De oorlog in Oekraïne is een uitputtingsoorlog. De oorlogvoerende landen proberen elkaar zoveel te beschadigen totdat er een opgeeft. De eisen van Rusland concentreren zich momenteel op capitulatie van de provincie Donetsk en het afzien van het NAVO-lidmaatschap. Oekraïne, dat jarenlang de overwinning opeiste, vraagt om een onmiddellijk staakt-het-vuren. Maakt een onderhandeld einde ook kans? Wat is te verwachten in de winter van 2026-27? Een beredeneerde gok van Kees Kalkman en Guido van Leemput over het verloop van de oorlog.
In het vijfde oorlogsjaar zijn er twee fronten. Het gaat om het landfront en het luchtfront die relatief los van elkaar staan. Het eerste is het 1200 km lange front dat zich krult door het zuiden en oosten van Oekraïne en dat zo goed als vast zit. Het is de loopgravenoorlog van de 21e eeuw. Niemandsland, het gebied tussen de twee fronten, is anders dan in de 20e eeuw soms wel 20 km breed. Deze grijze zone wordt gecontroleerd door drones die iedereen die zich laat zien in groot gevaar brengt. Sneuvelen is dan heel dicht bij. Daarom ligt het vastgelopen front niet precies vast. Er is een ruime overloopzone. Om grondgebied te kunnen innemen moet de grijze zone opgeschoven worden. Dat is een bloedige operatie.
Het luchtfront
Oekraïne heeft de afgelopen ijskoude winter overleefd. De productie van elektriciteit en daarmee de militair-industriële productie heeft de ongenadige Russische luchtbombardementen doorstaan. Oekraïne is er zelfs in geslaagd een militair-industrieel complex op te bouwen dat een grote technologische vlucht heeft genomen met de ontwikkeling van drones voor de zeer nabije oorlog tot lange-afstandsdrones en raketten. Maar ook Rusland leert pijlsnel van de technologische ontwikkelingen. Een noviteit is de inzet van rondhangende drones die geen vaste koers hebben en toch hun doel vinden. De technische nieuwigheden zijn letterlijk niet van de lucht. De zwakte van Oekraïne is het gebrek aan luchtafweer en vooral van PAC-3 Patriot afweerraketten. President Zelensky smeekt en bidt in de VS om Patriots. Ook als de VS zouden willen, gaat het niet meer. Ze zijn afgelopen zomer verschoten in de oorlog tegen Iran.
Scenario’s
Er zijn momenteel verschillende scenario’s denkbaar:.
a. Rusland eist dat Oekraïne de provincie Donetsk opgeeft. Dat wordt geweigerd. Rusland gaat door tot dat gelukt is. Rusland stuurt nog tienduizenden arme drommels de grijze zone in om de frontlijn te verleggen.
b. Rusland schiet de hele energie-infrastructuur van Oekraïne kapot waardoor het land in de kou komt te zitten en er geen wapenproductie of aanvoer van troepen en materieel naar het front is. Oekraïne schiet ook een massa drones en raketten op Russische infrastructuur af, maar het is de verwachting dat Rusland dat kan doorstaan.
c. Naarmate de situatie aan deze fronten penibeler wordt komen onderhandelingsinitiatieven meer in beeld.
Het is goed mogelijk dat een heel andere route uiteindelijk de echte zal blijken te zijn. Maar het kan ook dat er spoedig een einde komt. Er zijn nog steeds berichten over onderhandelingen op laag niveau of via de achterdeur, track 2 in diplomatenjargon. Daarnaast is het mogelijk dat Trump graag nog voor de Amerikaanse parlementsverkiezingen ‘een deal’ wil lanceren.
Drie modellen
Wat zijn de modellen die in overweging kunnen worden genomen voor de verdere toekomst? De uitkomst van de oorlog in Korea in 1953 wordt al jaren als een waarschijnlijk model gezien. Er werd in Korea in een staakt-het-vuren overeenkomst gesloten en daarna nooit meer een vredesakkoord. Dat duurt voort tot de dag van vandaag, 73 jaar.
Het tweede model is dat van de deling van Duitsland tussen 1945 en 1989. Daarbij ontstonden twee staten, waarvan de DDR in 1989 door de BRD werd overgenomen. Oekraïne zou zich nu dan in de situatie van 1945 bevinden. Het deel dat sinds 2014 is bezet kan met Oost-Duitsland worden vergeleken.
Tenslotte wordt al jarenlang gesproken van finlandisering. Nadat Finland in twee oorlogen met de Sovjet-Unie van 1939 tot 1944 een groot stuk van het grondgebied verloor (Karelië), bestond het succesvol voort als zelfstandig land. Een onafhankelijke republiek die op het westen was gericht maar een neutrale status had, totdat het als gevolg van de oorlog in Oekraïne onderdeel van de NAVO werd..
