Hoe krijgen we de EU onafhankelijker van de VS?

ACHTERGROND - Dat is de vraag die steeds meer rondzingt op sociale media. Bernard van Welten, lid van de Wetenschappelijke Adviesraad Politie en oud-hoofdcommissaris van Amsterdam-Amstelland, stelt op LinkedIn:

Wanneer zwijgen medeplichtigheid wordt.

Donald Trump heeft in zijn eerste jaar niet zomaar een andere politieke koers gekozen. Hij heeft systematisch pijlers onder de rechtsstaat, democratische instituties, wetenschap en de internationale orde ondermijnd.
Dat zijn geen frames, maar feiten.

Na een jaar Trump blijkt appeasement niet te werken. Na Venezuela heeft Trump z’n zinnen op Groenland gezet. Vanuit de EU klinken ondertussen stevigere tegengeluiden dan vorig jaar bij het onderhandelen over nieuwe handelstarieven. Er zijn een aantal gebieden waarop de EU de VS relatief snel en hard kan raken in sectoren, waar Trump aanhangers de overhand lijken te hebben: ICT, olie&gas en de financiële sector. Tegelijkertijd heeft de EU zwakheden door strategische afhankelijkheid van de VS als het gaat om betaalsystemen (alle betaalkaarten zijn van Amerikaanse bedrijven, ook digitaal maken Amerikaanse bedrijven, zoals Apple & Google Pay de dienst uit), cloud computing en office software. Een completer beeld van vitale diensten die afhankelijk zijn van de VS vind je bij Bert Hubert.

Overnameverbod Solvinity

Een logische eerste stap voor Nederland is om de overname van Solvinity aan het Amerikaanse techbedrijf Kyndryl te verbieden. Het Bureau Toetsing Investering (BTI) van het ministerie van Economische Zaken onderzoekt of de overname door mag gaan. Solvinity is verantwoordelijk voor DigiD (onderdeel van de vitale infrastructuur) en een groot deel van de software van de justitiële keten (staatsgeheim).

Inmiddels heeft een aantal prominenten The Firewall opgericht. Een van de eerste doelen die The Firewall zich stelt is om inzage te krijgen in de toetsing door BTI en om erkend te worden als belanghebbende. Gelet op de rijkwijdte van DigiD lijkt elke Nederlander mij belanghebbende bij deze overname…

Streng handhaven van Europese digitale richtlijnen

Een aantal weken geleden kwam X, ‘the deepfake porn site formerly known as Twitter‘, in opspraak door het gemak waarmee de AI assistent fake porno en naaktbeelden kon creëren. Musk toonde in eerste instantie weinig aanstalten om het gebruikers moeilijker te maken om dergelijke fakebeelden te verspreiden. Inmiddels heeft hij door alle commotie de mogelijkheden beperkt. Verschillende overheden, waaronder Frankrijk en de Europese Commissie, hebben onderzoek naar overtreding van digitale regels aangekondigd. Gelet op de heftigheid waarmee Musk op een eerdere boete reageerde doen boetes in een van de de grootste, kapitaalkrachtige consumentenmarkten ter wereld pijn.

Niet instemmen met handelsverdrag

Het handelsverdrag dat de VS en EU vorig jaar sloten, onder nogal slechte voorwaarden voor de EU (wel heffingen op EU producten, maar geen heffingen op Amerikaanse producten en diensten), is nog niet geratificeerd door het Europees Parlement. Het goede nieuws is dat de grote middenpartijen klaar zijn met de fluwelen aanpak van Trump. De liberalen, christen-democraten en socialisten dreigen gezamenlijk om het handelsverdrag niet vast te stellen en hebben de behandeling voorlopig stopgezet.

Herinzetten van de tegenmaatregelen uit 2025

In 2025 lag er al een pakket met handelstarieven klaar als reactie op het instellen van tarieven door Trump. Het heractiveren van dit pakket is relatief eenvoudig. Het gaat om 93 miljard euro aan handelstarieven, die onder meer vliegtuigmaker Boeing, Amerikaanse automakers en makers van sterke drank zouden raken.

Inzet van de ‘Handelsbazooka’

Ook wel het anti-dwanginstrument genoemd, ontwikkeld als middel tegen dwang van China tegen een van de lidstaten. Het is een pakket aan zware maatregelen die de EU kan nemen als het economisch onder druk wordt gezet door een ander land om bepaald beleid uit te voeren. Het instrument wordt gezien als een bazooka, omdat de EU er alle maatregelen in kan stoppen die ze zelf wil. Zo kunnen er hogere belastingen voor techbedrijven bij zitten, nog hogere handelstarieven, uitsluiting van openbare aanbestedingen voor Europese projecten, beperken van de bescherming van intellectueel eigendom van Amerikaanse bedrijven, of zelfs het volledig ontzeggen van de toegang tot de Europese markt – wat Amerikaanse bedrijven hard kan raken.

De Franse president Macron gaat de EU vragen om het instrument in te zetten. De Duitse regering steunt die aanvraag.

