AI: Voor winst mag de mensheid wijken

De bazen van de grootste AI-bedrijven waarschuwen inmiddels zelf dat hun technologie uit de hand kan lopen. Dario Amodei van Anthropic wil dat de ontwikkeling wordt afgeremd. Sam Altman en Elon Musk vallen hem bij. Opvallend genoeg beschouwen deze bedrijven het uitsterven van de mensheid door AI inmiddels niet meer als een statistische onmogelijkheid, maar als een risico waarmee serieus rekening moet worden gehouden. De reden dat hun bedrijven ondertussen gewoon doorgaan, is minstens zo kaakzakkend als de waarschuwing: want wie als enige remt, verliest de race. Daarmee beschrijven ze vrijwel perfect het failliet van marktzelfregulering. De drijvende kracht daarachter is het aandeelhouderskapitalisme. Bedrijven worden structureel beloond voor groei, rendement en marktaandeel, en afgestraft wanneer ze vrijwillig kansen laten liggen die een concurrent wel benut. Zelfs wanneer de mogelijke schade volgens de ondernemers zélf neerkomt op het einde van de mensheid, blijft doorgaan bedrijfseconomisch rationeel. Musk belichaamt die spagaat komisch goed. In 2023 ondertekende hij een oproep om de ontwikkeling van krachtige AI zes maanden stil te leggen vanwege de mogelijke gevaren. Enkele maanden later richtte hij xAI op om zelf de concurrentie met OpenAI aan te gaan. Nog mooier: Musk is tegelijk een van de luidste pleitbezorgers van een veel kleinere overheid en minder regulering. Uitgerekend bij AI laat hij vervolgens zien waarom zo'n overheid noodzakelijk is, en roept op tot ingrijpen. Musk kan werkelijk geloven dat AI levensgevaarlijk wordt en tegelijk miljarden in nóg krachtiger AI pompen. Binnen het aandeelhouderskapitalisme is dat nauwelijks tegenstrijdig. Zolang zijn concurrenten doorgaan, kost zelfstandig stoppen hem investeerders, personeel, technologische voorsprong en uiteindelijk marktwaarde. Daarmee wordt zichtbaar hoe een amoreel systeem eigenlijk per definitie immorele uitkomsten produceert. De markt kent geen variabele ‘voortbestaan mensheid’. Zij beloont degene die sneller groeit en eerder de volgende voorsprong bereikt. Wie als eerste remt, wordt gestraft. Precies voor zulke situaties bestaat een overheid: om grenzen op te leggen die individuele bedrijven door de prikkels van het systeem zelf niet kunnen stellen. Dat grote AI-bedrijven regulering ook kunnen gebruiken om nieuwe concurrenten buiten de deur te houden, blijft reden om ze vooral niet zelf die regels te laten schrijven. De ironie is moeilijk te missen. Musk wil de overheid zo klein mogelijk maken, terwijl zijn eigen gedrag laat zien waarom een machtige markt zonder krachtige tegenmacht zelfs bij existentiële risico’s gewoon blijft doordenderen en juist een sterke overheid noodzakelijk is.

Door: Foto: Mike MacKenzie (cc)

Closing Time | Beasts of Bourbon

Er zijn wel meer plekken op aarde waar ze vuige rock’n’roll maken, maar zo vuig als in Australië kunnen ze het nergens anders. En de Beasts of Bourbon horen bij de grootmeesters van het genre. Zo te zien aan het drumstel achter ze, spelen ze hier in het voorprogramma van Iggy and the Stooges. Ik betwijfel of die het voor elkaar kregen om de Raw Power van hun voorprogramma te overtreffen.

Lezen: Bedrieglijk echt, door Jona Lendering

Bedrieglijk echt gaat over papyrologie en dan vooral over de wedloop tussen wetenschappers en vervalsers. De aanleiding tot het schrijven van het boekje is het Evangelie van de Vrouw van Jezus, dat opdook in het najaar van 2012 en waarvan al na drie weken vaststond dat het een vervalsing was. Ik heb toen aangegeven dat het vreemd was dat de onderzoekster, toen eenmaal duidelijk was dat deze tekst met geen mogelijkheid antiek kon zijn, beweerde dat het lab uitsluitsel kon geven.