Deze drie zou je de ‘optimistische scenario’s’ kunnen noemen. Daarnaast is er het angstvisioen dat Oekraïne het meest noordelijke land van het Mondiale Zuiden (Global South) wordt. Daarbij variëren de voorbeelden van het lot van Afghanistan, tot dat van Libië en Syrië. Ook Israël wordt genoemd als westers fort in een vijandige omgeving, een egelstelling.
Denktanks
Nu de vijfde oorlogszomer in Oekraïne ten einde loopt, zijn er signalen van zeer verschillende kanten die kunnen wijzen op een omslag in het denken. Zo heeft de vroegere Oekraïense legerleider Zaluzhnyi – een politieke rivaal van president Zelensky – enkele interviews gehouden. In de Kyiv Independent waarschuwde hij tegen een te rooskleurige voorstelling van de Oekraïense situatie. De neiging van westerse analisten om aan te nemen dat ‘Rusland in feite de oorlog heeft verloren’ door de succesvolle Oekraïense aanvallen diep in Rusland is volgens hem een misrekening. Voortgang aan het front wordt eerder gemeten in meters dan in kilometers en tegen een prijs die niet opweegt tegen het behaalde strategische voordeel. De aanvallen in Rusland verstevigen wel de onderhandelingspositie van Oekraïne, maar geen van beide kanten is in staat een overwinning te behalen.
Een ander opvallend geluid komt van enkele belangrijke denktanks, zoals de RAND Corporation uit de VS, de European Council on Foreign Relations en het Nederlandse Clingendael. Een werkgroep heeft een nota geschreven over de mogelijkheid om na een wapenstilstand een weg naar duurzame vrede te vinden en een nieuwe oorlog te voorkomen. Een van hun conclusies is dat de oorlog in Oekraïne uiteindelijk zal worden beëindigd met een wapenstilstand, maar dat zonder verdere afspraken de oorlogspartijen vast komen te zitten in een chaotische confrontatie met een open einde. Om dit te voorkomen hebben ze een concept bedacht dat ze de ‘gecontroleerde wanorde’ noemen. Het is gebaseerd op verificatie, certificatie en het stellen van voorwaarden, die voor de partijen prikkels moeten vormen om zich aan de overeenkomsten te houden .
De ruimte ontbreekt hier om daar verder op in te gaan, maar enkele zaken zijn duidelijk. Deze instituten, die tot nu toe een belangrijke rol hebben gespeeld bij de westerse legitimatie van de oorlog, zien geen kans meer op een overwinning. Enkele malen wordt benadrukt dat in de eindsituatie Russische troepen een deel van Oekraïne zullen blijven bezetten en dat voor Oekraïne alleen een niet-militaire weg openstaat om de verloren gebieden terug te krijgen met diplomatieke middelen. Ook zien ze na een wapenstilstand geen plaats voor westerse troepen op Oekraïens grondgebied en westerse lange-afstandswapens die diep in Rusland kunnen aanvallen. Ze staan sceptisch tegenover ‘dubbelzinnige of niet-afdwingbare veiligheidsgaranties’.
Er zitten in deze nota een aantal aspecten die goed sporen met voorstellen voor een vredesplan zoals wij die vorig jaar ook in het juni-nummer van VredesMagazine en voor de Nieuwe Vredesbeweging hebben gepresenteerd.
De instituten lijken een ongewenste instabiele vorm van het Koreaanse model voor het meest waarschijnlijk te houden. Dit lijkt een goed moment voor de vredesbeweging om ons voorstel van vorig jaar uit de la te halen en op te frissen. Deze oorlog moet gestopt worden.
Bron: European Council on Foreign Relations, Managed Disorder: The hard road to a modest peace with Russia after Ukraine. Juli 2026
[ overgenomen uit het VredesMagazine jrg. 19 nr. 4, september 2026]
Reacties (6)
Ik vraag mij af wat de deskundigheid van deze auteurs is.
Speculeren hoe de oorlog aflopen kan, kan iedereen.
Beoordelen welk scenario het meest waarschijnlijk is, is een ander verhaal.
Ik ben geen deskundige, ik haal mijn informatie uit de media.
Scenario 1is niet af.
1: Wat zou er gebeuren nadat Rusland Donetsk veroverd heeft? Wapenstilstand? vredesverdrag? voortzetting van de oorlog?
Bij de 3 modellen ontbreekt de optie dat Oekraïne door Rusland bezet wordt, of zich overgeeft.
Het lijkt mij niet waarschijnlijk, maar scenario 2 betekent dat Oekraïne geen wapens meer producren kan. Dan komt een complete overgave dichterbij.
Een eventuele overgave zal natuurlijk worden gepresenteerd als een vredesverdrag,
Het hoeft ook niet te betekenen dat Russiese tanks Kieve binnenrijden, maar wel dat er een regering van marionetten komt.
Dan wordt Oekraïne een soort Belarus.
