Vijf lessen over kernenergie

Het is op zich te prijzen dat polarisatie over kernenergie in ons land naar aanleiding van Fukushima uitblijft. First things First: eerst aandacht voor de ellende daar, dan lessen leren, dan bezien hoe we met bestaande respectievelijk nieuwe kerncentrales zouden willen omgaan. Door Fukushima is het risico van Borssele bijvoorbeeld niet ineens groter of kleiner geworden. Een kans betekent dat iets kan gebeuren, en als er ergens iets gebeurt verandert door die gebeurtenis op zichzelf de kans niet dat er elders, bijvoorbeeld hier, iets gebeurt. Maar, niet onbelangrijk, onze percepties van de risico’s van kernenergie kunnen veranderen – en dat gebeurt ook – en misschien nog belangrijker: een nadere analyse van wat er gebeurd is kan ook tot een andere technische risicoberekening van kansen zowel als gevolgen leiden.

Precies dat laatste is wat de voormalige commissie Verlenging bedrijfstijd Borssele waarvan ik deel uitmaakte per brief bij minister Verhagen van EL&I bepleitte.

Maar inzake kernenergie zijn inmiddels meer lessen te leren dan Les 1 alleen, over reactorveiligheid. Ik licht een paar inzichten uit die de afgelopen tijd, mede naar aanleiding van Fukushima lijkt het, naar voren zijn gebracht.

Les 2: Het idee dat kernenergie goedkoop is, is de afgelopen jaren wel stevig afgebrokkeld. Kernenergie blijkt een van de weinige technologieën te zijn met een negatieve leercurve: nieuwe kerncentrales blijken telkens meer te kosten per kiloWatt vermogen dan hun voorganger. De geschatte elektriciteitsprijzen per kiloWattuur stijgen net zo hard mee. De elektriciteitsmarkt in de VS reageert op die trend: het overgrote deel van de oorspronkelijke plannen voor nieuwe kerncentrales is inmiddels geschrapt. Dit ondanks een opmerkelijk feit: onder druk van de Republikeinen is een subsidie voor kernstroom van 1,8 dollarcent per kiloWattuur, om een ‘nucleaire renaissance’ te realiseren. Die subsidie zou gelden voor de eerste 6000 MW kernvermogen. Het ziet er niet naar uit dat van het gereserveerde bedrag ook maar één dollar hoeft te worden uitgekeerd.

Les 3: Marktpartijen vinden de kapitaalsrisico’s doodeng, en investeren liever in andere opties. De laatste maal dat een kernreactor in de VS in bedrijf is genomen was in 1996. Er is nu zegge en schrijve één reactor in aanbouw, waarvoor de vergunning werd verleend in 1973.Zou het toeval zijn dat de kerncentrales die nu worden gepland dan wel in aanbouw zijn vooral in landen worden neergezet die het met de democratie en marktwerking niet zo nauw nemen?

Les 4: om kernenergie te kunnen toepassen is een uitgebreide kennisinfrastructuur nodig. Alleen al per vergunning zijn, leert de ervaring, zo’n 70 à 80 ambtenaren nodig. Op de kernenergieafdeling van EL&I werken er nu zo’n 20. Daarnaast is expertise nodig voor MER’s, toezicht, onderzoek, enzovoorts. Dat is er nu amper en zou dus moeten worden opgebouwd. Is dat een zinvolle investering?

Les 5, tenslotte: Voor kernenergie blijkt een andere set principes te gelden dan voor andere bronnen. Wel begrijpelijk gezien vanuit de tijd dat die regels werden ingesteld, die werd geregeerd door de hoop en de droom dat met kernenergie eindelijk een zo goed als eeuwige en goedkope energiebron was ontdekt. Maar inmiddels moeten daarbij vraagtekens worden geplaatst. Wat rechtvaardigt dat de particulier te verzekeren aansprakelijkheid van exploitanten van kerncentrales tot maximaal 180 miljoen is beperkt, en dat voor hogere bedragen de staat als verzekeraar optreedt? Waarom worden van windturbines op zee geacht een bedrag gereserveerd te hebben om de boel te kunnen afbreken vanaf het moment dat de molens stroom leveren, terwijl dat niet geldt voor bouwers van kerncentrales vanaf het moment dat het eerste uraan wordt ingezet? De omgekeerde benadering is logischer: geen privileges voor kernenergie, maar eisen en randvoorwaarden op basis van wat we maatschappelijk aanvaardbaar vinden, en vervolgens maar afwachten of kernenergie daarin kan passen. Via die benadering kunnen alle lessen worden benut.

Deze bijdrage verscheen als column in Energiegids en op de site Natuurlijke Wereld.

  1. 2

    Laten we een van de belanrijkste lessen niet vergeten: de voorraad bruikbaar Uranium op de wereld is in het huidige tempo voldoende voor slechts nog 70 jaar…

  2. 3

    @1: De twee “grootste” (330 respectievelijk 300 MW) Thoriumreactors (feitelijk werkend op een mengsel van Thorium en Uranium) die ooit in bedrijf zijn genomen zijn alle twee niet bepaald commerciële successen gebleken (met hogere kosten dan vooraf verwacht) en om die reden (en vele storingen) vroegtijdig stilgelegd.

