Waarom ontbreekt extreem-rechts in Spanje?

ELDERS - In Spanje bestaat ook een extreem-rechtse partij. Bij de laatste verkiezingen behaalde Vox 0,2% van de stemmen.

Anders dan in de meeste Europese landen kent Spanje geen grote extreem-rechtse beweging. Carmen González-Enríquez probeert te verklaren waarom een grote toestroom van immigranten (vorig jaar meer dan 13.000) en een sociaal-economische crisis in dit land niet hebben geleid tot groei van een rechts-populistische partij.

Naar aanleiding van haar rapport ging de Amerikaanse publieke omroep NPR op bezoek in San Cristóbal de los Ángeles, een verpauperde stad met veel immigranten, werklozen en oudere autochtonen. Daar klagen mensen net als elders ook over de verloedering en de misdaad, maar ze willen toch niets weten van politici als Le Pen en Wilders. “Waarom zou iemand uit de arbeidersklasse stemmen op extreem-rechts?” Een jongere, werkloze vrouw is niet van plan haar woede af te wentelen op de immigranten. “Wij zijn veertig jaar lang onderdrukt door een rechtse dictator. Dat willen we niet meer.”

De herinnering aan Franco is nog levend in Spanje. Dat is ook volgens González-Enríques een factor van belang. Een groot aantal Spanjaarden heeft zelf ervaring met emigratie binnen Europa. Halverwege de vorige eeuw zijn veel gastarbeiders in Frankrijk, Duitsland en Nederland terecht gekomen als politieke vluchteling. Met die geschiedenis kijken de Spanjaarden anders dan hier naar immigranten.

Aan het begin van deze eeuw, nadat Spanje ook lid was geworden van de EU, had het land de hoogste immigratiecijfers in West-Europa. Daaronder Afrikanen, maar ook Latijns-Amerikanen en Roemenen die gemakkelijk integreerden vanwege taalverwantschap. Veel problemen waren er niet. De economie groeide enorm, goedkope arbeidskrachten waren welkom.

De economische crisis heeft later ook in Spanje de woede over het politieke establisment flink aangewakkerd. Maar niet rechts, maar de linkse beweging Podemos werd de vertolker van die woede. Niet in het minst omdat vooral aan de rechterkant de corruptie welig tierde. En mensen als Ada Colau, die daadwerkelijk opkwam voor door de crisis getroffen huizenbezitters, en de activistische juriste Manuela Cardena kregen het vertrouwen als burgemeester van resp. Barcelona en Madrid. Podemos geeft traditioneel linkse kiezers een antwoord op hun onvrede over de neoliberale koers van de grote partijen. En haalt zo de voedingsbodem weg voor rechtse populisten, alhoewel dat niet voor alle Spanjaarden zal gelden. Als zich een anti-immigratiepartij zou melden, zo laat het onderzoek van González-Enríques zien, dan zal die volgens een flink aantal Spanjaarden waarschijnlijk toch wel steun krijgen.

De werkende bevolking is in principe niet reactionair, meent Asbjørn Wahl, die in Noorwegen een campagne tegen de afbraak van de verzorgingsstaat leidt. Mensen verliezen wel het vertrouwen in links als de partij waarop ze altijd gestemd hebben tekort schiet in de verdediging van hun belangen. En een deel bezwijkt dan vervolgens voor rechtse populistische leuzen. Waarom? Asbjørn Wahl: “The reality is that worker’s exploitation, increasing powerlessness and subordination now hardly command a voice in public debate. Labour parties have mainly cut the links with their old constituencies.” Wahl had Spanje kunnen noemen als voorbeeld dat het ook anders kan.

Maar er zijn ook nog wel een paar andere factoren te noemen waarom in Spanje geen Front National is opgekomen. De economische crisis heeft de Spanjaarden niet nationalistischer gemaakt. Integendeel. Het pro-Europese sentiment is er sterker geworden en anders dan in de meeste andere Europese landen daalt de identificatie met de eigen natie. Spanjaarden, en dan vooral degenen die zich de tijd herinneren dat Spanje nog geen lid was van de EU, zijn meer dan andere Europeanen geporteerd voor een sterke EU. De achtergrond daarvan is mogelijk ook te vinden in het gebrek aan eenheid in Spanje. Mensen identificeren zich meer met de regio waar ze wonen dan met de centrale staat. Daar verwachten ze kennelijk niet de oplossing te vinden voor de problemen die het land sinds de crisis nog altijd heeft. En dat is een belangrijk verschil met de beweging van Marine Le Pen die de Franse staat en natie als geen andere bewierookt.

