Pleidooi voor een stemexamen

Hieronder volgt een gastbijdrage van Jan Grijs Hij pleit voor het invoeren van een stemexamen om de kloof tussen Nederlandse burgers en politiek te dichten.

De Kloof. De term is inmiddels zo beladen dat ze haar eigen hoofdletter verdient. De Kloof als een onoverkomelijk ravijn tussen het volk en de politiek. De Kloof als stok om de gevestigde orde mee af te ranselen. De Kloof als bron van alle kwaad in Nederland.

De Kloof moet geslecht. Politici vertonen zich in kinderfilms en gangsterraps om maar dichterbij het electoraat te komen. Op persoonlijke hyves- en twitter-pagina’s lichten ze ieder besluit toe. Met de gemeenteraadsverkiezingen in aantocht staan ze weer koffie te schenken op lokale markten, om maar aan te geven hoe ‘gewoontjes’ ze zijn gebleven. De Kloof tussen politiek en electoraat voedt een kloof tussen politici en politiek.

Het haalt allemaal geen klap uit. Een substantieel deel van de kiezers, gevoed door te simpele beloften en opruiende kreten, verwijdert zich steeds verder van de gevestigde politiek. Klagend over de Kloof rennen ze weg van iedere verzoeningspoging, uiteindelijk slechts de Kloof verbredend.

Moet de Kloof verdwijnen? Is een gepaste afstand niet een bewijs van expertise? Wanneer een hartchirurg u in joggingbroek en teenslippers vertelt dat u een viervoudige bypass nodig heeft, vraagt u toch meteen een second opinion? Complexe zaken, zoals het besturen van een land, kunnen niet worden overgelaten aan de gemiddelde burger. De verontwaardiging over de Kloof getuigt vooral van zijn oorzaak: de onwetendheid van de kiezer.

Daarom moeten niet de politici zich verlagen, maar moet het niveau van het electoraat omhoog. En, hoezeer politici ook hun best doen om alles uit te leggen, het is een naïeve gedachte dat iedereen het politieke proces voldoende wil of kan begrijpen. Niet iedereen heeft de kwaliteiten om hersenchirurg of voetbaltrainer te worden, en het besturen van een land is veel complexer dan een brein of buitenspel.

Voor een arts mag opereren, of een trainer het veld op mag, moet hij door het afronden van een examen zijn kunde bewijzen. Vreemd is het daarom dat er voor het actief stemrecht, behalve een minimumleeftijd, nog steeds geen vereisten zijn. Waarom is er wel een rijexamen, maar geen stemtoets?

Willen we de Kloof overbruggen, dan moet de onkunde van het electoraat verdwijnen. Koppel het stemrecht daarom aan een examen waarin kennis van parlementair democratische processen wordt getoetst. Laat, conform de Nederlandse grondwet, iedereen dit stemexamen doen. Na slagen is men vrij om te stemmen, maar nu met kennis van zaken. Dan kunnen politici zich weer richten op politiek.

  1. 1

    Waarom is er wel een rijexamen, maar geen stemtoets?
    Omdat de aan de macht zijnde partij(en) de test zo zouden inrichten dat deze in hun voordeel zal uitvallen.

  2. 2

    Wie stelt zo’n examen op? Jan Grijs zelf? En is dan iedereen die niet precies dezelfde kennis heeft als Jan Grijs gediskwalificeerd? En hoe gaan we garanderen dat Jan Grijs dit niet gebruikt om kiezers die anders stemmen dan hij uit te sluiten van het democratisch proces? En hoe weten we als Jan Grijs dood is, dat Jan Grijs jr. geen onvervalste racist is die de vraagstelling zo maakt dat iemand met een andere etnische achtergrond niet in staat zal zijn een dergelijk examen te halen?

    Kortom, allemaal bezwaren die er toe nopen democratie ook voor het ‘minderwaardige klootjesvolk’ open te houden. Het idee is zo oud als de weg van Rome en de tegenargumentatie ook. Kortom, ik heb in deze column helemaal niets gelezen dat ik nog niet tien keer eerder heb gehoord. Voor het examen originele ideeën is Jan Grijs dus jammerlijk gezakt. Het lijkt me dan ook goed daaraan de conclusie te verbinden dat hij niet in staat is fatsoenlijke columns te schrijven en hem dat recht hier op Sargasso dan ook te ontzeggen.

    En we gaan over tot de orde van de dag.

