Israël: Shit, de verkeerde kiezers hebben gewonnen

Israël heeft een probleem met zijn democratie. Ja, natuurlijk, dat probleem ook, maar er is er nog eentje: Er zijn verkiezingen gehouden en de verkeerde mensen hebben zetels gewonnen. 19 om precies te zijn. De definitieve verkiezingsuitslag levert Netanyahu 53 zetels op, de gevestigde oppositie onder Gadi Eisenkot 48. De twee Arabische partijen, Ra'am en de Gezamenlijke Lijst, behalen samen een recordaantal zetels, zoals gezegd dus 19. Daarmee kunnen ze de oppositie aan een comfortabele meerderheid van 67 zetels helpen. Alleen wil die oppositie, zoals dat hoort in een apartheidsstaat, in niets met ze te maken hebben. Op de Democraten van Yair Golan na hebben alle partijen samenwerking met de Arabische partijen uitgesloten. De oppositie van de oppositie heeft daarmee plotseling de sleutel tot een nieuwe regering in handen. Een nogal vervelende uitkomst voor politici die Arabische stemmen liever buiten de deur houden. Die weigering past naadloos bij de politieke consensus in Israël. Zowel Netanyahu als Eisenkot verwerpt een onafhankelijke Palestijnse staat. Beiden willen de Israëlische militaire controle over de Palestijnse gebieden behouden en zijn bereid de oorlog in Gaza te hervatten. Eisenkot wil de illegale kolonisten een cosmetisch beetje beter in het gareel houden, Netanyahu laat ze grotendeels hun gang gaan. Ook de genocide in Gaza is voor de dominante politieke blokken geen fundamenteel breekpunt. De discussie gaat vooral over de uitvoering en de voorwaarden waaronder die kan worden voortgezet. De Israëlische kiezer krijgt zo een ruime keuze uit verschillende smaken Palestijnse onderdrukking. Dat verklaart ook waarom de gevestigde oppositie zo weinig enthousiasme toont voor daadwerkelijke Arabische politieke invloed. Sterker nog, ze heeft actief meegewerkt aan pogingen om die invloed verder te beperken. Op 23 september besloot de Israëlische Centrale Verkiezingscommissie beide Arabische kieslijsten uit te sluiten. Likud en extreemrechts hadden daartoe verzoeken ingediend. En hoewel de volledige uitsluiting vooral vanuit de regeringspartijen werd aangejaagd, werkte een deel van de oppositie enthousiast mee. Liebermans Yisrael Beytenu steunde het verbod op beide kieslijsten en op twee individuele kandidaten. Nog veelzeggender was de poging om Balad-leider Sami Abu Shehadeh uit te sluiten. Daarvoor schaarden alle gevestigde oppositiepartijen zich achter een verzoek van Ben Gvirs extreemrechtse Otzma Yehudit. Eisenkot, Bennett, Lieberman en zelfs de Democraten van Yair Golan steunden zijn uitsluiting. Een mooi staaltje politieke samenwerking. Tegen Netanyahu kunnen ze elkaar nauwelijks vinden, tegen een Arabische kandidaat blijken de ideologische verschillen opeens met speels gemak overbrugbaar. Het Hooggerechtshof draaide op 2 oktober de uitsluiting van beide Arabische lijsten terug. Abu Shehadeh had minder geluk. Een meerderheid van de rechters liet weten zijn uitsluiting waarschijnlijk te steunen, waarna hij zijn kandidatuur introk om een formeel vonnis en mogelijk gevaarlijk precedent te voorkomen. En nu moeten diezelfde politici ontdekken dat de Arabische partijen, ondanks alle inspanningen om ze buiten te sluiten, gewoon zetels hebben gewonnen. Zelfs genoeg om de machtsverhoudingen te bepalen. Hoe nu verder? Eisenkot kan zijn verkiezingsbeloften inslikken en met Arabische steun een regering vormen. Daarvoor moet hij ook zijn eigen bondgenoten meekrijgen, onder wie Lieberman, die zo'n samenwerking categorisch afwijst. Een andere mogelijkheid is een eenheidsregering met Netanyahu, waarmee de oppositie haar belangrijkste verkiezingsbelofte verraadt. Of de formatie mislukt en Israël gaat opnieuw naar de stembus. Dat kan volgens de Israëlische wet wanneer alle formatiepogingen stranden. Netanyahu blijft intussen demissionair aan de macht. En dan begint het circus opnieuw. Want wat gaat Likud bij nieuwe verkiezingen doen? Opnieuw proberen de Arabische partijen uit te sluiten? Ditmaal met andere juridische argumenten of aangescherpte wetgeving? De vorige poging strandde bij het Hooggerechtshof, dus eenvoudig wordt dat allerminst. Alleen is inmiddels duidelijk dat het uitsluiten van Arabische vertegenwoordiging bepaald geen exclusieve hobby van Netanyahu's extreemrechtse coalitie is. Een succesvolle uitsluiting zou Israël nog verder ontwikkelen tot een apartheidsstaat waarin Arabische burgers zelfs hun al zeer beperkte parlementaire vertegenwoordiging wordt afgenomen. Voor de gevestigde oppositie ligt er ondertussen een keuze tussen drie onaantrekkelijke mogelijkheden: samenwerken met de Arabische vertegenwoordigers die ze zelf hielp bestrijden, toch met Netanyahu in zee gaan, of nieuwe verkiezingen riskeren en hem voorlopig aan de macht laten. Het zou zomaar kunnen dat de Israëlische oppositie liever haar belangrijkste politieke tegenstander aan de macht houdt dan Arabische burgers een doorslaggevende stem te gunnen. Israël blijft tenslotte een democratie. Het zou alleen een stuk makkelijker zijn als die Arabieren eens ophielden zich ermee te bemoeien.

