Een cordon sanitaire rond de PVV?

COLUMN - Een cordon sanitaire rond de PVV. De Vlaamse schrijver Tom Lanoye zinspeelt daarop in NRC Handelsblad van 9 april: het cordon in zijn land heeft schijnbaar “succes,” dus “waarom doen de Nederlanders niet hetzelfde”? Laten we eens kijken naar wetenschappelijk onderzoek hiernaar.

“Als u morgen een resolutie indient dat de zon schijnt, dan nog zal ik niet met u meestemmen.” Aldus de machtigste man van België, Bart de Wever, tegen Vlaams Belang (VB)-voorzitter Tom van Grieken in tv-programma De Zevende Dag afgelopen najaar. Dit raakt de kern van een cordon sanitaire: het stelselmatig uitsluiten van elke politieke samenwerking met een bepaalde partij.

Systematische weigering tot samenwerking met een partij komt regelmatig voor. In België bijvoorbeeld was er ook een Waalse partij, FN, die werd geweerd. Duitsland kent Ausgrenzung van de NPD. In Zweden willen andere partijen niets te maken hebben met de Zwedendemocraten. En de geschiedenis leert dat in veel landen ook socialisten, fascisten en communisten zijn buitengesloten.

Lanoye beperkt zich tot slechts één partij: VB. In NRC Handelsblad redeneert hij als volgt: het Vlaamse cordon is een succes dus waarom doet men in Nederland niet hetzelfde? Laten we even afzien van normatieve overwegingen en zijn redenering op haar merites beoordelen. Het eerste deel van Lanoyes redenering luidt: het cordon is succesvol want het heeft twee doelstellingen gehaald.

Eerste deel

De eerste doelstelling: “Er is nog nooit een coalitie gesloten” met VB. Lanoye noemt het “een van de weinige verkiezingsbeloftes” ooit in België vervuld. Wat een “standvastigheid”! Merkwaardige kijk op de gang van zaken. Al een paar weken na het tekenen van het Cordon Sanitaire Protocol, in 1989, achtte een aantal partijen zich er niet meer aan gebonden. Daarna is het altijd omstreden geweest.

Verder zegt het feit dat er geen coalities met VB zijn geweest niet zoveel. De vraag is: zou er zonder dat Protocol wel een VB-coalitie tot stand zijn gekomen? In eerste instantie niet. Ten eerste had VB destijds slechts 1% van de zetels; niemand had de partij nodig. Ten tweede was de ideologische afstand tot de christendemocraten en liberalen vrij groot; andere coalities lagen meer voor de hand.

Ten derde was de achterban van die twee partijen verdeeld. Lanoye zelf merkt op dat die partijen “gesplitst” zouden zijn in geval van samenwerking met VB. Protocol of geen Protocol, in de praktijk gingen ze toch niet met VB in zee. In mijn eigen werk laat ik op basis van gegevens van 75 partijen in 12 landen zien dat vooral partijen die de paria sowieso niet nodig hebben meedoen met een cordon.

Mijn collega’s Benny Geys, Bruno Heyndels en Jan Vermeir laten zien dat VB van 1976 tot 2000 buitenspel bleef in elke gemeente, ongeacht de politieke situatie aldaar. Ook dat klinkt indrukwekkender dan het is: VB was in weinig gemeentes relevant, en een cordon op lokaal niveau is niet verrassend als dat gedicteerd wordt door landelijke partijen die VB niet echt nodig hebben.

Een tweede doelstelling die Lanoye noemt is “de implosie van het zetelaantal” van VB. Maar collega Wouter van der Brug en ik vonden bij 11 partijen tussen 1989 en 2004 geen bewijs voor zo’n effect. Bovendien groeide VB juist: van 1% van de zetels in 1989 tot 11% in 2007. Daarna volgde inderdaad electorale neergang – maar als die “implosie” aan het cordon te wijten was, waarom pas na 18 jaar?

