De geopolitieke strijd om de noordpool

Ooit was klimaatopwarming de belangrijkste bedreiging van het noordpoolgebied. Aangevoerd door een Amerikaanse vicepresident maakte de wereld zich zorgen over de toekomst van de ijsbeer, de zeehond en de rest van de planeet. Het afgelopen jaar ging het vooral over de oorlogsdreiging van de huidige Amerikaanse president die zijn imperium wil uitbreiden ten koste van de veiligheid in de wereld. Onder grote Europese druk heeft hij zijn besluit om Groenland te annexeren on hold gezet. Er moet eerst elders in de wereld een oorlog worden uitgevochten. Maar dat betekent niet dat hij heeft afgezien van grotere militaire invloed in het noordpoolgebied. Volgens een bericht van de New York Times zijn de Verenigde Staten onderhandelingen begonnen met Denemarken over toegang tot drie extra bases in Groenland, waaronder twee die eerder door Amerikanen zijn verlaten. Dit zou de eerste Amerikaanse uitbreiding in het land in decennia betekenen, aldus een hoge generaal van het Pentagon, generaal Gregory M. Guillot. "Ik werk samen met ons departement en anderen om meer havens en vliegvelden te ontwikkelen, wat onze minister en de president meer mogelijkheden biedt, mochten we die in het noordpoolgebied nodig hebben." Het plan is in het geheim ontwikkeld en noch de VS noch Denemarken was bereid er commentaar op te leveren. Wel is duidelijk dat Denemarken weinig tegen de nieuwe Amerikaanse expansie kan ondernemen. De aanwezigheid van Amerikaanse bases is in de jaren vijftig overeengekomen. Hetzelfde verdrag dat Denemarken gebruikte tegen de recente claim van Trump om Groenland te annexeren wordt nu door het Pentagon ingezet om van de Denen medewerking te krijgen voor versterking van de militaire aanwezigheid van de VS.  IJsland De crisis rond Groenland heeft in IJsland de discussie over aansluiting bij de EU weer losgemaakt. De geschiedenis van IJsland met het EU-lidmaatschap gaat terug tot 2009, toen de regering van voormalig premier Jóhanna Sigurðardóttir de eerste stappen zette naar het lidmaatschap. In 2013 schortte de regering van de Progressieve en Onafhankelijkheidspartij de onderhandelingen op. De toenmalige minister van Buitenlandse Zaken zei in 2015 dat het toetredingsproces volledig was gestopt, maar de EU heeft heropening van de onderhandelingen altijd open gehouden. Nu heeft de regering op 29 augustus 2026 een referendum aangekondigd waarin de IJslanders zich kunnen uitspreken over heropening van de onderhandelingen. Als die uitmonden in een toetredingsverdrag zal dat opnieuw per referendum aan de bevolking worden voorgelegd.  Economisch gezien is de urgentie van toetreding niet erg groot. IJsland is lid van de EER (Europese Economische Ruimte) en daarmee onderdeel van de Europese interne markt (zonder daarover mee te kunnen praten). Het gaat nu eigenlijk alleen om de veiligheid. In februari sloot de IJslandse regering op voorhand al een veiligheidspact met de EU. IJsland sloot eerder aparte veiligheidspacten met Duitsland en Finland. IJsland is wel lid van de Navo, maar heeft zelf geen leger en geeft bijna niks uit aan defensie. Het land vertrouwt voor zijn verdediging van oudsher geheel op bescherming door de Verenigde Staten. Maar daar lijkt nu een eind aan te komen. De kritiek op de VS groeit nadat de Amerikaanse president – toen hij onlangs op het World Economic Forum in Davos sprak over zijn wens om Groenland in te lijven – zich meermaals versprak, en het had over IJsland. Ook gestegen energieprijzen en door Trump afgekondigde invoerheffingen hakken er flink in. Er wordt op het eiland volop geklaagd over stijgende kosten van levensonderhoud. En er was geen enkel begrip voor de als 'grap' bedoelde uitspraak van de aankomend Amerikaanse ambassadeur Billy Long dat IJsland de 52e staat van Amerika zou worden en hij gouverneur. Er kwam een petitie tegen zijn benoeming die meteen door 4000 IJslanders werd ondertekend. Noorwegen De leider van de Noorse oppositionele Conservatieve Partij Ine Eriksen Søreide vindt dat haar land IJsland moet volgen. Noorwegen stemde begin jaren negentig in een referendum tegen het lidmaatschap. Sindsdien is er altijd een meerderheid tegen gebleven.  De bescherming van Noorwegens enorme energievoorraden wegen nog steeds zwaarder dan de voordelen van het lidmaatschap. Ondanks dat ook Noorwegen als lid van de EER het merendeel van de Europese wetgeving volgt zonder er over mee te mogen praten. Ook in het Noorse parlement is een meerderheid van de parlementsleden tegen toetreding. Maar Søreide wijst er op dat de houding ten opzichte van het EU-lidmaatschap aan het veranderen. De steun voor het EU-lidmaatschap is de afgelopen maanden aanzienlijk gestegen in Noorwegen, tot 41 procent in een recente peiling. In 2023 was nog slechts 27 procent voor toetreding. Nu is nog steeds 48 procent tegen, maar 63 procent van de respondenten is wel positief over een nieuw referendum over het EU-lidmaatschap – in tegenstelling tot de Noorse politieke leiding die een hernieuwd EU-debat heeft uitgesloten. 