Door: Foto: James Emery (cc)

Closing Time | Tarantella Primavera

“Well you play that tarantella, all the hounds will start to roar….” (*.*)

Wie speelt daar eigenlijk die tarantella?

Dat is het Legiana Collective, een moderne folkband uit Nederland die eigen composities en traditionele nummers van over de hele wereld speelt.

Met ‘tarantella’ wordt meestal een snelle, traditionele Zuid-Italiaanse dans bedoeld. Legiana Collective maakt er een lenteliedje van, dat zich afspeelt in de bergen waar het weer zomaar kan omslaan.

Foto: Arvind Vallabh on Unsplash

Olie: goud voor de een, gif voor de ander

De aandeelhouders van Shell krijgen dit jaar meer dividend. Het olie-en gasbedrijf maakte het afgelopen kwartaal 12,1 miljard dollar winst. In dezelfde periode vorig jaar was dat 5,4 miljard. De winst is te danken aan de voortdurende oorlog in het Midden-Oosten. De ongebreidelde exploitatie van fossiele brandstoffen levert elders ook andere verhalen op.

Al 13 jaar lang laden Britse tankers Angolese ruwe olie, waarbij ze een spoor van systematische en routinematige verwoesting achterlaten. Uit een analyse van satellietbeelden blijkt dat er bij een specifiek deel van de Angolese zeebodem een enorme hoeveelheid olie is gelekt over een oppervlakte die minstens negen keer zo groot is als Londen, zo berichten de Britse onderzoeksjournalisten van Declassified UK. Een expert schat de verspilling op 4,5 miljoen vaten, wat zeer dicht in de buurt komt van de hoeveelheid olie die vrijkwam bij de Deepwater Horizon-ramp in 2010 in de Golf van Mexico, tot nu toe de grootste bekende olieramp. De verspilde olie verstopt netten van de Angolese vissers. ‘Bovendien vergiftigt ze de vis waarvan de gemeenschappen in de noordelijke provincies Zaire en Cabinda afhankelijk zijn om te overleven. Velen eten dagenlang niets, terwijl anderen zich gedwongen voelen om het giftige voedsel toch te consumeren. Hierdoor worden de bewoners blootgesteld aan stoffen die mogelijk kankerverwekkend zijn en maag-darmklachten veroorzaken. Ook het giftige waterstofsulfide dat vrijkomt bij de oliewinning vormt een gevaar voor de gezondheid; het dringt door in bananengewassen en is schadelijk bij inademing. De zwavelachtige geur veroorzaakt misselijkheid en braken.’ De oliemaatschappijen zijn zich van geen kwaad bewust. Ze schrijven de olielekken toe aan natuurlijke bronnen. ‘ExxonMobil heeft de relevante autoriteiten ingeschakeld, blijft het gebied in de gaten houden en evalueert de beschikbare gegevens.’ 

Foto: Droogte in Europa, zomer 2026. Bron: Copernicus Climate Change Service.

Klimaatverandering droeg bij aan lage waterstanden in Europese rivieren