Foto: Jurja Steenmeijer fotograaf Marloes van Doorn (met toestemming Sociale Vraagstukken)

Jurja Steenmeijer: autonome professionals zijn betere professionals

INTERVIEW, OPROEP - Door Marcel Ham, Dorien Claessen

Sociaal werk gaat steeds meer gebukt onder regels. Dat beperkt de handelingsruimte van professionals. Dat is de focus van de Marie Kamphuis Lezing die Jurja Steenmeijer (BPSW) houdt op 24 september 2026 tijdens de Agenda van het Sociaal Werk.

Jurja Steenmeijer bijt zich al jaren vast in het vraagstuk van de autonomie van de sociaal werker. Ze schreef er in 2022 een boek over, met daarin een model voor het dagelijks handelen. De vraag naar hoe autonoom sociaal werkers zijn, speelt al decennia, en wordt volgens Steenmeijer met de dag urgenter. De overheid, maar ook diverse organisaties bemoeien zich steeds meer met het professioneel handelen van sociaal werkers. Goed hulpverlenerschap wordt dan al snel het volgen van beleid en voorschriften in plaats van de professionele standaarden van het beroep zelf.

In het verleden was ze zelf sociaal werker en nu is ze directeur van de Academie van de beroepsvereniging van professionals in sociaal werk (BPSW). Bij de Academie kunnen sociaal werkers terecht voor scholing.

Aanmelden Agenda van het Sociaal Werk
‘Sociaal werker aan zet: meer professionele autonomie’ is het thema van de Agenda van het Sociaal Werk die op 24 september 2026 plaatsvindt bij The Colour Kitchen in Utrecht. Jurja Steenmeijer houdt de Marie Kamphuis Lezing. Als sociaal werker, ethica en auteur biedt zij een inspirerende visie op professionele autonomie in het sociaal werk. Diverse workshops gaan in op de positie van sociaal werkers. Je kunt je hier aanmelden.
Foto: Eric Karim Cornelis on Unsplash

Hoe naïef kan je zijn, Lubach?

Arjen Lubach vindt het eng dat Ongehoord Nederland mogelijk uit het publieke bestel verdwijnt nadat de zaak pas echt escaleerde vanwege de inhoud van een uitzending. Zijn angst: een toekomstige rechtse regering kan dat precedent gebruiken om linkse omroepen aan te pakken.

Ik kijk Lubach vaak wat later, dus vergeef me dat ik zijn uitzending van maandag nu pas behandel. Zijn politieke conclusie is in ieder geval kinderlijk naïef. Rechts heeft namelijk helemaal geen precedent nodig om achter linkse omroepen aan te gaan.

Lubach neemt ON! zelf nadrukkelijk niet in bescherming. De omroep was journalistiek al lang af. Er waren sancties, overtredingen van de journalistieke code en structurele problemen met feitencontrole en samenwerking. Volgens Lubach had ON! dáárop gepakt moeten worden. Zijn probleem is dat de zwaarste escalatie pas kwam nadat Joost Niemöller en zijn medewerkers in een uitzending positieve elementen uit een speech van Hitler probeerde te halen.

Alleen: waarom zou dat eigenlijk zo erg zijn?

Een samenleving mag ergens van schrikken. Sterker nog, soms is dat precies hoe een grens zichtbaar wordt. Jarenlang kun je discussiëren over journalistieke normen, incidenten, sancties en procedures, totdat er iets gebeurt waardoor ineens glashelder wordt waar al die regels voor bedoeld waren. Dat zo’n uitzending de druppel vormt, maakt de eerdere overtredingen niet minder relevant. Het maakt vooral duidelijk dat eindeloze tolerantie zelf ook een politieke keuze is.