Door: Foto: Niklas Jonasson on Unsplash

Closing Time | I am still alive

, door

“Man Zendeam Hanooz” – I am still alive (2026) is een recent protestlied van componist Adib Ghorbani en dichter Pooyan Moghaddassi, dat hoop en verzet uitdrukt. Hier uitgevoerd door de Iraanse hiphopmuzikant en rapper Toomaj Salehi.

De originele compositie, uitgevoerd door Iraanse musici en een koor, werd begin dit jaar op het web verspreid door aanhangers van de |Iraanse pro-democratie beweging en is hier te beluisteren op Soudcloud.

Doe het veilig met NordVPN

Mededeling

Sargasso heeft privacy hoog in het vaandel staan. Nu we allemaal meer dingen online doen is een goede VPN-service belangrijk om je privacy te beschermen. Volgens techsite CNET is NordVPN de meest betrouwbare en veilige VPN-service. De app is makkelijk in gebruik en je kunt tot zes verbindingen tegelijk tot stand brengen. NordVPN kwam bij een speedtest als pijlsnel uit de bus en is dus ook geschikt als je wil gamen, Netflixen of downloaden.

Foto: IoSonoUnaFotoCamera (cc)

Trump: De NAVO is waardeloos. Help ons

, door

Er zit een zekere efficiëntie in de manier waarop Donald Trump redeneert. Waarom kiezen tussen twee tegenstrijdige posities als je ze ook gewoon tegelijk kunt innemen? De NAVO is een papieren tijger. Zwak, irrelevant, een geopolitieke kartonnen decorwand die omvalt zodra iemand ertegen blaast. Tegelijkertijd is het blijkbaar een onmisbare militaire macht die onmiddellijk had moeten opdraven om zijn oorlog met Iran te ondersteunen. Dat ze dat weigerden, maakte het bondgenootschap ineens laf, tekortschietend en ondankbaar.

Schrödingers bondgenootschap

De NAVO verkeert in een fascinerende kwantumtoestand: tegelijk totaal nutteloos én cruciaal voor de overwinning. Een alliantie die niets kan, behalve precies datgene doen wat Trump nodig heeft en blijkbaar niet alleen kan. Zolang Europese landen weigeren zich in een conflict te laten trekken dat ze zelf niet zijn begonnen, bewijzen ze hun zwakte. Zouden ze wél meedoen, dan bevestigt dat uiteraard dat Trump gelijk had. Elke uitkomst valideert de oorspronkelijke stelling. Geopolitiek “heads I win, tails you lose”.

De impliciete bekentenis

Als de NAVO werkelijk een papieren tijger is, zou de Amerikaanse inzet Iran zonder moeite moeten kunnen verslaan. Geen probleem. Klaar. Maar tegelijk klagen dat bondgenoten nodig zijn om überhaupt kans te maken, is impliciet toegeven dat die oorlog zonder hen moeilijk, riskant of zelfs onhaalbaar is. Voor wie goed luistert, zit de eerlijkste analyse van Trumps Iran-avontuur verstopt in zijn eigen verwijten.