Mijn collega Teun Pauwels suggereerde de volgende verklaring: in 2007 gingen twee andere partijen dezelfde thema’s aankaarten als VB. Vervolgens kozen VB-kiezers die beleidsinvloed wilden voor een van die twee niet-geboycotte VB-light-partijen. Deze verklaring heb ik getoetst in 15 landen sinds 1945. Inderdaad blijkt dat de combinatie van een cordon en een alternatief de paria stemmen kost.

Tweede deel

Kortom, het eerste deel van Lanoyes redenering is twijfelachtig: het cordon “succesvol” noemen is kort door de bocht; waarschijnlijk is het cordon hooguit een deelverklaring voor de afwezigheid van VB-coalities en voor de “implosie.” In het tweede deel van zijn redenering projecteert Lanoye de Vlaamse situatie op ons land. Maar bij de PVV is nog minder “succes” te verwachten dan bij VB.

Onze partijen zouden zich minder gebonden voelen aan een cordon dan Vlaamse. Bijvoorbeeld, veel VVD -kiezers staan welwillend tegenover samenwerken met de PVV. Voorts is de PVV groter dan VB. Bovendien staat de PVV op een aantal punten ideologisch dichter bij de VVD dan andere partijen. Dit zou voor de VVD bij elke gelegenheid prikkels geven om een cordon rond de PVV te heroverwegen.

En de electorale effecten? Hier heb ik onderzoek naar gedaan via experimenten: kiezers kregen informatie over uitsluiting van de PVV door andere partijen, en over beleidsstandpunten van die partijen. Ook dat onderzoek toont dat alléén combinaties van cordon plus alternatieve optie de paria schaden. Een geboycotte PVV zou geen kiezers verliezen – behalve wellicht aan een soort PVV-light.

Tsja, een PVV-light. Ik weet niet of Lanoye dáár op zit te wachten.

Voor de overzichtelijkheid gebruik ik in deze column één afkorting (‘VB’) voor de partij die tot 2004 bekendstond als ‘Vlaams Blok’ en tegenwoordig ‘Vlaams Belang’ heet.

  1. 1

    Toch grappig. Stelselmatig bijvoorbeeld allochtonen uitsluiten is gevaarlijk, want radicalisering en zo. Maar een politieke partij uitsluiten is bon ton. Daar krijg je zeker geen radicalisering van?

  2. 2

    “Bijvoorbeeld, veel VVD -kiezers staan welwillend tegenover samenwerken met de PVV” De VVD staat momenteel lijnrecht tegenover de PVV, zoals we onlangs nog hebben gezien in het Oekraïne referendum, ik voorspel zelfs dat de aankomende verkiezingen VVD tegenover PVV gaan worden. Bij de vorige peilingen van Maurice de Hond was zelfs Aboutaleb nog populairder als mogelijke premier dan Rutte.

    Een officieel cordon sanitaire is voor de VVD ook niet aantrekkelijk, de PVV houdt veel SP en PvdA kiezers “gegijzeld”, waardoor het linkse tegenblok verdeeld is over 3 partijen. Qua coalitie is er al een soort cordon sanitaire, niemand wil met Wilders in een regering. In de oppositie niet, SP, PvdD en 50+ werken regelmatig gretig samen met de PVV, die willen zeker geen cordon sanitaire.

  3. 4

    Volgens mij hoef je geen cordon sanitaire te leggen, maar zijn een paar dingen heel eenvoudig:

    Advies aan de media:
    Stel jezelf de volgende vragen:
    1. is het nieuws? Is het op een of andere manier iets anders dan al eerder gezegd is?
    2. is er mogelijkheid tot verdieping, interactie, uitleg, vragen stellen, discussie?
    Is het antwoord twee keer nee, dan hoef je niet elke tweet op het journaal te knallen.

    Advies aan politici:
    1. draag gewoon je eigen grondbeginselen uit
    2. beoordeel plannen en wetsvoorstellen op argumenten en inhoud
    3. speel geen politieke spelletjes, probeer elkaars kiezers niet te kapen door de retoriek van een ander over te nemen, blijf gewoon bij jezelf.

    Geen cordon sanitaire, prima uitgangspunten EN er blijft weinig van de PVV over omdat ze niets nieuws zeggen en al helemaal niet bereid zijn tot gesprekken waarin de ander een weerwoord kan hebben, en inhoudelijk niets te bieden hebben. Helemaal niet zo moeilijk.