ONDERZOEK - Het kabinet wil honderden miljoenen weghalen uit een pot die was bedoeld voor droogtemaatregelen, om daarmee achterstallig onderhoud aan infrastructuur te betalen. Een slecht idee. Watertekorten in droge zomers, zoals we die dit jaar hebben gehad, zullen in de toekomst verder toenemen. Niet alleen door grotere neerslagtekorten, met name als gevolg van meer verdamping bij hogere temperaturen, maar ook door lage waterstanden in de grote rivieren. Klimaatverandering droeg afgelopen zomer al bij aan de lage waterstanden in een groot deel van Europa.

Debiet in Europese rivieren in juli 2026 t.o.v. het gemiddelde voor die maand over 1992 – 2020. Bron: Copernicus Climate Change Service.

Begin deze maand werd een preprint gepubliceerd van een attributiestudie over die lage waterstanden. De publicatie is nog niet peer reviewed, en dus is een kleine slag om de arm op zijn plaats. Maar ik verwacht niet dat de conclusies heel anders uit zullen vallen na de peer  review.

In grote delen van Europa was het afgelopen zomer uitzonderlijk droog, met lage waterstanden tot gevolg. De afbeelding hieronder geeft, voor augustus 2025 tot juli 2026, de afwijking ten opzichte van het gemiddelde over de periode 1980-2025 van de waterafvoer in vijf grote rivieren: de Rijn, de Elbe, de Rhône, de Po en de Donau. In alle vijf was de afvoer, en dus ook de waterstand, sinds afgelopen voorjaar veel lager dan normaal. Volgens het onderzoek was de afvoer door klimaatverandering 26 tot 38% lager in vier van die vijf rivieren: de Rijn, de Rhône, de Po en de Donau.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Foto: De Great Dome van het Massachusetts Institute of Technology. Foto Mys 721tx, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons.

Hoe mensen winnen bij AI in het onderwijs

Het komt niet vaak voor dat ik jaloers ben op mensen die in een commissie zitten, maar dat geldt wel voor de Ad Hoc Committee on AI Use in Teaching, Learning, and Research van het Massachusetts Institute of Technology. Zij schreven een rapport over AI in het onderwijs. Voor zover commissies ooit de goede toon kunnen aanslaan is dat deze commissie volgens mij gelukt.

Het is een kwestie waar iedereen in het onderwijs mee worstelt. Op de basisscholen is het geloof ik nog niet heel urgent, maar daarna is toch de vraag: wat moeten we met kunstmatige intelligentie? Wat staan we studenten toe, maar ook wat staan we docenten toe? Hoe gaan we om met het feit dat hier een technologie nu al een paar jaar lang tot steeds verbazingwekkender zaken in staat lijkt die tot een paar jaar geleden nog exclusief aan mensen was voorbehouden? Je met een druk op de knop resultaten krijgt die wij altijd hebben gepretendeerd aan te leren en die we nu ook nog steeds als toetsing gebruiken.