Intrekken van de Omnibus

De EU werkt in het kader van de Green Deal al een aantal jaar een vergaande verplichtingen voor bedrijven om hun keten te verduurzamen en om daar over te rapporteren. Vorige maand werd uit onderzoek van SOMO duidelijk dat een elftal bedrijven, vooral fossiele energiebedrijven uit de VS, afgelopen jaar druk is geweest om deze wetgeving te torpederen en af te zwakken. Het resultaat de ‘Omnibus‘ gaat binnenkort de onderhandelingen tussen Europees Parlement, Europese Commissie en Raad van Europa in. Onder de bedrijven die gelobbied hebben voor afzwakking zitten ExxonMobil, Chevron en Koch. Bedrijven die heel wat te verliezen hebben als de regels weer aangescherpt worden, zeker omdat in het oorspronkelijke pakket ook ketenaansprakelijkheid en aansprakelijkheden voor klimaatverandering geregeld waren.

Versnelde afbouw van (Amerikaans) LNG

De EU is na de inval van Rusland in Oekraïne zeer vlot overgestapt op de invoer van LNG. In recordtijd werden LNG terminals aangelegd. Als met een zelfde spoed duurzame energie en HVDC-kabels aangelegd worden kan de afhankelijkheid van Amerikaans aardgas teruggebracht worden. Dat doet de VS pijn, want Amerikaanse bedrijven breiden hun exportcapaciteit nog steeds uit. Terwijl in landen als Pakistan de vraag naar LNG aan het dalen is. En dat is niet de enige markt die zorgen baart voor LNG producenten en exporteurs.

ICT spoedplannen

Gelet op de enorme afhankelijkheid van onze overheid van Amerikaanse bedrijven lijkt een spoedplan voor overheids ICT op z’n plaats. We kunnen natuurlijk wachten tot ambtenaren, net als het International Court of Justice, niet meer bij de mail en systemen kunnen. We kunnen ook nu capaciteit vrijmaken om een plan te maken voor migratie en dat ook uit te gaan voeren. En dan niet naar een ‘soevereine cloud’ van een Amerikaans bedrijf, maar naar een EU aanbieder. Te starten met overheidsdiensten, maar ook alle vitale sectoren dienen een soortgelijk plan te maken.

Voor elke ambtenaar en politicus die nog twijfelt organiseren we een dagje zonder Microsoft, Apple, Google en Amazon AWS: welk deel van je organisatie werkt er zonder MAGA? Hoe herstel je de communicatie binnen je organisatie zonder MAGA? Hoe kom je bij bestanden en noodplannen? En wat is er vervolgens nodig om het systeem weer robuust te maken?

De kans bestaat dat de VS eerder terugslaan, aan de andere kant is de kans groot dat veel Amerikaanse ICT en sociale mediabedrijven de lucratieve Europese markt niet kwijt willen. Anders waren ze na het invoeren van de Europese digitaledienstenverordening (DSA) wel vertrokken.

Financiële spoedplannen

Voor financiële transacties maken bijna alle Europeanen gebruik van betaalkaarten van MasterCard en Visa. De omschakeling van Ideal naar Wero biedt de kans daar wat aan te doen. Europese banken kunnen Wero prima uitbouwen tot betalingsmethode, die betalingen los van Amerikaanse aanbieders afhandelt. Met een fysieke kaart, of contactloos betalen via de mobiel.

Pensioenfondsen laten een groot deel van hun portefeuille beheren door Amerikaanse vermogensbeheerders. Logisch in rustige tijden, bij de huidige spanningen is het de vraag of dat zo fijn is. Of dat het terughalen van het beheer naar Europese of Engelse vermogensbeheerders op z’n plaats is.

Europese Centrale banken en pensioenfondsen bezitten ook enorme hoeveelheden Amerikaanse obligaties. Afbouw van die positie lijkt met de huidige onrust en spanning tussen de VS en EU op z’n plaats. China is er al negen maanden op rij mee bezig.

Zelf aan de slag?

Je hoeft niet alleen te wijzen naar de overheid, je kan ook zelf aan de slag. Er zijn prima Europese alternatieven, zelfs voor de besturingssystemen van mobiele telefoon. Systemen waar ik zelf ervaring mee heb:

• Fairphone met e/OS van Murena als alternatief voor Google Android. Dat biedt meteen toegang tot een op Nextcloud gebaseerde cloud omgeving voor opslag van foto’s, mail, contacten en bestanden.
• Mastodon als alternatief voor tien/twitter
• Curve als alternatief voor Google en Apple pay bij contactloos betalen
• Linux met Libre Office voor de laptop

Andere opties, die in Canada succes hebben zijn consumentenboycots van Amerikaanse producten, diensten en reizen. Zelf heb ik al eerder mijn Twitter en Facebook account opgeheven of op non-actief gezet. Mijn google account is verworden tot een sterfhuisconstructie: Drive is omgezet naar Murena, Photos ben ik stapsgewijs aan het leeghalen, gmail is gemigreerd naar Proton. Mijn WordPress.com account is opgezegd en ik ben bezig met de migratie van mijn persoonlijke blog naar een Nederlandse webhost. De reis met het gezin naar de VS is uitgesteld. Over de abonnementen op Netflix, HBO en Disney ga ik niet alleen. Gelet op de voorkeur van mijn kinderen voor Videoland denk ik dat minstens 2 van de 3 ingeruild gaan worden voor Europese of Nederlandse alternatieven. En verder is het net als met duurzaamheid: ben ik met deze stappen volledig buiten Amerikaans bereik? Nee, maar ik verminder de impact van acties vanuit de VS richting mij (en de EU) wel.