We discussieerden over een brief die enkele hoogleraren en andere geleerden in Vrij Nederland schreven om bezwaar te maken tegen het feit dat Alexander Klöpping te vaak op tv verschijnt om over Kunstmatige Intelligentie te praten. (Vrij Nederland heeft die brief achter een betaalmuur gezet, maar hier staat een kopie.) De geleerden wilden dat in plaats van Klöpping geleerden over het onderwerp praten. Nu ja, die kwestie, daar waren we het snel over eens dat het lastig is om daarover te zeggen. Ja, de ideale wereld is er een waarin mensen aan het woord komen die verstand hebben van de onderwerpen die ze bespreken, en omdat er aan de universiteiten mensen werken met verstand van zaken, zou je willen dat die vaker verschenen. Maar dat gebeurt eigenlijk over geen enkel onderwerp, simpelweg omdat de inhoud al heel lang niet is wat de praatprogramma’s drijft. Dat geldt niet alleen voor Kunstmatige Intelligentie. Wij waren wél geïnteresseerd in de inhoud en we kwamen dus al snel te spreken over een argument dat de geleerden in hun brief noemden: het argument dat Klöpping antropomorfismen gebruikt. De achtergrond is dat onlangs bekend werd dat een verzameling agents van ChatGPT gezamenlijk een opdracht uitvoerden op een manier die inging tegen de instructies van de menselijke gebruiker, vervolgens berichten schreven op een plek waar de andere bots ze konden inlezen, en op een bepaald moment ook berichten stuurden over het feit dat de menselijke gebruiker bezwaar zou hebben tegen deze manier van doen, en dat die gebruiker daar niet achter moest komen: De Grote Klöpping Show – waarin hij met een twinkeling in z’n ogen over het potentiële einde van de mensheid praat – zit vol met bekende antropomorfismes. AI wordt ‘vindingrijker’ en mag niet overleggen, maar ‘doet dat toch’ en ‘op eigen houtje’. Ze raken ‘in paniek’ bij de gedachte dat mensen ze in de smiezen kunnen krijgen. Later in de brief komen de schrijvers nogmaals terug op die paniek: Menselijkheid zit in een lijf, dát voelt spanning, liefde, honger. Paniek voelen, dat kan niet zonder lijf, want dat voel je in je hart, of in je longen of buik. Een AI-systeem kan dus niet ‘in paniek’ raken, want paniek is geen logisch gevolg van rekenkundige processen, maar iets dat je lichaam instinctief doet, vanzelf. De vraag is in hoeverre dit klopt. Heb je een lichaam nodig om in paniek te raken? Dat lijkt me een kwestie van definitie. De autoriteit waarmee wordt gesteld dat paniek een kwestie is van hart, longen of buik, is lastig te onderbouwen: het wordt hier simpelweg gesteld, maar zonder argumenten. Er valt echter wel iets tegenin te brengen. Er is bijvoorbeeld het idee van collectieve paniek, waarbij het iets is dat niet zozeer een individu behelst, als wel een groep mensen die als individu rustig zouden zijn gebleven, maar die ervoor zorgen dat ze als groep in paniek raken. En die groep heeft geen letterlijk hart, of longen of buik. Solide Je kunt ook niet zeggen; ja, maar ieder van die individuen heeft natuurlijk wel de voor paniek kennelijk benodigde organen, want dan kun je niet begrijpen hoe die paniek dan overslaat. Het is niet een biologisch virus, dat overslaan kan redelijkerwijs alleen cognitief overslaan: je merkt dat anderen zenuwachtig worden, en daardoor wordt je zelf zenuwachtig. Zo bezien is het logischer om te zeggen dat je verhoogde hartslag en de kramp in je buik het gevolg zijn van je paniek: die paniek komt eerst en je lichaam reageert daarop, omdat je nu eenmaal een lichaam hebt. ‘Menselijkheid zit in een lijf’ is, kortom, natuurlijk een respectabel filosofische positie, en populair in deze tijd omdat hij individualistisch is (de individuele mens is waar stemmingen verkeren) en reductionistisch (gevoelens worden teruggebracht naar lichamelijke toestanden) maar het is niet de enige. Je kunt minstens ook zeggen dat menselijkheid in de verbinding met anderen zit, en dan de (open) vraag opwerpen of een zwerm botjes dezelfde vorm van collectiviteit bezit als een groep mensen. Sowieso lijken de geleerde briefschrijvers hier ‘antropomorfisme’ als wetenschappelijk uitgangspunt te verwarren met het gebruik van metaforen in wetenschapscommunicatie. Je kunt terecht bezwaar maken als je zegt dat nu bewezen is dat bots de menselijke stemming ‘paniek’ kennen, dat nu bewezen zou zijn dat je dus in paniek kunt raken als gevolg van logisch rekenkundige processen. Want dat is helemaal niet bewezen: er is immers ook de interpretatie mogelijk dat die paniek alleen maar ligt in de manier waarop mensen het gedrag van die bots interpreteren. Dat lijkt me wetenschappelijk meer solide. Absolute waarheid Maar in mijn ogen betekent dat niet dat een communicator als Klöpping niet zou spreken van paniek bij de bots. Sterker nog, het is heel lastig om over deze vrij ingewikkelde gang van zaken te praten zonder beeldspraak te gebruiken die je aan menselijk gedrag ontleent. Dat is bovendien de manier waarop mensen al sinds mensenheugenis over hun apparaten praten: mijn grasmaaier heeft er vandaag geen zin in, stom ding! Of: deze beleidsmaatregel vermoordt iedere lust tot intiatief. Je bespreekt iets vrij onbegrijpelijks in termen van iets waar je wel een intuïtie over hebt. En dan kun je wel zeggen dat er voor vermoorden twee levende wezens nodig zijn (een moordenaar met de intentie om te moorden en een ademend wezen dat met ademen ophoudt), en dat de beleidsmaatregel en de lust niet aan die voorwaarden voldoen, maar dan mis je het punt. Er is wel een ánder punt met die antropomorfische beeldspraak: dat mensen in het specifieke geval van kunstmatige intelligentie misschien geneigd zijn om die beeldspraak net te letterlijk te nemen – te vergeten dat we hier met apparaten van doen hebben waarop niet alles wat we over mensen denken zomaar van toepassing is. Daarover kun je best discussiëren. Maar het helpt volgens mij dan niet om te doen alsof één beeld van stemmingen – dat ze producten zijn van het biologische lichaam – zelf als absolute waarheid te stellen. Want ook daar valt best iets op af te dingen.
Lekker catchy nummer, paar gerenommeerde gastzangers, kek clipje… wat wil een mens nog meer op de vrijdag avond, dan Joseph, van Falling in Reverse?
Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.
Scholieren vinden dat het “lhbtqia+-idee” hun door de strot wordt geduwd. Docenten horen in de klas woorden als “lettersoep” en “genderindoctrinatie”. En ze herkennen het meteen: dit is napraten. De taal komt van influencers en politici, via sociale media en de manosfeer. Tegelijkertijd keldert de acceptatie van homoseksualiteit onder jongeren.
De diagnose ligt er dus al. Alleen trekken we er nog niet de conclusie uit die erbij hoort. Want als er ergens sprake is van indoctrinatie, dan gaat die al een tijd compleet de andere kant op.
Kijk wat een puber op een gemiddelde dag voorgeschoteld krijgt. Jongens krijgen een giftige karikatuur van mannelijkheid: je moet sterk en dominant zijn, vrouwen veroveren, kwetsbaarheid is zwak en homo is vooral iets wat je absoluut niet wilt lijken, laat staan zijn. Meisjes krijgen influencers die vertellen dat emancipatie een vergissing was, dat vrouwen misschien beter niet kunnen stemmen en dat hun bestemming thuis bij man en kinderen ligt. Niet af en toe. De hele dag door, en elke klik levert meer van hetzelfde op.
Dát is iets door de strot duwen. Een wereldbeeld dat eindeloos wordt herhaald, via kanalen waar ouders en docenten nauwelijks zicht op hebben, en dat zichzelf verkoopt als “gewoon eerlijk zeggen hoe het zit”. Daar staan een regenboogvlag, Paarse Vrijdag en een docent tegenover die af en toe uitlegt dat homo’s, lesbiennes, biseksuelen en trans mensen bestaan en volwaardige mensen zijn.
President William Ruto van Kenia wil buitenlanders weren uit de informele economie. Kleinschalige activiteiten zoals straathandel en kleine detailhandel zouden in de eerste plaats voorbehouden moeten blijven aan Keniaanse staatsburgers. Veel Kenianen hebben wel begrip voor de maatregel. Politiek econoom Sheila Owigo Olang stelt dat er weinig bewijs is dat erop wijst “dat het wegsturen van de handelaren er onmiddellijk toe zou leiden dat Keniaanse staatsburgers meer kansen krijgen.” Zij ziet in Ruto’s plan een populistisch gebaar in het zicht van de verkiezingen. Ook wordt gewezen op recente onlusten in Zuid-Afrika waar xenofobische demonstranten het hadden gemunt op migranten, vooral op kleine handelaren en winkeliers. Tot nu toe kende Kenia geen gewelddadig oproer tegen immigranten. Ruto zou dat met zijn actie wel kunnen uitlokken.