Foto: Alireza Jalilian on Unsplash

In Israël is de doodstraf terug. Alleen niet voor iedereen (goh)

, door

Israël kent officieel de doodstraf, maar paste deze sinds 1962 feitelijk niet meer toe. Die politieke keuze wordt nu verlaten, maar uiteraard wel selectief. Want officieel geldt de nieuwe wet voor iedereen, in de praktijk is deze uitsluitend op Palestijnen gericht. De wet maakt namelijk de doodstraf verplicht voor terrorisme die tot Israëlische doden leidt.

De kans dat Israëliërs met deze wet te maken is verwaarloosbaar, want deze is gericht op militaire rechtbanken, en laat dat nu net het ‘rechtssysteem’ zijn waar Palestijnen onder vallen. Israëlische burgers vallen – vanzelfsprekend – onder civiel recht. Daarmee ontstaat een voorspelbare uitkomst: maximale straf binnen een systeem met beperkte, zelfs afwezige bescherming.

De werking van dat systeem blijkt ook uit de cijfers. In militaire rechtbanken ligt het percentage veroordelingen rond de 96 tot 99 procent. Vrijspraak komt zelden voor. Veel zaken eindigen in schuldbekentenissen onder detentie, zogenaamde ‘plea deals’, en de uitkomst ligt daarmee in bijna alle gevallen vast.

De wet wordt – zoals altijd – gepresenteerd als afschrikking. Tegelijkertijd blijft geweld van kolonisten tegen Palestijnen zelden tot vervolging leiden. Het strafrecht markeert zo wie bescherming krijgt, en bevestigt daarmee een systeem van apartheid waarin verschillende groepen onder verschillende regels en rechten vallen.

Lezen: De BVD in de politiek, door Jos van Dijk

Mededeling

Tot het eind van de Koude Oorlog heeft de BVD de CPN in de gaten gehouden. Maar de dienst deed veel meer dan spioneren. Op basis van nieuw archiefmateriaal van de AIVD laat dit boek zien hoe de geheime dienst in de jaren vijftig en zestig het communisme in Nederland probeerde te ondermijnen. De BVD zette tot tweemaal toe personeel en financiële middelen in voor een concurrerende communistische partij. BVD-agenten hielpen actief mee met geld inzamelen voor de verkiezingscampagne. De regering liet deze operaties oogluikend toe. Het parlement wist van niets.

Closing Time | Yasmine Hamdan – I remember to forget

, door

Wat zou er in de hoofden van de mensen gebeuren die nu in de gebieden wonen die gebombardeerd worden door Amerika en Israël? In Libanon, in Iran, in Gaza.

Bomkraters, puinhopen, doden en gewonden laten ongetwijfeld onuitwisbare herinneringen achter.

De uit Libanon afkomstige Yasmine Hamdan (tegenwoordig in Frankrijk wonend) zingt:

I remember to forget
It’s foul from within

Volledige tekst (Engels vertaling) hier op haar website.

Foto: Christoffer Horsfjord Nilsen (cc)

De Palestijn: de indringer die er altijd al was

, door

De Israëlische claim op Palestina wordt in het westen vaak gepresenteerd als een kwestie van herstel, een terugkeer naar een land dat ooit van “hen” was, na een lange en gewelddadige onderbreking. Dat frame suggereert automatisch dat het land in de periode na het gedwongen vertrek grotendeels leeg stond, of dat de bevolking die er woonde er eigenlijk niet thuishoorde. Die aanname is feitelijk onjuist.

Want wat er gebeurde na de Romeinse onderdrukking van de Joodse opstanden was deportatie, maar geen volledige ontvolking. Een groot deel van de bevolking bleef in het gebied achter. In de eeuwen daarna veranderde de religieuze identiteit van de achterblijvers, eerst richting christendom, later richting islam. De lijn van bewoning werd niet verbroken; zij veranderde van vorm. Bovendien was er op dat moment geen staat Israël die werd ontmanteld. De politieke entiteiten die er in de oudheid hadden bestaan waren relatief kortstondig en ingebed in een lange geschiedenis van wisselende rijken en overheersers.