Closing Time | Blue Murder

Blue Murder maakte in de jaren ’80 deel uit van wat toen de Amsterdamse gitaarschool werd genoemd, samen met onder meer Claw Boys Claw en Fatal Flowers. Ze hebben nooit de status bereikt van die laatste twee. Dat zal vooral zo zijn omdat de band niet zo lang bestond. Maar waarschijnlijk waren ze ook wat te poppy voor veel gitaarliefhebbers. Zo poppy dat ze mochten komen playbacken in Countdown. Ik dacht niet dat Claw Boys Claw of Fatal Flowers dat ooit voor elkaar hebben gekregen. [Correctie: het blijkt dat ik dat verkeerd dacht. Op het Youtube-kanaal van Countdown zijn ook filmpjes van die bands te vinden.] De alternatieve muziekliefhebber zal wat meer onder de indruk zijn van het feit dat Jools Holland Blue Murder uitnodigde voor een optreden in zijn BBC-programma The Tube. Ook speelden ze op Pinkpop, toen dat nog veel bijzonderder was dan nu – het festival duurde maar een dag en er was maar een in tweeën gesplitst podium – weliswaar als invallers voor The Jesus and Mary Chain, die op het laatste moment hadden afgezegd.

Foto: SnapSaga on Unsplash

Indonesië koloniseert West-Papoea met veel geweld

Het Indonesische leger heeft op West-Papoea, het voormalige Nederlands Nieuw Guinea, een klopjacht geopend op leden van het West-Papoea Nationaal Bevrijdingsleger die zondag vijf wegenbouwvakkers hebben gedood. Volgens het Bevrijdingsleger werkten ze voor de Indonesische inlichtingendienst. In juli werd een Amerikaanse piloot in de hooglanden van West-Papoea gedood. Hij zou betrokken geweest zijn bij het transport van militairen naar het gebied waar de opstandelingen opereren. Eerder dit jaar werden acht mensen gedood, volgens Indonesië burgers op zoek naar goud, volgens het Bevrijdingsleger undercover medewerkers van het Indonesische leger. Volgens Paula Makabory van de overkoepelende United Liberation Movement for West Papua is van de kant van Indonesië sprake van een toename van buitengerechtelijke executies en het gebruik van drones en landmijnen in burgergebieden. Met vertegenwoordigers van andere bewegingen in de Pacific riep zij op tot onderzoek van de VN Hoge Commissaris voor de Mensenrechten. Indonesië heeft tot nu toe een bezoek van de Hoge Commissaris afgehouden. 

Human Right Watch (HRW) rapporteerde dit voorjaar over een escalatie van het conflict. ‘Militairen dringen door tot in afgelegen gebieden en vestigen militaire buitenposten in dorpen van de inheemse bevolking om controle over deze afgelegen regio’s te verkrijgen. Militaire operaties in deze gebieden worden gekenmerkt door het gebruik van antipersoneelsmijnen of boobytraps en door technologieën voor luchtoorlogvoering, waaronder bewapende drones en gevechtsvliegtuigen. De grootschalige structurele uitbreiding van de Indonesische strijdkrachten (TNI) onder het bewind van president Prabowo Subianto heeft nieuwe mogelijkheden gecreëerd voor systematische landroof in Merauke, Biak-Numfor, Intan Jaya en andere geografische gebieden die van economisch belang zijn.’

Foto: Alan Martinez on Unsplash

Recensie: Wakker in Paraguay

Ik had Wakker in Paraguay gemist toen de VPRO de serie uitzond. Nu de documentaire een wildcard heeft gekregen voor de Gouden Televizier-Ring en daarmee meedoet aan de nominatieronde, werd het tijd om dat alsnog recht te zetten.

Wakker in Paraguay heeft een slimme keuze gemaakt: de makers hoeven hun hoofdpersonen nauwelijks tegen te spreken. Ze hoeven chemtrails, 5G-angst, de Deep State en verhalen over een naderende dictatuur ook niet uitgebreid te ontkrachten. Ze zetten de camera neer en wachten tot de werkelijkheid het werk doet.

De vijfdelige VPRO-serie volgt Nederlanders die het vertrouwen in overheid en samenleving grotendeels hebben opgezegd en daarom naar Paraguay vertrekken. Daar hopen ze te vinden wat Nederland volgens hen heeft verloren: vrijheid, ruimte, lage belastingen en vooral weinig bemoeienis van bovenaf.