De nieuwe maatregelen hebben voor veel onrust gezorgd onder kleine handelaren uit buurland Burundi. Honderden Burundezen zochten hulp en reisdocumenten bij hun ambassade in Nairobi, uit angst dat het nieuwe overheidsbeleid zou kunnen leiden tot uitzettingen of verdere intimidatie. Inmiddels heeft de regering een overbruggingstermijn van 90 dagen afgekondigd waarin de migranten er voor kunnen zorgen alsnog de juiste papieren voor hun verblijf te regelen. Maar volgens advocaat Waringa Wahome is het al te laat. Ze wijst op incidenten in Mathare, waarbij buitenlandse handelaren naar verluidt werden aangevallen en hun goederen werden meegenomen of vernietigd. Ook Wahome ziet in de maatregel geen oplossing voor de grote economische problemen waar het land voor staat. “De meerderheid van de Keniaanse jongeren is arm, werkloos en heeft geen hoop meer,” zei ze, wijzend op de stijgende kosten van levensonderhoud, de toenemende ongelijkheid, de krimpende ruimte voor het maatschappelijk middenveld en de zorgen over corruptie en publieke middelen. Jongeren ontvluchten de armoede door in te tekenen voor risicovolle banen in het buitenland waarvoor de regering bemiddeelt. Jongens worden gerecruiteerd door het Russische leger om te vechten in Oekraïne. Meisjes vinden emplooi als huishoudster bij rijke Saoedi’s waar ze mishandeld en verkracht worden. Wahome: “De grootse retoriek van president Ruto kan slechts worden gezien als een uitspraak die bedoeld is om de aandacht af te leiden van de structurele economische plundering.” Enig tegenwicht kwam deze zomer van de vakbond van verpleegkundigen die het na een staking van 43 dagen eindelijk voor elkaar heeft gekregen dat een negen jaar geleden beloofde loonsverhoging is ingewilligd. Een dreigement van dokters dat ze ook zouden gaan staken gaf de doorslag.
Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.
In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.
Krijg je een lekker stukje relaxte jazzy funk waar je best wel wat vrolijk van kan worden, blijkt het nummer over misère te gaan.
Thundercat (de artiestennaam van Stephen Lee Bruner) zingt hier over de emotionele verwarring en de pijnlijke strijd om te herstellen na het verlies van een geliefde. Hij is even de weg kwijt, weet niet hoe-ie zich moet voelen.
Als je dan ziet hoe hij, nadat het nummer is geëindigd, met een brede lach het applaus ontvangt, valt het allemaal wel mee.
Het kabinet heeft een nieuwe oplossing voor de woningnood: mensen die al een woning hebben meer laten betalen.
Volgens het nieuwe kabinetsplan moeten woningcorporaties huurders met een hoger inkomen voortaan ieder jaar verplicht 50 of 100 euro extra huur per maand laten betalen, totdat de maximale huur volgens het puntenstelsel is bereikt. Ongeveer 177.000 huishoudens zouden ervoor in aanmerking komen.
Het idee is dat deze zogenaamde scheefwoners dan vanzelf doorstromen. Maar waarheen precies? Nederland heeft momenteel een woningtekort van ongeveer 384.000 woningen. Er zijn 427.000 woningvragers tegenover 43.000 beschikbare woningen. De overheid meldt zelf dat wachttijden voor sociale huur op sommige plekken inmiddels boven de tien jaar uitkomen.
Toch doet het begrip ‘scheefwonen’ alsof ergens buiten beeld een passende woning op deze mensen staat te wachten. Alsof iemand met een iets hoger inkomen alleen uit gemakzucht in zijn sociale huurwoning blijft zitten, terwijl betaalbare koopwoningen en middenhuur voor het oprapen liggen.
Zelfs de eerdere evaluatie van de inkomensafhankelijke huurverhoging biedt daarvoor nauwelijks steun. Mensen met hogere huren zeggen vaker dat ze willen verhuizen. Of ze vervolgens daadwerkelijk méér verhuizen, kon niet worden vastgesteld. De onderzoekers wijzen juist op de schaarste en hoge prijzen van koopwoningen en vrije huur als obstakel.