Palestijnen zijn dan ook geen volk dat ergens vandaan is gekomen om zich later in Palestina te vestigen, in de achtergelaten huizen van de verdreven Joden. Zij zijn, in overwegende mate, afstammelingen van de oorspronkelijke bewoners van het gebied en hebben er continu gewoond. Dat hun identiteit over de eeuwen veranderde, maakt hun aanwezigheid niet minder reëel en hun claim niet minder geldig.

Foto: Gravure uit 1850 van 'tot-slaaf-gemaakte-mannen' (detail) Collectie Rijksmuseum

Erkenning van de ernst van de slavernij blijft moeilijk

, door

OPINIE - De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties heeft vorige week met een grote meerderheid van 123 landen een resolutie van Ghana aangenomen die de transatlantische slavernij veroordeelt. De meeste landen uit wat genoemd wordt de ‘global south‘ stemden voor. De VS, Israël en Argentinië stemden tegen. Nederland onthield zich van stemming, samen met alle EU landen, Canada en Australië. De noord-zuid verdeling van de wereld is compleet.

In alle westerse media wordt de resolutie bekritiseerd vanwege een passage waarin de transatlantische slavernij de ‘ernstigste misdaad tegen de mensheid’ wordt genoemd. Over de rest van de resolutie is minder bekend geworden. Daar is toch wel wat meer over te zeggen. In de resolutie staat:

‘Het verhandelen van tot slaaf gemaakte Afrikanen en hun raciaal gemotiveerde uitbuiting was de ernstigste misdaad tegen de menselijkheid, vanwege de ingrijpende breuk in de wereldgeschiedenis, de omvang, duur, systematische aard, wreedheid en de blijvende gevolgen die tot op heden het leven van mensen beïnvloeden via raciaal bepaalde systemen van arbeid, bezit en kapitaal.’

Ook roept de resolutie de VN-lidstaten op om in gesprek te gaan

“over herstelrecht, inclusief een volledige en formele verontschuldiging, maatregelen voor restitutie, compensatie, rehabilitatie, genoegdoening, garanties dat de misdaden zich niet zullen herhalen en wijzigingen in wetten, programma’s en diensten om racisme en systemische discriminatie aan te pakken.”

Steun ons!

Mededeling

De redactie van Sargasso bestaat uit een club vrijwilligers. Naast zelf artikelen schrijven struinen we het internet af om interessante artikelen en nieuwswaardige inhoud met lezers te delen. We onderhouden zelf de site en houden als moderator een oogje op de discussies. Je kunt op Sargasso terecht voor artikelen over privacy, klimaat, biodiversiteit, duurzaamheid, politiek, buitenland, religie, economie, wetenschap en het leven van alle dag.

Om Sargasso in stand te houden hebben we wel wat geld nodig. Zodat we de site in de lucht kunnen houden, we af en toe kunnen vergaderen (en borrelen) en om nieuwe dingen te kunnen proberen.

Closing Time | Dam Mast Qalandar

, door

–

Leent traditionele qawwali zich voor Europese klassieke orchestratie? Behoorlijk goed, zo blijkt uit deze co-productie tussen dit qawwali-ensemble onder leiding van Abi Sampa het Schots kamerorkest.

Samen met Rushil Ranjan ontwikkelde Sampa het concept van ‘orchestral qawwali’. Hadden ze net pech dat ze in de coronatijd begonnen…

Foto: John Tenniel, Public domain, via Wikimedia Commons Alice and the Red Queen

Wat zou wiskunde hier überhaupt kunnen toevoegen?

, door

Verhalen maken de biologische wetenschap

Het was een goed idee van de redactie van Nederlandse letterkunde om een themanummer te maken over de manier waarop er in andere vakken wordt omgegaan met literatuur. Het leverde onder andere een pakkend artikel op van Johannes Müller over het gebruik van verhalen in de biologie.