  3. 3

    Eerst beweert hij dat die kloof juist goed is en dan hebben we opeens een toets nodig om de kloof te overbruggen. Het is mij niet helemaal duidelijk wat de schrijver nu precies wil zeggen.

    Zo’n toets vind ik een slecht idee. Democratie is voor mij dat iedereen mee mag beslissen (in ons geval van een vertegenwoordigende democratie is dat meebeslissen over wie de belangrijke posities mogen bekleden, niet beslissen wat er gaat gebeuren). Arm, rijk, dom, slim, man, vrouw, homo, hetero, christen, moslim, iedereen mag meebeslissen. Wie zijn keuze niet op basis van de ratio kan (of wil) maken, mag het op basis van emotie doen. Een mix van beide is ook toegestaan.

    @2: volgens mij is dit een puur hypothetisch voorstel. ingaan op de praktische bezwaren heeft dan niet veel zin.

  4. 4

    Daar waar je een scheiding aanbrengt tussen stemmenden en niet-stemmenden, maken de stemmenden ALTIJD beleid dat erop gericht is om de niet-stemmenden uit te buiten. Tenzij de stemmenden en niet-stemmenden in een gezins-relationeel verband samenleven (mannen-vrouwen, volwassenen-kinderen). En zelfs dan.

    Dus: nee.

  5. 5

    Iets te makkelijk #2. Dat examen zou puur feitelijk kunnen zijn; of je weet hoe de verhoudingen tussen eerste en tweede kamer liggen, kracht van grondwet en dergelijke. Je kunt zelfs alle antwoorden makkelijk op internet te vinden laten zijn; de opruiming van mensen die te lui zijn om ook maar iets te leren gaat al goed helpen.

  6. 6

    Als ik de vergelijking doortrek kom ik op een examen voor het passief kiesrecht, een politici examen dus. geen slecht idee; zou ook de noodzaak voor partijen weg kunnen halen.
    + een eed van Perikles of Spinoza ofzo

    De kiezers zijn de voetgangers en de patienten; die zijn een (soms ongeschoold, iig niet gekwalificeerd) gegeven waar je mee om moet kunnen gaan.

    Neemt niet weg dat in het lager en middelbaar onderwijs op alle niveau’s wat praktischer aandacht mag zijn voor actief burgerschap net als voor economische participatie.

  7. 9

    @3: “Wie zijn keuze niet op basis van de ratio kan (of wil) maken, mag het op basis van emotie doen.”

    En als je dat ook niet kunt? Daarnaast lijkt het me geen verstandig idee mensen aan te moedigen om belangrijke beslissingen op basis van emotie te doen.

  8. 11

    in de VS werd zo’n soort examen decennia lang gebruikt om te voorkomen dat de zwarte bevolking zijn stem liet horen. en ja, natuurlijk werd dat examen samengesteld door de witte bestuurders van het diepe zuiden.

    jan vindt overduidelijk dat hij beter is dan de mensen die hij wil examineren. waarom denkt hij dat eigenlijk?

  9. 12

    @Herman:
    Over de inhoud van een examen zal een groep wijze mensen zich kunnen richten, dat is ook op geen mogelijke manier een valide argument om het voorstel onderuit te halen. Als je het niet met me eens bent, richt je dan eens op een argument tegen het bestaan van een examen, niet de inhoud ervan. Je argument is verder natuurlijk compleet belachelijk, want feitelijk stel je nu dus dat je vindt dat iedereen maar hartchirurg, timmerman of automonteur zou mogen zijn, want daar wordt de inhoud van een examen ook bepaald door een elite.
    In een democratie heeft iedereen stemrecht, maar je vergeet dat in de oorspronkelijke Atheense democratie dit recht gepaard ging met heel veel plichten. Inmiddels schreeuwt iedereen hier over het recht, maar negeert iedereen de plichten, zoals een fatsoenlijk inzicht in de representatieve democratie en kennis van partijprogramma’s.

    Dit gezegd hebbende sluit ik af met de vriendelijke vraag om Herman het reageer-recht zeker niet te ontzeggen, anders begint ie ook nog over de vrijheid van meningsuiting te roeptoeteren.

  10. 13

    @11 old times ja. :/ Zo had Australie in de jaren 50/60 een klein inburgeringsexamen aan de grens voor niet-blanken. Dat ging uit een boekje. De douaniers exmineerden net zo lang totdat de kandidaat genoeg fouten had gemaakt. Ja, ook die professor uit Singapore.