Ten slotte is er nog het politieke systeem dat een rem zet op de groei van het rechtse populisme. De verkiezingsprocedure is voordelig  voor locale en regionale partijen. Maar voor kleine partijen is het niet makkelijk om in alle regio’s tegelijk succes te behalen. Alleen bij de Europese verkiezingen hebben kleinere partijen in principe ook op landelijk niveau een kans, maar geen enkele extreem-rechtse partij heeft daarvan tot nu toe kunnen profiteren.

  1. 1

    Waarom ontbreekt extreem-rechts in Spanje?

    Omdat Spanje dertig jaar achter loopt op de rest van Europa. De Spanjaarden zitten nog in het Hans Janmaat-stadium. De gevolgen van fascisme hebben nou eenmaal een generatie of wat nodig om uit het collectieve geheugen te verdwijnen.

  2. 2

    @1 En dat betoogd de auteur dan ook min of meer in de 2e en 3e alinea.

    In Griekenland bijvoorbeeld hebben ze echter een militaire junta gekend, en Papadopoulos is zelfs lange tijd politiek actief gebleven. De bloedige onderdrukking van ‘staatsgevaarlijke elementen’ aldaar zal evenmin uit het collectieve geheugen zijn verdwenen (?).

  3. 3

    @1: Ik zou eerder zeggen dat Spanje nog in de ontkenningsjaren zit. Net als in het naoorlogse Duitsland, hebben mensen uit het oude regime alle kansen gekregen om hun machtsposities te houden. In Spanje gebeurde dat zelfs heel openlijk, de grote rechtse mainstream partij PP is opgericht door Franco-handlangers en zit nog steeds vol met mensen die hem verheerlijken. Het is dus niet verwonderlijk dat er rechts van deze partij weinig ruimte is.

  4. 5

    Er worden veel argumenten genoemd en ze kloppen allemaal. Ik heb er nog enkele bij.
    1. Er is minder afkeer tegen religie in het algemeen, waardoor er helemaal niet raar wordt opgekeken bij religieuze uitingen door moslims.
    2. Immigranten zijn vaak niet op uiterlijk te onderscheiden van Spanjaarden. Daardoor is er weinig tot geen etnische profilering, waardoor er minder oververtegenwoordiging is in criminaliteit en minder discriminatie.
    3. Fascisten (en die zijn er, zowel onder rijken als armen) voelen zich prima thuis bij de PP en nemen voor lief dat die partij niet aan discriminatie doet.
    4. Spanjaarden zijn aardiger en socialer dan Nederlanders.
    5. De echte arme onderklasse (meest zigeuners en Roemenen) in Spanje krijgt helemaal niets en leeft in desolate armoede. Daardoor kan niemand beweren dat het profiteurs zijn.
    6. Ondanks de afschuwelijke armoede is de criminaliteit bizar laag.
    7. Door de hoge werkloosheid wil iedereen wel bij de politie, de politie bestaat daardoor uit bovengemiddeld slimme mensen die voor de politie hebben gekozen om een stabiel bestaan op te bouwen en niet om arme buitenlanders neer te knuppelen.

  5. 6

    @5:

    Immigranten zijn vaak niet op uiterlijk te onderscheiden van Spanjaarden. Daardoor is er weinig tot geen etnische profilering, waardoor er minder oververtegenwoordiging is in criminaliteit en minder discriminatie

    Dat is wel een hele wrange constatering voor immigranten in noordelijke landen. Ik vraag het me ook af. Zullen die ‘bovengemiddeld slimme mensen die voor de politie hebben gekozen’ (punt 7) immigranten niet kunnen onderscheiden van de autochtone landgenoten?

    Dat de fascisten zich schuil houden in de PP is bekend. Heeft het bij de PP ook geleid tot islamofobe uitingen zoals we die kennen van PVV, CDA en VVD?