Dat levert soms buitengewoon grappige televisie op. Mensen die Nederland ontvluchten vanwege overheidsdwang ontdekken dat Paraguay zelf ook gewoon regels, instanties en bureaucratie kent. Wie bang is voor surveillance overweegt ondertussen camera’s om ongewenste bezoekers van het eigen terrein te weren. De overheid moet weg, behalve waar eigendom, veiligheid en orde beschermd moeten worden.

De kracht van de serie zit precies in die botsingen. De makers hoeven geen debatleider te spelen en ook geen factchecker die na iedere uitspraak in beeld springt. Daardoor zie je iets interessanters dan een discussie over de vraag of chemtrails bestaan: je ziet hoe een volledig wereldbeeld zich gedraagt wanneer het met de echte wereld in aanraking komt.

Doe het veilig met NordVPN

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Closing Time | Goddamn, Lizard Man

Man/Woman/Chaisaw bestaat al sinds 2019. Toch is het nog een jonge band: de oprichters waren namelijk piepjonge middelbare scholieren toen ze ermee begonnen. De twee mannen en vier vrouwen zullen nu dus jonge twintigers zijn. (Over de leeftijd van de kettingzaag heb ik geen informatie.) Toch beheersen ze al iets waar veel ervaren muzikanten moeite mee hebben: de kunst van het weglaten. Best belangrijk voor zo’n grote band met drums, bas, twee gitaren, toetsen, viool en meerdere zangstemmen. Het gedoseerd inzetten van alle mogelijkheden die die instrumenten bieden is een sterk punt van deze band. Naast de goede liedjes die ze schrijven, natuurlijk.

Quote du Jour | Trump profiteert van 9/11

Onder de kop ‘De wetteloze reactie op 9/11 maakte de weg vrij voor Donald Trump‘ schrijft Mari Meyer over de binnenlandse gevolgen voor de VS van veiligheidsmaatregelen die zijn genomen na de aanslagen op het World Trade Center, nu 25 jaar geleden.

In het artikel komt David Kaye, hoogleraar internationaal recht aan het woord:

“Vlak na de aanslagen hanteerden we een wetteloze aanpak, zonder serieus na te denken over de vraag of die maatregelen gepast of nuttig waren voor onze veiligheid. Wat we vandaag de dag zien, lijkt op een militarisering van de Amerikaanse overheid tegen mensen die in de Verenigde Staten wonen”, zegt Kaye. Dat leidt ertoe dat inwoners – migranten, maar ook staatsburgers – te maken hebben met de Nationale Garde die wordt ingezet tegen eigen burgers, alsmaar strengere grensmaatregelen en toenemende surveillance (…) Amerikanen wordt sindsdien het idee voorgespiegeld dat privacy onbelangrijk is in een wereld waarin terrorisme bestaat. Veel gesprekken over surveillance worden nog altijd gelinkt aan het uitbannen van dreiging. Wie zich ertegen verzet, wordt neergezet als iemand die niet geeft om de nationale veiligheid. Privacy en vrijheid van meningsuiting worden voorgesteld als luxe, niet als noodzakelijke onderdelen van een democratie.”

Closing Time | Gerrit zingt niet

Nee, hij vertelt een verhaal. En nog een deprimerend verhaal ook. Wellicht niet de beste keuze, want jullie komen hier waarschijnlijk voor een leuk deuntje (of wat teringherrie) voor het slapen gaan. Maar het is wel een belangrijk verhaal, want we moeten gewoon zsm stoppen met het verbranden van meuk. Doen we morgen weer muziek!

Trump: hoe koop je een democratie?

Donald Trump heeft een nieuwe verkiezingsbelofte: als de Republikeinen in november het Huis én de Senaat behouden, krijgt iedere volwassen Amerikaan 5.000 dollar. Kosten: ruim een biljoen dollar. Financiering: onduidelijk. Voorwaarde: de juiste partij moet winnen.

Daarmee wordt de interessantere vraag inmiddels niet eens meer wat zo’n stunt kost, maar of hij legaal is. Juristen wijzen erop dat het mogelijk buiten de Amerikaanse regels tegen verkiezingsomkoping valt, omdat Trump niemand letterlijk betaalt voor zijn individuele stem, en dat het kan worden gelezen als het aankondigen van een belastingverlaging.

Doneer!

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Volgende