Als het zo eenvoudig was, dan hadden wij het al gedaan

COLUMN - Raoul Leering (adviseur bij ING) shreef deze week een stuk in de volkskrant over hoe de vakbond weer populair kan worden. In dit interessante stuk pleit hij onder meer voor de afschaffing van de wetten op CAO en AVV zodat niet leden niet langer kostenloos mee kunnen genieten van de door vakbonden bereikte verbeteringen. Hij had hier wat mij betreft wel wat dieper op door mogen gaan want ik vind het al veel langer een interessante gedachte.

De wet op CAO regelt de bevoegdheden met betrekking tot CAO onderhandelingen. Wie mag een CAO afsluiten en hoe gaat dat in zijn werk. Het lijkt mij wel handig dat er een wettelijke basis voor het afsluiten van CAO’s blijft bestaan. Deze wet verscheen voor het eerst in 1927.

Het duurde 10 jaar voordat een ander probleem wettelijk werd afgedicht met de wet op AVV. Als vakbonden een CAO afsloten met een werkgevers organisatie was deze van toepassing op alle werknemers in de bedrijven vertegenwoordigd door de desbetreffende werkgeversorganisatie. Doordat de CAO niet van toepassing was op niet aangesloten werkgevers in dezelfde sector, ontstond feitelijk oneerlijke concurrentie tussen georganiseerde en ongeorganiseerde werkgevers.

Vanuit vakbondsoogpunt wellicht helemaal niet zo beroerd, een extra incentive voor werknemers in ongeorganiseerde bedrijven om lid te worden en de werkgever te dwingen de CAO toe te passen.

Blijft echter het probleem bestaan dat zodra de vakbond in de buurt van kritische massa zit, de druk van zowel de nieuwe leden als van de werkgever om een CAO af te sluiten toeneemt. De leden willen waar voor hun geld en de werkgever sluit liever een deal voordat de vakbond te sterk wordt. En de ongeorganiseerde werknemers in dat bedrijf liften dan weer gratis mee.

Stel: we maken de CAO een zuivere privaat rechterlijke overeenkomst die alleen van toepassing is op leden. Wat zou er dan kunnen gebeuren?

Werkgevers hebben een groot belang om geen onderscheid te maken tussen leden en niet leden. Ze willen hun mensen nu eenmaal niet in de armen van de vakbond drijven. Dus bij een CAO op enkel bedrijfsniveau zal de slimme werkgever deze altijd op iedereen toepassen.

Bij een bedrijfstak CAO is de tegenpartij een werkgeversvereniging. Als duidelijk wordt dat de bedrijfsvoering aanmerkelijk duurder is omdat een als lid van die vereniging een CAO moet toepassen die niet leden niet hoeven toe te passen, valt een groot deel van het bestaansrecht van die werkgeversvereniging weg. Nu zijn er wel werkgeversverenigingen waar ik weinig mee heb, maar om een CAO af te sluiten is een relevante tegenpartij onontbeerlijk.

Als je het systeem eerlijker wilt maken kun je pas de wettelijke basis veranderen als je voldoende organisatiegraad hebt om vast te houden wat je hebt en verbeteringen af te dwingen waar nodig. En het systeem houd de lage organisatiegraad in stand. Een catch 22.

Daarom pleit ik al jaren om eerst maar eens die ongeorganiseerde werknemer aan te spreken. Daar zijn er 6 miljoen van en dat zijn echt niet allemaal klaplopers. Sterker nog: de vraag waarom ze geen lid zijn wordt vaak beantwoord met : niemand heeft mij ooit gevraagd. En als we toch met ze spreken, laten we dan ook gelijk afspreken dat we pas gaan onderhandelen over een CAO als er voldoende kritische massa is. Of we daarmee ooit voldoende positie bereiken om te wettelijke basis bij grof vuil te zetten betwijfel ik. Maar als we niet in staat blijken om tenminste 1 miljoen uit die 6 miljoen ongeorganiseerden te begeesteren, hebben wij misschien ons bestaansrecht ook verloren.

En als we wat willen veranderen dan zou ik eerst het stakingsrecht zoals in de meeste fatsoenlijke landen in een wet vastleggen en weghalen bij de grillige interpretaties van rechters.

  1. 1

    Stel: we maken de CAO een zuivere privaat rechterlijke overeenkomst die alleen van toepassing is op leden. Wat zou er dan kunnen gebeuren?

    Dat hangt er van af of een CAO verplicht blijft. Zoniet dan zal de individuele werkgever het hele CAO-gebeuren aan zich voorbij laten gaan door alleen met mensen van zijn bedrijf te gaan praten? Dan worden werknemers afhankelijk van het vermogen en de durf van het kader om de werkgever eisen te stellen? Ik denk niet dat het meer loon en betere arbeidsvoorwaarden gaat opleveren. Zeker niet in de kleinerfe bedrijven.