  6. 7

    @5:

    > 2. Immigranten zijn vaak niet op uiterlijk te onderscheiden van Spanjaarden.

    In de dagelijkse praktijk kunnen ze, in het Zuiden in elk geval, prima zien wie er uit Marokko komt en wie niet.

    > 4. Spanjaarden zijn aardiger en socialer dan Nederlanders.

    Dat verklaart ook meteen waarom de burgeroorlog daar zo heftig was.

    > 6. Ondanks de afschuwelijke armoede is de criminaliteit bizar laag.

    De geregistreerde criminaliteit misschien, maar in de grote steden zijn zones waar je je auto niet kunt parkeren zonder beschermgeld te betalen en zwartwerken komt op veel grotere schaal dan hier voor, om van de malos tratos maar te zwijgen.

  7. 8

    Wat een uit de lucht gegrepen onzin-stuk dit.

    In veel gebieden van Spanje geldt: Zuid-Amerikanen zijn voor hun wat Marokkanen voor ons zijn.

    PP is hoe je het wendt of keert het toevluchtsoort geworden voor “extreem”-rechts.

    Bovengemiddeld intelligente politieagenten? Welke bedoel je dan? Policia Local, Policia Nacional of de Guardia Civil?

    Als je zelf al de term islamofobie gebruikt kijk je zelf al zodanig gekleurd dat je blik sowieso al weinig meer waard is.
    Ga maar eens kijken/turven hoeveel moskeeën er zijn in Spanje; dat zijn er relatief weinig.
    Ga maar eens kijken hoeveel politieke invloed moslims in Spanje weten uit te oefenen; bar weinig.

    En zo kunnen we nog wel even doorgaan. De vraag rijst: Is de auteur zelfs maar in Spanje geweest of is het allemaal in een droom tot de auteur gekomen?

  8. 9

    Dat Spanje Europagezind is, blijkt wel bij museumbezoek. Mijn Europese ID-kaart heeft me de nodige euro’s entreegeld bespaard. Kunnen ze in NL nog wat van leren. Al blijft het jammer dat ze de door Alva geroofde Tuin der Lusten niet uitlenen.

  9. 10

    @6
    -Marokkanen, Roemenen en veel Zuid-Amerikanen zien er precies zo uit als sommige Spanjaarden. Wat in Nederland alleen voor Robert Vuijsje geldt, geldt in Spanje voor een aanzienlijk deel van de bevolking.
    -Er zijn wat racist slip of the tongues geweest volgens mij binnen de PP, maar het partijkader bezondigt zich er niet aan. Niet omdat ze zo geweldig zijn, maar het levert gewoon geen stemmen op. Niet omdat racisme niet zou bestaan, het bestaat volop, maar men verwacht geen racistisch beleid van de overheid.
    @7
    -Bij de grens misschien, als ze in het paspoort mogen kijken.
    -De burgeroorlog is alweer een tijdje terug en is kinderspel vergeleken met wereldoorlog en holocaust.
    -Als je je auto parkeert vraagt iemand je geld. Dat kun je geven of niet. In sommige buurten is niet betalen van die 1€ onverstandig, maar dat beschouw ik niet als criminaliteit.
    @8
    -Alle politiediensten hebben toelatingsexamens, waarvoor 10x meer inschrijvingen zijn dan plekken. Selectie is puur gebaseerd op hoogste scores. Nu is hoog scoren op een examen geen garantie voor intelligentie, maar het houdt wel veel fout volk buiten, terwijl je je in Nederland af kunt vragen of er uberhaupt fatsoenlijke mensen bij de politie gaan.
    -Er zijn niet heel veel moskeeën in Spanje, maar zolang de oprichting er van vrij is zie ik het probleem niet. Moslims hebben nog geen politieke invloed, maar dat komt ook omdat het vaak nog 1e generatie is, itt Nederland waar 2e en 3e generatie woont.