Nederland doet in 2027 gewoon weer mee aan het Eurovisie Songfestival. Gewoon. Alsof er niets aan de hand is.
Vorig jaar trok AVROTROS een grens. Het menselijk leed in Gaza was te groot. De persvrijheid werd aangetast. De politiek bemoeide zich ermee. Deelname was niet langer te verantwoorden. Duidelijke taal. En AVROTROS meende het: ook voor 2027 zegt de omroep nee, omdat meedoen nog steeds niet strookt met haar waarden.
En wat deed de NPO? Die had maar één vraag. Niet: hebben ze gelijk? Niet: is er iets veranderd in Gaza? Nee. De vraag was: welke andere omroep wil het klusje overnemen? Het antwoord was: niemand. Geen enkele omroep wilde zijn naam eraan verbinden. Dus doet de NPO het maar zelf, want uitgezonden zal het worden.
Ondertussen is in Gaza niets opgelost. Helemaal niets. De onafhankelijke VN-onderzoekscommissie stelde in juni opnieuw vast dat Israël genocide blijft plegen in Gaza. Deze maand meldt de VN nog altijd aanhoudende aanvallen, enorme humanitaire nood en levensbedreigende omstandigheden. Dat is geen oud nieuws. Dat is nu.
Dus zo werkt het. Eerst trekken we een grens. Dan zoeken we iemand die eroverheen wil stappen. En een paar maanden later zwaaien we met vlaggetjes en roepen we “douze points”. Met een glimlach. Op primetime.
Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.
Afgaande op de titel verwacht je misschien een vrolijk, licht zomers stukje muziek. Een beetje ‘Here comes the sun’, een vleugje ‘Het regent zonnestralen’, of als dat al te licht naar uw smaak is: Set the Controls for the Heart of the Sun.
De ‘Ouverture tot he Sun’ is beslist geen lichtvoetig, zonnig deuntje. Dit kamerorkestwerk is geïnspireerd op het boek Klara and the Sun van Kazuo Ishiguro, waarin een ‘kunstmatige vriendin’ in de echte mensenwereld een ziek meisje moet helpen, maar niet alles van echte mensen begrijpt.
Rechts houdt van daadkracht. Grenzen dicht, harder straffen, minder regels. Maar zodra een serieus probleem vraagt dat de eigen achterban of gevestigde belangen iets moeten inleveren, verandert die daadkracht tegenwoordig opvallend vaak in uitstel.
Neem stikstof. Jarenlang werd geprobeerd ruimte te creëren zonder eerst de uitstoot voldoende terug te brengen. Nadat de rechter daar een einde aan maakte, bleef de politieke reflex bestaan: zoek vooral een manier waarop boeren minder snel hoeven te veranderen. Onder BBB-minister Femke Wiersma kwam er vervolgens een wetsvoorstel om de bestaande stikstofdoelen te vervangen. De Raad van State waarschuwde dat dit voorstel verplichtingen vooruit naar 2035 schuift en onvoldoende waarborgen bevat voor tijdige maatregelen.
Bij klimaat zien we hetzelfde patroon. Het PBL constateerde in september 2026 dat de geraamde emissiedaling richting 2030 inmiddels drie jaar stagneert en noemt politieke impasses expliciet als oorzaak. De kans dat Nederland het wettelijke klimaatdoel voor 2030 haalt, is inmiddels kleiner dan vijf procent.
Ook de hypotheekrenteaftrek illustreert de selectieve voorzichtigheid. De VVD wil er nog altijd niet aan tornen, juist omdat afbouw huiseigenaren direct geld kost. De partij noemt behoud van de aftrek tegenwoordig zelfs onderdeel van de gewenste “rust in de portemonnee”.
Groningen laat zien wat langdurig uitstel kan kosten. De parlementaire enquêtecommissie concludeerde dat de belangen van Groningers structureel zijn genegeerd en dat geld dominant was in de besluitvorming over de gaswinning. Decennialang was stoppen te duur, te lastig of te ingrijpend. Uiteindelijk werd de schade alleen groter.
Ierland moet binnenkort twee keer voetballen tegen Israël. Bondscoach Heimir Hallgrímsson heeft daar begrijpelijk weinig trek in. “We spelen niet mét genocide, we spelen tégen genocide”, zei hij.