  11. 14

    Wat anderS zegt: je analogie gaat volledig mank: als de hersenchirurg een examen moet doen, dan ook de politicus. Niet de patiënt of kiezer.

    We zouden eens kunnen beginnen door te eisen dat woordvoerders in de kamer aantoonbare kennis hebben van het onderwerp waar ze over gaan.

    Dat zo’n Richard de Mos zich eens inleest in de inleidende basisgrondbeginselen van klimatologie, bijvoorbeeld.

  12. 15

    @12: teleurstellende reactie. Op zich wil ik het idee wel een kans geven, maar als je je niet wil bezighouden met mogelijke onbedoeld negatieve effecten van je idee is het wat mij betreft snel klaar. Een examen sluit mensen uit, en de mensen die het maken zijn daar dus verantwoordelijk voor. ‘wijze mensen’ is wat te vaag om als serieuze check en balance gezien te worden.

  13. 16

    @Cabron:
    Waarop baseer je die gedachte? Ik denk dat ik anders naar het actief stemrecht kijk dan veel anderen. Ik denk, in overeenstemming met Bismarck hierboven, dat een democratische keuze vooral een rationele keuze moet zijn. Ik denk zelfs dat het onmiskenbare leed dat is voortgekomen uit 8 jaar Bush jr. veroorzaakt werd door emotioneel stemgedrag, waar 2 non-issues (op wereldschaal dan he) als gay-marriage en anti-abortus grootschalige gevolgen hebben gehad voor de hele wereld. Ik denk dat een beter inzicht in politieke processen, zoals het vormen van een coalitie, de partijrepresentatie, en de vertegenwoordiging van een heel volk (ipv alleen jouw achterban), bijdragen aan een democratie die minder gepolariseerd is, en daardoor levensvatbaarder.

  14. 17

    ‘De Kloof’ gaat niet over kennis van het politieke systeem, maar over verschillen in/over sociale visies. Die toets heeft er dus geen moer mee te maken. Voorbeeld? Voorbeeld: waarom stemt bv jouw hartchirurg op PF of GW? Niet omdat hij het politieke systeem niet begrijpt, maar omdat hij, bv, het gedraai en gezever van ‘gevestigde’ politici als Balkenende en Bos zat is.

  15. 18

    Een bepaalde vorm van toetsing lijkt me een goed idee. Een stem gebaseerd op los zand, als men bijvoorbeeld niet eens namen van politieke partijen kent of belangrijke standpunten, is helemaal niets waard.

  16. 19

    nou, Jan Grijs, ik baseer die gedachte op het feit dat jij mensen die op basis van hun gevoelens stemmen, eigenlijk geen goede burgers vindt. dat jij, doordat je zo geweldig kunt nadenken over dingen, een betere burger bent – en dat is, toegegeven, nog wel iets anders dan een beter mens.

    wat jij wilt komt neer op een burgerexamen. ik vraag me dan meteen af, wat je wilt doen met de mensen die niet slagen.

    een ander interessant bijeffect is dat een groot deel van de allochtone bevolking van nederland niet zal slagen. opleidingsniveau he. vind je dat wenselijk ?

  17. 20

    jan grijs direct zijn stemrecht afnemen wat mij betreft.. zelden zo’n dom mavo stukje gelezen.. Typisch onbenul van iemand die omhoogevallen is door de onderwijsnivellering.. here bewaar ons!

  18. 21

    @10:
    Krijg je op VMBO maatschappijleer?

    Die kloof is niet erg, zolang er maar enig ontzag is voor die mensen aan de andere kant.
    Als je een blauwe maandag een instrument hebt geprobeerd te bespelen heb je al snel respect voor een professional. Maar totaal zonder kennis doet het je niets..

    Dus die “maatschappijleer” (stap 1 is betere naam; burgerschap vrees ik) op alle niveau’s en de praktische elementen het eerst (niet de geschiedenis van het ontstaan maar hoe de macht nu wordt uitgeoefend)

    En aan de andere kant serieuze examens. Op z’n minst voor al het ondersteunend personeel. Als de Mos per se dom wil doen, moet dat ook maar mogen, vrees ik. Maar het zou fijn zijn als ie door de anderen snel gecorrigeerd wordt (incl. eigen medewerkers)

  19. 22

    Laatste reactie, ik ga eten (maar dank voor input, ga eens nadenken over de negatieve gevolgen)

    @ Boog/Anders: prima. Die nieuwe TON-mevrouw in Den Haag bijvoorbeeld ook. De politicus heeft de plicht om te doen wat hij in zijn programma heeft gesteld, en heeft daarmee een tijdelijk mandaat. Dat de politicus daarom aan een kwaliteitstoets wordt onderworpen is logisch en in het belang van een partij.
    Voor een patient is er echter geen enkele vereiste, behalve dan het bezit van een behandelbare kwaal. De kiezer bepaalt voor een klein maar belangrijk deel de politieke richting van een land, en zo de levens van 16 miljoen anderen.

