Klimaat: wie op de ander wacht, verliest de toekomst

Foto: Sam Carter on Unsplash

Op de klimaattop in Antalya zien we opnieuw hoe de wereld zichzelf verlamt. Landen willen hun uitstoot alleen stevig terugdringen als andere landen hetzelfde doen. Want stel je voor dat je eigen industrie hogere kosten krijgt terwijl de concurrentie vrolijk blijft vervuilen. Dan ben je economisch in het nadeel.

Het gevolg is inmiddels voorspelbaar. Bijna tweehonderd landen onderhandelen over de toekomst van de planeet en in de laatste concepttekst zijn zelfs alle verwijzingen naar het afbouwen van fossiele brandstoffen verdwenen. Vooral landen met grote belangen in olie, gas en steenkool verzetten zich tegen concrete afspraken.

The tragedy of the commons

Het is de klassieke tragedy of the commons. Als herders hun schapen op dezelfde weide laten grazen, heeft iedere herder er belang bij zoveel mogelijk schapen toe te voegen. De opbrengst is voor hemzelf, terwijl de schade door overbegrazing wordt gedeeld. Uiteindelijk graast iedereen de weide kaal en heeft niemand iets.

Met ons klimaat gebeurt iets vergelijkbaars. Ieder land heeft er economisch belang bij de eigen uitstoot zo goedkoop mogelijk te houden, terwijl de schade van de vervuiling over de hele wereld wordt verdeeld. En omdat iedereen liever profiteert van de inspanningen van anderen, wacht iedereen op elkaar. Westerse landen zijn daar bij uitstek goed in: de schade die zij veroorzaken wordt vooralsnog vooral geëxporteerd.

Alleen zit er een fundamentele denkfout in die economische redenering. We doen alsof de economie van morgen dezelfde is als die van vandaag.

De economie van morgen

Wie nu investeert in schone energie, nieuwe productiemethoden, energieopslag en elektrificatie, ontwikkelt kennis, infrastructuur en industriële capaciteit waar de komende decennia geld mee verdiend kan worden. Wie wacht tot de concurrentie zover is, loopt het risico straks de technologie van die concurrentie te moeten kopen.

China heeft dat uitstekend begrepen. Terwijl Europa voortdurend discussieert over de kosten van klimaatbeleid, heeft China met langdurig industriebeleid een dominante positie opgebouwd in de productie van zonnepanelen, accu’s en elektrische auto’s. Volgens het Internationaal Energieagentschap bedroeg de wereldmarkt voor schone energietechnologie in 2025 bijna 1.200 miljard dollar. Zelfs bij ongewijzigd huidig beleid kan die markt in 2035 bijna verdubbelen.

China’s dubbele agenda

Opmerkelijk genoeg ontbreekt China bij de landen die zich op de klimaattop als voorlopers presenteren. Dat is minder tegenstrijdig dan het lijkt. China verdient aan de wereldwijde energietransitie, terwijl het zelf nog altijd sterk afhankelijk is van steenkool. Het land heeft er economisch belang bij dat andere landen Chinese schone technologie kopen, zonder zich daarom zelf te willen vastleggen op een snelle afbouw van fossiele brandstoffen.

China laat daarmee zien dat economisch leiderschap in groene technologie en daadwerkelijk klimaatleiderschap twee verschillende dingen zijn. Het land profiteert van de transitie en houdt tegelijkertijd de eigen fossiele belangen overeind.

Dat roept ook vragen op over die zogenaamde koplopers. Een groep landen heeft aangekondigd nationale plannen te willen maken voor het afbouwen van fossiele brandstoffen, waaronder Nederland. Dat is beter dan niets, alleen zijn plannen opstellen en daadwerkelijk uitstoot verminderen verschillende zaken. Een routekaart zonder harde verplichtingen kan ook een keurige manier zijn om de rekening naar een volgende regering (of generatie) door te schuiven.

Het echte onderscheid ligt tussen landen die hun economie daadwerkelijk veranderen en landen die vooral over die verandering vergaderen.

Het concurrentienadeel van nietsdoen

Daarbij moeten we ook oppassen voor de gedachte dat iedere groene investering vanzelf een economisch succes wordt. Schone productie kan aanvankelijk duurder zijn. Bedrijven kunnen marktaandeel verliezen en investeringen kunnen mislukken. Wie verduurzaming serieus neemt, moet dus ook zorgen voor betaalbare schone energie, een goed elektriciteitsnet, gerichte industriële ondersteuning en bescherming tegen concurrenten die vervuiling gratis mogen blijven afwentelen op de samenleving.

Precies daarom is het zo kortzichtig om klimaatbeleid voortdurend tegenover economisch beleid te plaatsen. De overgang naar een duurzame economie draait ook om toekomstige markten, banen, technologische onafhankelijkheid én gewoon een leefbaarder wereld.

Want in al die berekeningen over concurrentiekracht ontbreekt steevast een nogal belangrijke kostenpost: de klimaatverandering zelf. De schade door extreem weer, mislukte oogsten, wateroverlast en economische ontwrichting wordt behandeld alsof die buiten de economie valt. Alsof de rekening uiteindelijk door niemand betaald hoeft te worden. Dat is natuurlijk niet zo, maar die kosten worden meestal niet betaald door de mensen die profiteren van niets doen.

We maken ons druk over de kosten van het voorkomen van een ramp, terwijl de kosten van die ramp zelf steeds verder oplopen. En vervolgens gebruiken we het economische belang als argument om vooral niets te doen.

Wachten tot de weide kaal is

Internationale afspraken blijven belangrijk. Landen moeten elkaar aan verplichtingen kunnen houden, armere landen hebben ondersteuning nodig en oneerlijke concurrentie moet worden aangepakt. Alleen kan overeenstemming tussen bijna tweehonderd landen onmogelijk de voorwaarde zijn om überhaupt vooruitgang te boeken. Zeker wanneer landen die economisch profiteren van fossiele brandstoffen iedere serieuze afspraak kunnen blokkeren.

We zijn zo bang geworden om vandaag een concurrentienadeel op te lopen, dat we bereid lijken morgen onze concurrentiepositie op te offeren.

Terwijl we in Antalya blijven onderhandelen over de vraag wie als eerste moet bewegen, wordt de economie van morgen elders al gebouwd. En hoe langer we wachten, hoe groter de kans dat we straks zowel die economie als een leefbare planeet zijn kwijtgeraakt.

De herders blijven ondertussen discussiëren over wie zijn schapen als eerste van de weide moet halen.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*

Selecteer tekst in het artikel of een reactie om die te citeren. Een regel die begint met > wordt ook een citaat.

*
*