De biologie is onder de natuurwetenschappen een beetje een uitzondering. Ze komt voort uit een vak dat ‘natuurlijke historie’ werd genoemd en dus alleen al in die naam een verband legde met de geesteswetenschappen. Bovendien blijkt het veel lastiger om het gedrag van mieren of mensapen in wiskundige formules te vangen dan dat van elektronen of waterstofmoleculen. De wereld is op het niveau waarop ze tot leven komt toch net iets te rommelig voor precieze deterministische modellen. En dus, schrijft Müller, is het verhaal altijd een rol blijven spelen in de wetenschap.

Een prominent recent voorbeeld is de theoretisch bioloog Stuart Kaufmann die in zijn boek A world beyond physics: the emergence and
evolution of life (2019) de grenzen van de wiskundige modeleerbaarheid aanwijs. Müller:

In een verhalende beschrijving van hoe de eerste levensvormen bepaalde ecologische niches veroverden en creëerden laat Kauffman de proto-cellen Sly, Gus, Patrick en Rupert optreden om uit te leggen hoe verschillende organismen op elkaar aangewezen zijn en de voorwaarde zijn voor elkaars bestaan. De verhalende vorm van deze beschrijving is voor Kauffman cruciaal: ‘The story is pretty much all you have to know. What would mathematics do here at all?’

Foto: "Non-violence" by riacale is licensed under CC BY-NC-ND 2.0

Het Nederlands belang en de internationale rechtsorde

, door

COLUMN - van Mr. Drs. Kees Homan

Terwijl inkomende raketten dood en verderf zaaien onder onschuldige Iraanse burgers hield een bijzonder assertieve Tweede Kamer op 12 maart 2026 een debat, waarin onze grondwettelijke bevordering van de “internationale rechtsorde” en “internationaal recht” centraal stonden.

Minister van Buitenlandse Zaken, Tom Berendsen, had eerder op 2 maart 2026 in de Tweede Kamer al laten weten wel “begrip” te kunnen opbrengen voor de aanvallen op Iran. Op de vraag of die aanvallen in strijd zijn met het internationaal recht antwoordde hij op 12 maart 2026 in de Kamer: “Dat is niet aan mij om te beoordelen,”. “Dit kabinet vindt het internationaal recht belangrijk,” voegde hij daar nog aan toe. “Tegelijkertijd wil ik ook eerlijk zijn dat het internationaal recht niet het enige kader is dat je op deze situatie kunt leggen.” We moeten een meer realistische koers varen, zei hij, en daarin is maar beperkt ruimte voor het internationaal recht. Want uiteindelijk draait het, zo zei hij, om het “Nederlands belang in het buitenland” terwijl we “door de mist van de nieuwe wereldorde varen”.

Hoewel het internationaal recht cruciaal is voor het voorkomen van conflicten en het reguleren van grensoverschrijdende kwesties, staat de naleving ervan in de huidige politieke context dus vaak onder druk.

Closing Time | Amidinine

, door

Nog zo’n bandje dat Berber blues beoefent. Toch zijn het geen groentjes: Tissaliwen bestaat al sinds 2008 en ontleent zonder schaamte inspiratie aan vergelijkbare artiesten zoals Tinariwen, Terakaft en Bombino.

De groep ontleent haar naam aan de bergketen Tassili n’Ajjer, die zich uitstrekt nabij hun geboortestad Djanet, in het zuidoosten van Algerije.

Doneer!

Mededeling

Sargasso is een laagdrempelig platform waarop mensen kunnen publiceren, reageren en discussiëren, vanuit de overtuiging dat bloggers en lezers elkaar aanvullen en versterken. Sargasso heeft een progressieve signatuur, maar is niet dogmatisch. We zijn onbeschaamd intellectueel en kosmopolitisch, maar tegelijkertijd hopeloos genuanceerd. Dat betekent dat we de wereld vanuit een bepaald perspectief bezien, maar openstaan voor andere zienswijzen.

In de rijke historie van Sargasso – een van de oudste blogs van Nederland – vind je onder meer de introductie van het liveblog in Nederland, het munten van de term reaguurder, het op de kaart zetten van datajournalistiek, de strijd voor meer transparantie in het openbaar bestuur (getuige de vele Wob-procedures die Sargasso gevoerd heeft) en de jaarlijkse uitreiking van de Gouden Hockeystick voor de klimaatontkenner van het jaar.

Volgende