    Overigens ben ik het wel eens met het opschudden van de verhoudingen tussen de polderpartners. Vakbonden zouden zich wat onafhankelijker moeten opstellen. En het loon (de daling!) meer in beeld moeten brengen.

  2. 2

    Sterker nog: de vraag waarom ze geen lid zijn wordt vaak beantwoord met : niemand heeft mij ooit gevraagd

    Nee hoor. De collega’s die ik ken die lid waren van de vakbond (overheid, dus abvakabo) zijn daar mee gestopt omdat het niveau van de kaderleden tranentrekkend laag was, en het bij interne discussies nergens over ging.

    Granted, de laatste CAO (die alweer van een aardig tijdje terug is), hadden ze een nette loonstijging plus zorgverzekeringskostencompensatie uitonderhandeld, maar de jaren daarvoor zaten de eisen steevast in het rijtje ‘meer geld voor regelingen voor vervroegd pensioen, betere arbeidsomstandigheden voor mensen met een handicap, betere werkomstandigheden, etc’. En niks over ‘oja, misschien moeten de lonen met de inflatie meestijgen’. Prioriteiten!

    Zolang ’t gemiddelde vakbondskaderlid drukker is met het verdedigen van belangen van (bijna)-gepensioneerden en jongeren het bos insturen, heeft het domweg niet zo gek veel zin om lid te worden van een vakbond. Want het is een club die je belangen niet verdedigt. Sim-pel.

  3. 3

    @2:

    Zolang ’t gemiddelde vakbondskaderlid drukker is met het verdedigen van belangen van (bijna)-gepensioneerden en jongeren het bos insturen, heeft het domweg niet zo gek veel zin om lid te worden van een vakbond. Want het is een club die je belangen niet verdedigt. Sim-pel.

    Ik kan een heel stuk meegaan in dit soort kritiek op de vakbonden.

    Maar anderzijds: vakbonden bestaan nu eenmaal om de belangen van hun leden te verdedigen. Dus jongeren zullen wel eerst lid moeten worden, en zelf ook actief moeten willen worden, als ze hun belangen ook verdedigd willen zien worden. Natuurlijk moeten ze binnen de vakbond dan ook de ruimte daarvoor krijgen.

    Een vakbond is als het goed is geen ANWB-achtige club waar je slechts lidmaatschap hoeft te betalen om vervolgens van hun diensten gebruik te maken. Dat misverstand leeft helaas wel bij veel mensen.

  4. 4

    Maar anderzijds: vakbonden bestaan nu eenmaal om de belangen van hun leden te verdedigen. Dus jongeren zullen wel eerst lid moeten worden, en zelf ook actief moeten willen worden, als ze hun belangen ook verdedigd willen zien worden.

    vind ik krom aangezien vakbonden per wet een nutsfunctie uitoefenen (zie het hele betoog hier boven). alsof ik eerst lid moet worden van de VVD voordat ik mag klagen over een Teeven. omdat de vakbond ook beslist over niet-leden moet een vakbond rekening houden met niet-leden.

  5. 5

    Maar anderzijds: vakbonden bestaan nu eenmaal om de belangen van hun leden te verdedigen.

    Maar op die manier zet je als vakbond een doodsspiraal in: omdat het merendeel van de vakbondsleden ouder is, zullen de belangen van ouderen (ontslagbescherming en all that) beter gewaarborgd blijven dan die van jongeren. Waardoor jongeren nog minder geneigd zullen zijn om vakbondslid te worden.

    Behalve dat je een vakbond opricht die zich specifiek richt op de noden van jongeren/freelancers e.d. zie ik dit probleem zichzelf niet snel oplossen.

  6. 6

    Waarom?
    Twintig jaar geleden was ik lid van de vakbond, VHP. Toen er bij ons werd gereorganiseerd sprak een kaderlid dat ze grotere belangen binnen het concern hadden dan mijn vestiging, en dat ze weinig moeite zouden doen. Ik heb toen mijn lidmaatschap opgezegd.

  7. 8

    We slagen er nog nauwelijks in om vrouwen hetzelfde loon als mannen te geven en nu gaan we een tweedeling/discriminatie in het bedrijf aanbrengen tussen loon voor leden en niet-leden?
    Welk gerecht stemt daarmee in?

  8. 9

    Vakbonden moeten eerst allemaal gezuiverd worden van die egoïstische babyboomers eer ik er lid van word.

  9. 11

    @6 soortgelijke ervaring bij een fusie. vakbondsvoorzitter zei dat hij betrokken zou worden. toen het puntje bij paaltje kwam was hij er niet en is fusie doorgezet. nooit een vakbond gezien in het proces. ook niet toen de or er om verzocht en ze uitnodigden.

    ook voor mij was dat zeer teleurstellende ervaring. daar betaal je dan premie voor