    @ IdeFX: En dus heeft ie een gebrek aan kennis. OAls Bos en Balkenende je tegen staan, maar het CDA of de PvdA niet, dan kun je dat met een voorkeursstem laten blijken. Als beide partijen je tegen staan, omdat het ‘gedraai’ politiek onacceptabel is, dan stem je een andere partij die goed aansluit bij je ideeen. Maar als een extreem linkse partij in 2006 25 zetels haalt, en een extreem rechtse er in de volgende verkiezingen met een groot deel van die stemmen vandoor gaat (kijk eens naar de stemverdeling 2006 vs 2009 in de gemeente Oss als mooi voorbeeld) dan durf ik te stellen dat dat meer zegt over kennis dan sociale visie.

  20. 23

    @16:

    Mag je denken.
    Ik denk dat veel amerikaanse stemmers evengoed de “rationele” keuze maken om gay marriage en abortus tegen te houden desnoods ten koste van wat arabieren.
    Sterker nog, voor een deel van hen zijn dat gewoon 3 pluspunten.

    En van de andere kant wel schattig dat je jezelf zo rationeel vindt, maar anderen als gevoelsstemmers bestempeld.
    Jij kan blijkbaar je intuitieve, emotionele stemgedrag achteraf goed beredeneren. Neemt niet weg dat het de uitkomst is van een patroon waar veel ‘emotie’ in meespeelt.

    (VB: waarom overweeg ik wel Red Amsterdam te stemmen, maar niet Wilders of Ton? OSM!)

  21. 25

    @12: Natuurlijk is het argument wel valide dat je hiermee mogelijk te veel mensen uit zal sluiten. Een groep wijzen die een dergelijke toets bedenkt lost niets op. Zij zullen dat namelijk ook vanuit hun eigen referentiekader doen. Nu wil ik niets afdoen aan de wijsheid van bepaalde mensen an sich, maar met een dergelijke toets houd je er geen rekening mee dat zelfs de ideeën van de meest wijze persoon mogelijkerwijs onjuist zijn.

    Bovendien vraag ik mij af of je het principiële verschil echt niet snapt tussen het besturen van een samenleving of het repareren van een auto. Bij het repareren van een auto gaat het simpelweg om goed of fout en kan redelijk makkelijk objectief vastgesteld worden of een auto wel of niet goed is gerepareerd. Daarom is het niet meer dan logisch dat een deskundig persoon de auto repareert. Bij het besturen van een samenleving heb je echter te maken met verschillende belangen. Niet alleen iemand met een grote politieke kennis heeft belangen, maar ook iemand die deze kennis ontbeert. Het is niet gezegd dat de intellectuelen die in staat zouden zijn een dergelijke toets om te mogen stemmen te doorstaan rekening zullen houden met de belangen van degenen die niet mogen stemmen. Daarom is het belangrijk dat zij die minder intellectueel aangelegd zijn toch door hun stem een mogelijkheid tot invloed uitoefenen behouden. Op die manier bestaat er politiek een zekere stimulans om ook de belangen van deze personen in te calculeren.