Hét antwoord hebben de collega’s van het MIT niet. Hét antwoord kan ook niet gegeven worden zolang er minstens ieder kwartaal wel weer een doorbraak komt – die machines bijvoorbeeld zelfstandig een wiskundig bewijs kunnen vinden, of er juist blijkt dat de grote bedrijven onder druk van de EU allemaal watermerken in hun teksten zetten, zodat kan worden aangetoond dat ze kunstmatig gegenereerd zijn. Je kunt geen vaste koers zetten op een schip in de storm.

Foto: cottonbro studio on Pexels

Hoe staat het met de ‘vierde macht’?

COLUMN - van Prof.Mr. Roel Bekker

In 1969 trok Crince le Roy veel aandacht met zijn inaugurele rede als lector waarin hij de ambtelijke dienst beschreef als ‘de vierde macht’, naast de gebruikelijke drie machten van Montesquieu. Het betoog sloot aan op de al bestaande kritiek op ambtenaren. De ambtelijke dienst was bureaucratisch, wat niet meer de positieve klank had van Weber maar stond voor langzaam en inefficiënt werken, met veronachtzaming van de burger. De ambtelijke dienst was ook conservatief, eigengereid en op zichzelf gericht, waardoor politici het gevoel hadden voortdurend tegengewerkt te worden in hun ambitieuze plannen. Ambtenaren waren een bedreiging voor het politieke primaat.

De lijst van bezwaren tegen de vierde macht was nog veel langer en ging er zeker bij de politiek in als koek. De reactie was duidelijk: de politici vonden dat de ambtelijke macht moest worden verminderd en dat die meer bij hen moest liggen. Dat werd daarna steeds meer de lijn, vanaf de jaren 90 onderstreept met maatregelen als de Oekaze-Kok [1] waarbij ambtenaren nog eens werd ingeprent dat niet zij maar politici het gezicht van de overheid waren. Of de Balkenendenorm [2], inhoudende dat de minister in het publieke domein het hoogste salaris moest hebben. Met als onvermijdelijk gevolg dat voor toptalent geen marktconforme salarissen meer konden worden geboden. In wervingsadvertenties werd meer en meer gezocht naar ambtenaren met politieke gevoeligheid. Alsof dat niet vooral een eigenschap is die politici zélf moeten hebben. Topambtenaren werden bovendien in hun functie op termijn gezet. Maximaal zeven jaar en liefst korter, dan konden ze de zaken niet meer naar hun hand zetten, zo was het idee. De politiek ging op haar beurt zichzelf gaandeweg versterken. Er kwamen meer bewindslieden en die kregen bovendien een groeiende ‘bontkraag’ [3], met door henzelf benoemde politieke assistenten voor ondersteuning van hun steeds meer actiegerichte politieke werk. [4]

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Closing Time | Je stem verheffen doe je zo

Er wordt rondgebazuind dat we in tijden van polarisatie leven. En polarisatie zou dan betekenen dat de schreeuwers tegenover de stillen staan.

Om dat allemaal een beetje goed te breien (wat neerkomt op 1 rechts, 1 averechts en vooral links overhalen heur muil te houden)roept men de gepolariseerden op met elkaar in gesprek te gaan.

Begrip tonen, luisteren, meevoelen, vragen stellen, vriendelijk blijven.

Mijn advies: sluit je niet aan bij de schreeuwerds, ook niet bij de stillen. Zoek het bij hullie die van allebei wat zijn: “the gentle, angry people”.

Foto: Lust tot onderzoek. Anonieme spotprent, ca. 1800–1805. Rijksmuseum, Amsterdam (RP-T-00-1269). Via Wikimedia Commons.