  4. 6

    @4: Helaas nu meer dan ooit is dit natuurlijk een utopie we leven immers in het clickbait-tijdperk, tweets zijn nu het nieuws.

  5. 7

    @5:
    Laat die malloot toch:
    Hij is toch onverbeterlijk en weigert alles te lezen/onthouden wat niet in z’n straatje past.
    N.B.
    Mijn wat “maffe” #3 werd door zijn #2 riedeltje geïnspireerd ;-)

  6. 8

    @0: Ik betwijfel of veel VVD’ers welwillend staan tegenover samenwerking met de PVV. De vleugel van Rita zit inmiddels bij de PVV. Is daar recent onderzoek naar gedaan? Een stomme opmerking van de minister van volksgezondheid toont de juistheid van de stelling nog niet aan.

  7. 9

    @6, tweets zijn helemaal geen nieuws. Ze worden, door redacties, tot nieuws gemaakt. Die redacties kunnen ook een andere keuze maken.

    Waar komt toch de neiging vandaan om te doen alsof dergelijke dingen vanzelf en buiten onze macht ontstaan? Dit zijn gewoon concrete keuzes die gemaakt worden door specifieke mensen, en als men dat wil veranderen dan is dat een kwestie van 1 redactievergadering waarop het nieuwe beleid wordt doorgevoerd. Dat kan gewoon. Niks ‘daar kunnen we niks aan doen’, ‘dat is het tijdperk’, ‘we moeten nu eenmaal…’ Dat zijn keuzes, geen onbeinvloedbare omstandigheden.

  8. 11

    @7
    Ik negeer notoire laffe leugenaars zoals Le Redoutable (#2) niet.

    Iemand kan er naast zitten met zijn/ haar info, maar Le Redoutable blijft volharden. Waarmee zijn/ haar agenda (framen SP) bloot komt te liggen.

    Willens en wetens leugens blijven verspreiden, is nooit acceptabel. Negeren evenmin.

    Ontopic dan maar:

    een PVV-light

    Dat heet de VVD.

  9. 12

    Een cordon sanitaire sluit niet alleen de politici en hun program uit maar ook hun kiezers. Uit democratisch oogpunt is zoiets onwenselijk. Ng afgezien van de averechtse effecten.

  10. 13

    @12 Het Vlaams Blok was een expliciet racistische partij, waar de erfgenamen van Vlaamse nazi’s en collaborateurs een ideologisch thuis hadden gevonden.

    Daar zijn nog filmpjes van, van Vlaams Blokkers in de jaren tachtig, zoals Filip DeWinter en Gerolf Annemans die bloemen op de graven van Vlaamse SS’ers kwamen leggen, ondanks een verbod.

    Ook beschikte het Vlaams Blok over knokploegen waarmee ze linkse studenten afrandselde; omgekeerd werden Vlaams Blokkers weer afgerost door radicale antiracisten.

    Wie zijn stem verleende aan het Vlaams Blok, stemt daarmee dus op cryptofascisten, fascisten en neonazi’s met een evident racistische agenda. Uit democratisch oogpunt is het zeer wenselijk dat je dergelijke kiezers uitsluit door niet met dergelijke partijen samen te werken.

    Een tolerante samenleving kan namelijk niet voorbestaan, wanneer intolerante krachten deze uiteenspelen.

    Komt nog bij dat als je na ’45 stemt op een racistische partij met historische blanden en flirtages naar het nazisme, je dan ofwel te dom bent om te poepen, of gewoon zo racistisch, dat het je niet uitmaakt dat je met fascisten in zee gaat. In beide gevallen moet je dan niet gek opkijken, dat je dan je recht dat er naar je geluisterd wordt, verbeurt.

  11. 15

    @13: Er is wel een verschil tussen leden van knokploegen die studenten afranselen en burgers die hun stem uitbrengen. Je moet geen mensen uitsluiten louter en alleen op grond van opvattingen. Intolerantie valt helaas binnen het spectrum aan meningen dat een democratie moet kunnen verdragen. De meerderheid is groot genoeg om tegenwicht te geven, al zul je er wel constant aan moeten blijven werken.