  22. 26

    @25: Gesteld dat deze ongeinformeerden (door jou als niet-intellectueel bestempeld, maar dat is niet het punt dat ik wil maken, want genoeg intellectuelen zijn onbekend met politiek) stemmen op een partij die de belangen van de ongeinformeerde behartigd, maar dat is nou net de crux: die is er niet! Er zijn vooral populistische partijen en partijleiders (van alle kleuren) die jagen op dit ontevreden deel van de populatie en zo de democratie tot een farce maken (vandaar ook een goed voorstel om politici ook te toetsen).
    Een toets moet juist per definitie niet op politieke kleur toetsen, maar op politieke processen en ideeen. Die toets mag in iedere taal worden vertaald, wat mij betreft zelfs voorgelezen.
    Om het dan maar te concretiseren:
    Een man van middelbare leeftijd is teleurgesteld in de PvdA, die niet langer zijn linkse idealen lijkt te verdedigen. Hij stemt daarom op de SP. De SP, met 25 zetels, weet dit keer wel het CDA te overtuigen van de democratische plicht om te proberen tot een gedegen coalitie te komen, en komt samen met de PvdA in een centrum-linkse regering. Al snel begint onze hoofdpersoon te morren dat de SP niet zijn ideeen uitvoert; hij heeft toch op ze gestemd? Een beetje kennis van politiek zou hem twee dingen leren:
    1: hij heeft op de SP gestemd om het partijprogramma; niet omdat de SP naar hem moet luisteren, en 2: in een coalitie met 3 partijen sneuvelt op gesimplificeerde mathematische basis 66% van het partijprogramma (in realiteit komen er compromissen en sneuvelt er minder, afhankelijk van politieke compatibiliteit). Dit betekent niet dat de SP heeft gelogen, maar is een onderdeel van het politieke proces waarin de door jou genoemde belangen van een zo groot mogelijk deel van de bevolking zo goed mogelijk worden behartigd.

    Ik hoop dat een toets dit inzicht bij de kiezer schept. Ik hoop ook dat iedereen slaagt voor zo’n toets (ik vrees van niet, zie #24’s geleende voorbeeld). Ik vind het prima als politieke betrokkenheid op wat voor manier dan ook gestimuleerd/vereist wordt, al is dat met een cabaretvoorstelling op de middenstip van de Gelredome, maar een toets leek me een goede mogelijkheid, al doet de weerstand bij de politiek betrokken Sargasso lezer me ernstig twijfelen aan dat idee.

    Ik hoop alleen dat het deel van het electoraat dat uit onvrede over de Kloof en elite ‘tegen’ stemt inziet dat binnen de politiek het vijand van mijn vijand idee niet geldt. De laatste 3 democratisch gekozen kabinetten zijn gevallen door interne strubbelingen en moeilijke samenwerking. De huidige opiniepeilingen laten zien dat de verdeeldheid alleen maar toeneemt, dus begrip over de politieke noodzaak van het compromis is onontbeerlijk voor de burgerlijke steun aan een volgend kabinet. Is die kennis er, dan kunnen politici gewoon weer politiek bedrijven ipv zieltjes winnen en is een verkiezingsuitslag een afspiegeling van wat het volk wil, en niet wat ze niet wil.

    Pfff…wat een lap tekst

  23. 27

    @26:Als de partijprogramma in woord de indruk geeft een compromisloze daad te verwachten, dan heeft deze man een valide punt om kritisch te zijn op het presteren van de partij. Een coalitielid die niets gedaan krijgt heeft slecht oderhandeld.

  24. 28

    @0 Een toegangsexamen lijkt me onzin, tenminste als je doel is De Kloof te verkleinen. Een kloof verkleinen doe je niet door mensen uit te sluiten.

    Wat wel zou kunnen is een stem wegen. Stel: iemand stemt op partij X. Na deze stem volgt een aantal meerkeuze-vragen over het programma van deze partij. De mate van correctheid bepaalt de waarde van de stem.

  25. 29

    Gewoon terug naar de 19e eeuw. Je betaalde belasting, daar werd een stukje verantwoordelijkheid aan gekoppeld, en zodoende mochten deze kleinere groep stemmen.

    Verder hebben we in Nederland al geen opkomstplicht meer, zoals in België nog wel is/was kortgeleden. Dan kunnen mensen die denken dat ze er geen verstand van hebben thuis blijven, of de zin niet ervan inzien, of netjes wachten totdat ze in hun gemeente ook op de PVV kunnen stemmen.

    Toelatingsexamen is verschillend voor landelijk en lokaal. Het kan zijn dat een partij of raadslid voor jou persoonlijk dingen heeft gedaan/voor elkaar gekregen, bijv. het zebrapad bij de winkel. Of iemand die jouw belastingpapieren invult. Landelijk is het geheel anders, dan moet je maar kijken of er echt persoonlijk dingen bij zitten. Vanuit de materialistische mens gezien, die voelen zich door elke partij genaaid. De post-materialistische mens is weer anders. Maar dat vertel ik in de volgende Fabeltjeskrant.

  26. 31

    Domme mensen mogen wegblijven, ik zie het probleem niet.