  10. 11

    “waarom een grote toestroom van immigranten (vorig jaar meer dan 13.000)” Dat is natuurlijk helemaal geen grote toestroom op een bevolking van 47 miljoen. In verhouding met onze 17 miljoen zou dat neerkomen op ca 4700 immigranten voor Nederland, volgens het CBS waren dat er vorig jaar 88.000, dat 6.5 keer zoveel als het grote Spanje en in verhouding maar liefst 19 keer meer:

    https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2017/05/migratie-zorgt-voor-relatief-hoge-bevolkingsgroei

    De immigranten komen vooral af op het rijke noorden van Europa, tel daarbij op dat hetzelfde rijke noorden miljarden aan het zuiden betaald en je hebt meteen de verklaring waarom rechts populistische partijen vooral in het noorden ontstaan zijn. Beperk in Nederland de immigratie tot 13.000 en de PVV zal verdwijnen als sneeuw voor de zon.

  11. 13

    @11: de PVV ageert niet tegen aantallen immigranten maar tegen de komst van mensen met een bepaalde achtergrond, veel of weinig. Dus ik betwijfel of je voorspelling uit gaat komen

  12. 14

    @11: “Beperk in Nederland de immigratie tot 13.000 en de PVV zal verdwijnen als sneeuw voor de zon.”

    Er stemmen in Limburg hele hordes op de PVV uit dorpen waar letterlijk geen enkele niet-Westerse allochtoon woont. Die mensen (althans de meer avontuurlijke onder hen) kennen alleen Marokkanen (of meestal Turken) van de shoarma/kebabtent in de stad waar ze eens per jaar exotisch gaan lunchen tijdens de sinterklaasinkopen. Het werkelijke aantal immigranten heeft geen enkele correlatie met het stemgedrag van die lui.

  13. 15

    @10:

    > Bij de grens misschien, als ze in het paspoort mogen kijken.

    Niks bij de grens. Gewoon in Almeria tussen de kassen.

    > De burgeroorlog is alweer een tijdje terug en is kinderspel vergeleken met wereldoorlog en holocaust.

    Eh? Waar gaat het hier over? Extreem rechts, niet de holocaust.

    > Als je je auto parkeert vraagt iemand je geld. Dat kun je geven of niet. In sommige buurten is niet betalen van die 1€ onverstandig, maar dat beschouw ik niet als criminaliteit.

    O ja, zo’n fiets. Kapotte banden, krassen op je auto, en die 1€ wordt vast niet aan de belastingen opgegeven, maar dat is allemaal geen criminaliteit van die lievvvveee Spanjaarden.

    En dan de politie. Ik ken een Guardia Civil en die zei letterlijk dat-ie een weekeinde naar het Noorden ging om even lekker op die Basken te meppen. Zo lief.

  14. 17

    @15: De rechterzijde in de burgeroorlog was rechts, deels fascistisch, nationalistisch, anti-democratisch, anti-links maar niet extreem rechts zoals Wilders. Niet de buitenlanders, zigeuners, moslims of Joden kregen de schuld van alle ellende, maar de democratie an sich. De Spaanse fascisten die ik ken (en ja, ik ken er nogal wat) laten zich wel discriminerend uit, vinden de democratie maar niks, maar komen niet eens op het idee om de Koran te verbieden of dubbele paspoorten te verbieden of tientallen miljoenen te willen deporteren.

    Overigens de Guardia Civil die meedeed aan de groepsverkrachting in Pamplona, heeft banden met de harde kern van Sevilla FC en die is dan weer extreem links. De band tussen de verkrachters (waaronder de Gardia Civil) en de extreem linkse voetbalsupporters is zelfs van dien aard dat de voetbalsupporters steunbetuigingen uiten op spandoeken. Punt is: waar in Nederand de politie de gewapende tak van de PVV is, is de politie in Spanje een veel minder duidelijk politiek geprofileerde groep.

    Ik ben nog nooit in Almeria geweest, maar wel in het aardbeiendorp in Huelva en je hebt gelijk, daar pik je de buitenlanders er inderdaad zo uit, als in: alle armoedig uitziende mannen. In de grote steden ligt dat echt anders.

    Ik heb nog nooit gehoord dat iemand een kras op zijn auto kreeg vanwege niet betalen van 1€. In mijn buurt kan dat ook helemaal niet, want het zijn altijd dezelfden, dus dan houden ze dat werk niet lang vol. Toen ik de auto een keer naast El Vacie parkeerde (zoek dat stukje gezelligheid maar op) wist ik dat ik beter wel kon betalen, maar wie daar geen begrip voor heeft en dan klaagt over belastingontduiking, is een onmens.