Lol, je bent me voor terwijl ik hieronder een heel verhaal aan het typen ben! Geninja’d, heette dat vroeger op fora geloof ik :)
Deze instituten, die tot nu toe een belangrijke rol hebben gespeeld bij de westerse legitimatie van de oorlog,
Ik zou graag een verwijzing zien waaruit blijkt dat deze instituten de oorlog gelegitimeerd hebben.
Daarnaast is er het angstvisioen dat Oekraïne het meest noordelijke land van het Mondiale Zuiden (Global South) wordt. Daarbij variëren de voorbeelden van het lot van Afghanistan, tot dat van Libië en Syrië. Ook Israël wordt genoemd als westers fort in een vijandige omgeving, een egelstelling.
De vergelijkingen met Afghanistan, Lybië en Syrië slaan nergens op.
Die landen zijn intern verscheurd doordat er jarenlang een dictator was.
De “egelstelling” zou vereisen dat Oekraïne een grotere wapenproducent wordt dan Rusland, of steun van andere landen krijgt.
Het lijkt mij voor Oekraïne geen slechte uitkomst, maar Rusland heeft meer arbeidskrachten (en grondstoffen, denk ik) dan Oekraïne, dus het zal niet lukken zonder westerse steun.
Een verschil met Israel is dat Oekraïne niet een andere bevolking onderdrukt, dus het veroorzaakt geen continue dreiging.
Eens met Co hierboven, ik vind het een dubieus artikel. Een paar dingen.
Hoe ‘eiste Oekraïne jarenlang de overwinning op’? Bron? En die Russische eisen zijn wel heel erg weergegeven door een roze bril, Poetin heeft ondubbelzinnig duidelijk gemaakt, keer op keer, dat hij met niets anders genoegen neemt dan het verdwijnen van Oekraïne als onafhankelijke staat – er moet een Russische marionet aan de macht komen, het moet gedemilitariseerd worden, etc. Hier aan het begin de suggestie doen dat dit een beginsituatie is voor onderhandelingen is een valse voorstelling van zaken. En dat weten de auteurs ergens ook wel volgens mij (zie het woordje ‘momenteel’ – maar daar geven ze verder geen gevolg aan wat dat betekent).
Hier wordt de suggestie gedaan dat Rusland de overhand heeft. Maar Rusland probeert al járen de energie-infrastructuur kapot te schieten. Dat lukt niet. Denken de schrijvers echt dat als dit zou kunnen, en dat daarmee ook gezorgd zou kunnen worden dat er geen troepen meer naar het front zouden kunnen, en dat er dan geen wapens meer geproduceerd kunnen worden, dat dit niet al lang gedaan zou zijn? Gevaarlijke quatsch, en lijkt vooral bedoeld om Oekraïne af te schilderen als de zwakke partij die maar concessies moet gaan doen en moet gaan onderhandelen.
idem hier:
Maar: het lukt helemaal niet! Het afgelopen jaar is, al die de dood ingejaagde arme drommels ten spijt, heeft Rusland vooral terrein verloren. Waar is het scenario dat Oekraïne langzaam maar zeker terrein terug wint?
De scenario’s schetsen een (onjuist en onvolledig) beeld van Oekrainse zwakte tegen een Russische overmacht – alles wat er daadwerkelijk gebeurt op het slagveld ten spijt. Er worden geen scenario’s geschetst waarin Oekraïne de overhand heeft of krijgt.
Waar komt dit vandaan? De westerse legitimatie is geweest het steunen van een bevriend land tegen ongeprovoceerde agressie en geweld, rechtstatelijkheid, de eigen veiligheid (want als Rusland Oekraine pakt zal het daar niet ophouden). Hoezo waren ‘de RAND Corporation uit de VS, de European Council on Foreign Relations en het Nederlandse Clingendael’ (want daar slaat ‘deze instituten’ op terug deel van de legitimatie om Oekraïne te steunen?
Ah! Daar komt de aap uit de mouw. Klik vooral even door naar die ‘voorstellen’, en je ziet hoe de (Russische) vlag er bij hangt. De sancties tegen Rusland worden opgeheven, ‘om vertrouwen te winnen’. Oekraïne mag niet bij de NAVO. Mag geen wapens hebben die tot over de Russische grens komen. Er komen geen westerse troepen in Oekraïne. Maw, geen enkele garantie dat Poetin niet over een paar jaar voor een tweede ronde kan gaan, alleen dan zonder dat hij tegengehouden kan worden. Oftewel dit alles is ontstellend naief, of het is geschreven in het Kremlin. Dit ‘plan voor vrede’ is een plan voor capitulatie. Jammer voor die 45 miljoen Oekraïners die onderdrukt gaan worden op manieren die ons voorstellingsvermogen te boven gaan, maar hee, wij kunnen ons lekker goed voelen omdat we ‘voor de vrede’ zijn. Even dan, tenminste, totdat Rusland een tweede ronde begint, en daarna doorgaat naar de Baltische staten.