    Wat aardig zou zijn dat je in plaats van partijen en poppetjes op standpunten stemt. Een soort referendum. Twintig maatschappelijke standpunten en van daaruit wordt beleid gemaakt. Voor de uitvoering staan technocraten ipv politici die het gewenste beleid vormgeven.

  27. 32

    @31: wat dat betreft zou ik ook nog wel een paar aardige dingen weten — de ‘tegenstem’ (welke partij wil je absoluut *niet* in de regering hebben), of ‘welke partijen zijn acceptabel voor een coalitie’.

  28. 33

    @31: Ik stem niet op programma’s maar op personen. De LPF was een totaal geen optie meer voor mij nadat Pim Fortuyn was omgelegd.

    Politiek is mensenwerk. Je moet bijvoorbeeld ook rekening houden met hoe goed iemand kan onderhandelen in een toekomstige coalitie. Zoiets staat niet in een partijprogramma. Kieswijzers vind ik daarom ook zinloos.

    De volksvertegenwoordiger die ik gekozen heb (GW) heeft enorm boven mijn verwachting gepresteerd. Notabene in de oppositie.

    Een van de belangrijkste dingen van een policus is, kan iemand de discussie in de samenleving een bepaalde kant op sturen die ik wil. Zoiets is niet te vangen in een partijprogramma.

  29. 34

    Wat al.johan zegt. (Alleen kom ik dan uit bij D66/GL/PvdD)

    De vraag is vervolgens: is dit volgens Jan Grijs het verboden emotioneel stemmen?

  30. 35

    @31

    stemt u

    a) voor 20% belasting of
    b) voor 40% belasting

    en

    a) voor werken tot u 65ste of
    b) werken tot 67ste

    … etc

    rampzalig natuurlijk.

  31. 39

    alt.johan: Mijn oplossing is dus eenvoudiger. In plaats van dat je achter een poppetje aanloopt, dan zegt de bevolking via haar stemmingen (2 x uitleg) wat zij wil in meerderheid.

    Er moet geregeerd worden, aan roeptoeters, ook aan de linkerzijde hebben we al genoeg. Het is goedkoper, radicaler, democratischer, alleen een minpuntje is de dictatuur van de meerderheid, dat zal wel weer tot ophef leiden bij het invoeren van dit systeem. Maar ja, een politicus zal niet gauw zijn eigen positie willen afschaffen.

  32. 40

    Leven: rampzalige reactie van jou, je stelt de vragen natuurlijk niet op deze manier. Je zet bij de keuze, er achter de consequenties, zo maak je het eerlijker, want dat doen politici meestal niet. Korte termijn denken/beleid, verkiezingswinst trucjes, taboes, koehandel wordt op deze manier aan de kant geschoven.

  33. 41

    Het is misschien goed om te melden dat zo’n stemexamen er al jaren is (www.stemexamen.nl). Het is een initiatief van het Instituut voor Publiek en Politiek, bekend van onder meer de StemWijzer. Voor de komende verkiezingen worden de vragen toegespitst op de gemeente. Dit stemexamen gaat de eerste week van februari online.

  34. 42

    Minder intelligente medeburgers worden misschien geen hartchirurg, maar mogen wel van zijn of haar diensten gebruik maken. Zelfs al begrijpen ze niet precies hoe het plaatsen van een bypass in zijn werk gaat.

    Met de recente invoering van het stemrecht voor verstandelijk gehandicapten wordt maar weer eens duidelijk dat een stemexamen er nooit zal komen, wat natuurlijk een goede zaak is. Een stemexamen, in welke vorm van dan ook, is een serieuze aantasting van de democratie.

  35. 43

    @nico
    volgens mij haalt u twee zaken door elkaar.

    De Stemwijzer is een tool waarmee mensen hun eigen keus kunnen toetsen en er een uiteindelijk stemadvies wordt afgegeven.

    Een stemexamen, zoals de schrijver bedoelt is een examen waarmee iedere (iedereen dus!!) burger aangeeft genoeg van de politieke processen te begrijpen. Op basis van kennis, die iedereen kan vergaren dus. Zeer democratisch en een erg goed idee.

    Ik pleit overigens voor een iets andere aanpak van uitvoering; Een ieder krijgt 10 vragen en moet een 7 of hoger halen. Belangrijk is overigens wel dat er een totaal onafhankelijke comissie voor vragen komt.

    Erg goed plan, ik vrees dat merendeel van Nederland iets te conservatief is voor dit plan. Jammer, maar dan de democratische meerderheid is de baas ;)