Voor het recht op wetenschap

Soms publiceert de KNAW (Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen) een belangrijk rapport, en 14 oktober publiceerde de Academie er maar liefst twee tegelijk: een over de academische vrijheid en een over de vrijheid van meningsuiting voor wetenschappers. Beide rapporten zijn sterke verdedigingen van de wetenschap en waar de wetenschapper voor staat. Het rapport over academische vrijheid is vooral een pleidooi om deze vrijheid te verankeren in de wet en dan nog liever in de grondwet, als een belangrijke vrijheid die aparte bescherming verdient. Dat over de vrijheid van meningsuiting is een krachtig pleidooi dat wetenschappers moeten kunnen deelnemen aan het wetenschappelijke debat, ook over onderwerpen die buiten de grenzen van hun specifieke expertise liggen, zolang ze duidelijk blijven maken waar die grenzen precies liggen.

Het zijn allebei heldere en verstandige documenten en ik hoop van harte dat de aanbevelingen die erin gegeven worden opgevolgd worden.

Ik heb er ook veel van geleerd. Mij was in de Nederlandse discussie over academische vrijheid nooit zo duidelijk waarom die vrijheid beperkt zou blijven tot medewerkers van de universiteiten en de instituten van KNAW en NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek). Zijn er niet veel meer onderzoekers, en moet hun vrijheid niet net zo goed worden gewaarborgd? Dit rapport maakt duidelijk dat de vrijheid van alle onderzoekers ‘wetenschappelijke vrijheid’ heet – die wordt bijvoorbeeld in Duitsland wettelijk gewaarborgd voor iedereen. De belangrijkste reden waarom de KNAW-rapporten er niet over gaan is kennelijk dat dit niet de opdracht was die de politiek gaf.

De genocide went bij de NPO, maar niet bij de omroepen

Een maand geleden schreef ik Alles went, ook een genocide, naar aanleiding van het besluit van de NPO om Nederland toch weer aan het Songfestival te laten deelnemen. De genocide in Gaza, de vermoorde journalisten en de politieke inmenging van Israël waren voor AVROTROS reden om zich terug te trekken. De NPO vond wat aangepaste spelregels kennelijk voldoende om weer over “verbinding” te kunnen praten, met een kaakzakkende verwijzing naar de Tweede Wereldoorlog, waarvoor de organisatie gemakshalve dan wel die genocide even opzij moest schuiven.

Closing Time | Verval

Verval, met het nummer Ruis, van hun EP ‘Hersenpuin’. Het klinkt allemaal heel vrolijk, en de muziek klinkt navenant. Volgende deze site luisteren we qua stijl naar een combo van black metal en crust (als in crust punk denk ik???), en daar kan ik me dan weer weinig bij voorstellen, maar ach. Nadeel van een nummer van bijna 12 minuten is overigen dat YouTube het dan nodig vindt het 2x te onderbreken met reclame, wat dodelijk is voor muziek als deze – maar ik hoop dat jullie dat bespaard blijft als het clipje embedded is op onze mooie site.

Closing Time | Silkroad Ensemble

Het Silkroad Ensemble is in 1998 opgericht door cellist en componist Yo-Yo Ma. Sinds enkele jaren is zangeres, songschrijver, banjospeler en violiste Rhiannon Giddens er artistiek leider. Het ensemble brengt muzikanten uit de hele wereld en uit een diversiteit aan muzikale culturen bij elkaar. Wereldmuziek dus, in de meest letterlijke zin van het woord. En het werkt prima, terwijl dat ook weer niet zo vanzelfsprekend is. Combineren van invloeden uit uiteenlopende culturen tot een goed klinkend geheel is niet altijd makkelijk. Het resultaat kan wel eens tamelijk geforceerd of gekunsteld klinken. Daar is hier geen sprake van. Hier klinkt de muziek als een wereldtaal, die alle leden van het ensemble vloeiend spreken.

Steun ons!

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Volgende