  12. 18

    @17:
    Je hebt gelijk dat stemmen geheim is.
    Maar men is nogal ruimhartig, omtrent het al dan niet terecht toelaten van onfrisse partijen.
    Persoonlijk zou ik het een goed ding vinden, dat bij “knokploeg-gedrag” geen bewijs van goed gedrag meer wordt verstrekt gedurende X jaar en dat dit soort lieden uit het “stemregister” geschrapt worden.

  13. 19

    Je moet geen mensen uitsluiten louter en alleen op grond van opvattingen.

    @15 Je maakt nu een onderscheid tussen een politieke partij en de burgers die daarop stemmen voor zover het jou uitkomt, maar handig even niet wanneer het jou níet uitkomt.

    Maar het zijn niet die burgers die uitgesloten worden, het is een partij met een racistisch programma die wordt uitgesloten; hetzij door een verbod (dan oordeelt de rechter daarover, op grond van de wet), hetzij door de keuze van fatsoenlijke partijen niet met zo’n racistische partij samen te werken.

    Dat de burgers die vervolgens op zo’n racistische partij en een racistisch programma stemmen, hun stem min of meer verloren zien gaan, is dan jammer voor ze. Maar ja, dan moeten ze maar niet op een racistische partij stemmen.

    Intolerantie valt helaas binnen het spectrum aan meningen dat een democratie moet kunnen verdragen. De meerderheid is groot genoeg om tegenwicht te geven, al zul je er wel constant aan moeten blijven werken.

    Dat tegenwicht bestaat ook uit het stellen van morele grenzen, bijv. door consequent elke vorm van samenwerking uit te sluiten en elkaar daar ook op aan te spreken.

    Iets wat in Nederland overigens niet gebeurt. Er wordt in het parlement volop samengewerkt met de PVV en haar afsplitsingen, bijvoorbeeld wanneer dergelijke partijen moties indienen.

    Logisch ook, want de PVV komt voort uit de VVD, die met Frits Bolkestein een voorschot heeft genomen op een culturistisch wij/zij-discours waarin moslims permanent als de vreemdsoortige en bedreigende ‘anderen’ worden aangemerkt.

    De PVV is daar enkel wat extremer in, en we hebben de afgelopen jaren gezien hoe partijen als het CDA en de VVD (en zelfs de PvdA) de PVV zijn gevolgd in het wegzetten van vluchtelingen en moslims.

  14. 20

    @17

    In Utopia? Vooralsnog huppelen de extremisten van bijvoorbeeld en onder andere DSDA nog steeds vrij rond. Ook al gingen zij -met wapens- naar demo’s. Als soort van “burgerwacht”.

    Wil je ook nog voorbeelden waar PVV-stemmers geweld toejuichen? Of was je dat inmiddels al duidelijk?

    Te gemakkelijk om te stellen dat men maar aangehouden en vervolgd moet worden, wanneer dit in de praktijk telkenmale uitblijft. Deze gewelddadige groeperingen (nota bene veelal bestaande uit PVV-stemmers, volgens henzelf) zou simpelweg verboden moeten worden.

    Los daarvan, Wilders roert zich verder niet wanneer het om geweld van zijn achterban gaat. Integendeel, die stimuleert het enkel door, bijvoorbeeld, tot een revolte op te roepen.

    En nog zijn er een aantal zwakzinnigen (w.o. bepaalde “opiniemakers”) die beweren dat Wilders geweld afwijst.

    Knieschoten, hele allochtone families onder dwang uitzetten ook al zijn deze Nederlands en ga zo maar door. Maar nee, Wilders is volgens hen een soort van Ghandi. Kindly Fuck OFF.

    Een cordon sanitair had jaren geleden al moeten worden ingevoerd. Nu mag Nederland die gifbeker des fascisme -weer- helemaal gaan leegdrinken.

    Wees er maar trots op, “echte Nederlanders”.

  15. 22

    @Mario: geweld afwijzen is niet absoluut. De Ned. politie heeft een vuurwapens en ons leger heeft straaljagers met bommen.