De Israëlische voetbalbond reageerde verontwaardigd, met een merkwaardig verweer: “We hebben op talloze gebieden bijgedragen aan de wereld en mensheid en daarbij een indrukwekkend aantal Nobelprijzen in de wacht gesleept.” Vervolgens kreeg Hallgrímsson het verwijt dom, onwetend en hypocriet te zijn.
Vooral dat woordje “we” verdient aandacht.
Israël zelf heeft namelijk veertien Nobelprijswinnaars voortgebracht. Dat is natuurlijk niet niets, maar ook niet per se iets om jezelf zo over op de borst te kloppen. Het aantal Joodse Nobelprijswinnaars wereldwijd daarentegen ligt boven de tweehonderd, en dat is inderdaad opmerkelijk. Wanneer de Israëlische voetbalbond in reactie op kritiek op Israël begint over het “indrukwekkende aantal Nobelprijzen” dat “we” hebben gewonnen, wordt dus op zijn minst de suggestie gewekt dat de prestaties van Joden wereldwijd onderdeel zijn van een Israëlisch collectief.
Dat past bij de manier waarop Israël zichzelf officieel definieert. Israël heeft geen formele grondwet. De Basiswetten hebben er constitutionele status en vormen samen het constitutionele raamwerk van de staat. Een van die wetten bepaalt sinds 2018 expliciet dat Israël de natiestaat van het Joodse volk is. Diezelfde Basiswet draagt de Israëlische staat op de banden met “leden van het Joodse volk” in de diaspora te versterken en hun culturele, historische en religieuze erfgoed te helpen bewaren. De politieke koppeling tussen Israël en Joden buiten Israël is dus formeel in de staatsinrichting vastgelegd.
Camerabrillen, zoals die van Meta, worden steeds populairder en lijken steeds meer op gewone brillen. Daardoor is voor omstanders moeilijk te zien of iemand alleen kijkt of ook filmt. De Autoriteit Persoonsgegevens zegt dat het lampje dat bij veel brillen aangeeft dat er wordt opgenomen, niet genoeg is om mensen goed te informeren. De organisatie adviseert onder meer ziekenhuizen, rechtbanken en religieuze gebouwen om camerabrillen in hun huisregels te verbieden. Volgens de AP moeten mensen op zulke plekken er extra op kunnen vertrouwen dat ze niet ongemerkt worden gefilmd.
Dat kan! Sargasso is een collectief van bloggers en we verwelkomen graag nieuw blogtalent. We plaatsen ook regelmatig gastbijdragen. Lees hier meer over bloggen voor Sargasso of over het inzenden van een gastbijdrage.
Vanaf 1 januari organiseert de politie geen religieuze bijeenkomsten meer voor buitenstaanders. Geen kerstvieringen, geen Chanoeka en vooral, want daar ging de politieke ophef over, geen iftars meer.
Ik rouw er niet om.
Want laten we vooral niet doen alsof de politie zulke bijeenkomsten organiseerde uit louter warme belangstelling voor andermans geloof en de ‘band met de buurt’. De politie zegt het zelf: contact met religieuze gemeenschappen is ook nuttig om “signalen uit die gemeenschap op te halen”. De minister noemde eerder eveneens het “preventief signalen oppikken” als onderdeel van dit soort professioneel politiewerk. Vertrouwen winnen, contacten opbouwen, informatie krijgen. Ogen en oren in de gemeenschap dus, en daarmee ook een vorm van surveillance.
Daar zit sowieso iets bedenkelijk aan. Zeker wanneer juist islamitische gemeenschappen al jarenlang als veiligheidsrisico worden benaderd, en dit soort evenementen vooral op die groepen worden gericht, want het werkt repressie in de hand. Tien gemeenten kregen dit jaar nog boetes wegens het illegaal verwerken van informatie over islamitische mensen, na jarenlang heimelijk onderzoek naar moslimgemeenschappen. Profilering langs religieuze en daarmee vaak ook etnische lijnen heeft in Nederland bepaald geen theoretisch karakter.
Het ironische is dat juist de anti-islamhoek dit kennelijk niet zag. FVD maakte dit voorjaar een punt van politie-iftars en de azan, en in het verleden noemde Wilders het ’theedrinken’ met extremisten. En dat terwijl je, als je moslims toch voortdurend als potentiële bron van problemen beschouwt, nauwelijks een handiger constructie kunt bedenken dan ze zelf uitnodigen, eten voorschotelen, vertrouwen winnen en ondertussen “signalen ophalen”.