat.

  16. 22

    KUTLULDILDO

    REDD werd in Kopenhagen (COP15) gepresenteerd als de Grootste Klimaatfraude die de Gevestigde Orde kon plegen.

    Lat mij simpel zijn, en daarmee niet vergelijkend tot de werkelijkheid:
    Ik koop een stuk regenwoud.
    – Ik kap dat om, voor 90%
    – Ik plant daar nieuwe bomen, voor 70%
    (compenseer het CO2 verlies voor REDD!!)
    – Ik maak daar grasland voor grazende koeien

    eh voila, REDD is Realiteit!

    REDD = cover-up
    REDD = leugen
    REDD = aristocratische bourgoisie in Argentinië die een kans ziet om het regenwoud in Brasilië en Peru onder controle te krijgen.

    REDD = FOUT

    en eenieder die mij niet gelooft, moet maar eens het tegendeel bewijzen (REDD = goed)

  17. 23

    REDD is een prachtig systeem; zo’n 40 tropisch boslanden willen er gebruik van maken: het maakt ambitieuzere CO2-reducties mogelijk (een deel van de bespaarde emissies wordt verkocht; een deel blijft ‘bewaard’ voor het klimaat), het verstrekt de bewoners van bossen en het bestendigt hun rechten om er van en in te leven. want REDD beschermt zo veel mogelijk bos tegen kappen voor grootschalige landbouw door duurzamer, productievere landbouw te stimuleren. CarbonTrade Watch beschrijft CDM-achtige bos-projecten. Maar dat heeft niets met het nationale of op Staatsniveau REDD te maken. De safeguards zijn afgesproken en worden in 2011 concreter opgesteld, en daar moet over geinformeerd worden. Daar is iedereen bij; iedereen kan meekijken. Kortom: geef het een kans, laat het werken!

  18. 24

    Hup Jos! (en REDD)

    en Timo je bent duidelijk niet goed geïnformeerd. Wat jij schetst van dat bos opkopen en vervolgens kappen en beplanten heeft niks met REDD te maken en wordt juist door de huidige voorstellen voorkomen.

    en over die uitdaging dat iedereen die vindt dat REDD goed is het maar moet bewijzen, dat doe ik graag maar niet op basis van dergelijke kul verhaaltjes die Timo ophangt.