OPINIE - De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties heeft vorige week met een grote meerderheid van 123 landen een resolutie van Ghana aangenomen die de transatlantische slavernij veroordeelt. De meeste landen uit wat genoemd wordt de ‘global south‘ stemden voor. De VS, Israël en Argentinië stemden tegen. Nederland onthield zich van stemming, samen met alle EU landen, Canada en Australië. De noord-zuid verdeling van de wereld is compleet.
In alle westerse media wordt de resolutie bekritiseerd vanwege een passage waarin de transatlantische slavernij de ‘ernstigste misdaad tegen de mensheid’ wordt genoemd. Over de rest van de resolutie is minder bekend geworden. Daar is toch wel wat meer over te zeggen. In de resolutie staat:
‘Het verhandelen van tot slaaf gemaakte Afrikanen en hun raciaal gemotiveerde uitbuiting was de ernstigste misdaad tegen de menselijkheid, vanwege de ingrijpende breuk in de wereldgeschiedenis, de omvang, duur, systematische aard, wreedheid en de blijvende gevolgen die tot op heden het leven van mensen beïnvloeden via raciaal bepaalde systemen van arbeid, bezit en kapitaal.’
Ook roept de resolutie de VN-lidstaten op om in gesprek te gaan
“over herstelrecht, inclusief een volledige en formele verontschuldiging, maatregelen voor restitutie, compensatie, rehabilitatie, genoegdoening, garanties dat de misdaden zich niet zullen herhalen en wijzigingen in wetten, programma’s en diensten om racisme en systemische discriminatie aan te pakken.”
Tot nu toe is Nederland het enige land dat excuses heeft aangeboden. Van financiële compensatie willen de voormalige kolonistenlanden niets weten. Nederland gaf bij deze VN-resolutie aan moeite te hebben met de manier waarop internationaal recht „met terugwerkende kracht” wordt toegepast. Slavenhandel, zo redeneert Nederland in navolging van de VS , was toen het plaatsvond nog niet strafbaar. Daarnaast heeft ons land zoals ook andere landen bezwaar tegen de de aangebrachte „hiërarchie onder misdaden tegen de menselijkheid”, met bovenaan de lijst de trans-Atlantische slavenhandel. Karwan Fatah-Black, slavernijhistoricus aan de Universiteit Leiden, begrijpt dat wel. ‘Waarom zou de mensenhandel in bijvoorbeeld Azië niet als even ernstig worden gezien?’ Hij noemt het een gemiste kans. Nu konden veel landen die niet meestemden zich ‘verschuilen’ achter de hiërarchie in leed als reden voor hun onthouding in plaats van dat het zou gaan over herstelbetalingen. Liliane Umubyeyi van de Brusselse denktank African Futures Lab ziet ook een wel heel gemakkelijk excuus om niet met de resolutie in te stemmen. „Als je de tragedies écht erkent, zou je zo’n excuus niet nodig hebben.”
Fatah-Black ziet hoe slavernijgeschiedenis de afgelopen jaren steeds meer „onderdeel [is gaan] uitmaken van de Nederlandse identiteit en hoe we naar het verleden kijken”. Dat is slechts het begin, zeggen alle betrokkenen. Na de eerste stap van herkenning moet gesprek over reparaties nu gaan over het vormgeven van gerechtigheid en herstel. Zoals de VN-resolutie bepleit.
Maar laten we niet in het verleden blijven steken. De resolutie noemt ook de gevolgen van de slavernij ‘die tot op heden het leven van mensen beïnvloeden via raciaal bepaalde systemen van arbeid, bezit en kapitaal.’ Landen die de ernst van de slavernij uit het verleden erkennen kunnen daarmee laten zien dat ze ook bereid zijn hedendaags racisme en alle nieuwe vormen van slavernij te bestrijden.
Reacties (2)
De Holocaust was ook niet strafbaar, maar bij het “met de kennis van nu” veroordelen daarvan hebben we duidelijk wat minder problemen
De motie zou meer betekenis hebben gehad als men de overige slavernij en handel in zijn algemeenheid veroordeeld had. Nu lijkt het of men de overige slavernij gedoogd.