  3. 4

    @2: Maar dan kunnen we waarschijnlijk er nog wat langer mee vooruit. Enorm veel centrales bereiken hun pensioenleeftijd de komende paar decennia en er zijn er de afgelopen paar decennia maar weinig bijgebouwd om ze te vervangen (en we kunnen het bouwtempo op korte nauwelijks opvoeren). Daar staat tegenover dat als er een heropleving komt, het spul eerder op zal zijn.

  4. 5

    @bookie: vloeibare thoriumzouten (bij zo’n 800/900 graden) zijn nou niet echt een voorbeeld van ‘eenvoudige, vriendelijke techniek’.

  5. 11

    Van Soest mist 2 heel belangrijke lessen
    Les 1:
    MOX brandstof vervuilt heelerg als de staven kapot gaan.
    Ik vermoed dat ze ook veel meer gekoeld moeten worden nadat ze ongeschikt zijn voor volle productie.

    Welke debiel in een witte jas” bedenkt dat dergelijke versleten staven buiten het drukvat bewaard worden in een open zwembad???
    Doen Doel, en Borsele dit ook?
    Doel stookt al MOX en Borsele wil dit gaan doen, omdat het steeds schaarsere uranium “duurder” wordt.

    Les 2:
    Nog steeds is er geen aandacht voor de CO2 uitstoot van kernenergie. En dat dat stijgt, naarmate uranium erts armer wordt.
    Nu al 130 gr/kWh
    Gas 500 en kolen 1000 gr CO2/kWh
    als het goede uraniumerts op is, stijgt de CO2 uitstoot van kernenergie explosief, waarna kernenergie een negatieve energiebalans heeft.

    En dit gaat gebeuren tijdens de levensduur van nieuw te bouwen kerncentrales, dus die levensduur moet nu al korter worden genomen, zonder de belasting betaler te bedonderen.

  6. 13

    @Frank, Pas op de plaats ter evaluatie, en wat blijkt, wij doen het beter (geen aardbevingen en vloedgolven)dus kunnen we gewoon doorgaan.

    Ruim een miljard mensen die ook zo willen leven als in Nederland (lees het westen)kost nou eenmaal (veel)energie.

    En er is niks niemand nie die ze daar vanaf gaat houden.

    (goddelijke interventies daargelaten)

  7. 16

    @11
    Dat is nogal een boude bewering. Heb je een bron waaruit blijkt dat de energiekosten van kernenergie zo hard gaan stijgen? Uit pure interesse overigens hoor

  8. 20

    Deze studie is ook interessant, het zou steeds duurder worden en meer energie kosten om Uranium te winnen omdat de ertsen van hoge kwaliteit opraken en ze moeten overgaan op winning van ertsen die minder Uranium bevatten.

    http://www.stormsmith.nl/

    http://www.stormsmith.nl/report20050803/Chap_1.pdf

    Uiteraard is op deze studie kritiek geuit omdat ze noodgedwongen aannames moeten maken over beschikbaarheid en kosten van winning en verwerking. Maar dat de kosten qua geld en energie zullen stijgen lijkt mij wel zeer waarschijnlijk. Zie ook http://en.wikipedia.org/wiki/Peak_uranium

  9. 21

    @NN, #17 Materiaal uit kernwapens wordt al op grote schaal gebruikt in kerncentrales. Dat is de belangrijkste bron voor die MOX-brandstof waar iedereen zich zo druk om maakt. In 2013 is men aardig klaar met de achterstand in het wegwerken van oud kernwapenmateriaal en zal de uraniumprijs waarschijnlijk flink stijgen.

    http://en.wikipedia.org/wiki/Peak_uranium#Decommissioning_nuclear_weapons

    @Henk Daalder, #11 Heb je daar een bron bij? Waar komt die 130g CO2 vandaan?

  10. 23

    21 22,
    Klopt, maar die 130 gr CO2/kWh is niet constant, het stijgt steeds. Naarmate uranium ertsen armer worden, komt er meer CO2 bij vrij.
    Tot ze bij de heel arme bronnen komen zoals zeewater, dan heeft kernenergie helemaal een negatieve energiebalans, en veel meer CO2 uitstoot dan kolencentrales.

    Staats milieu propagandisten zoals milieucentraal liegen dat kernenergie tussen de 5 en 100 gr CO2 /kWh produceert.
    Maar dan nemen ze voor het gemak aan dat het kernwapen uranium en plutonium geen CO2 uitstoot heeft veroorzaakt.
    Dat spul heeft natuurlijk meer CO2 uitstoot veroorzaakt dan pseudo commercieel gezuiverd uranium.
    Kernenergie stookt altijd belastinggeld op, nu en in de toekomst.

  11. 24

    In hoeverre is het slim om toch kernenergie te ontwikkelen, omdat we nu eenmaal veel energie nodig hebben en de mogelijkheden beperkt zijn?? Ik weet het niet. Duidelijk is wel dat we in ieder geval lering moeten trekken uit de gebeurtenissen in Japan: Geen zirkonium meer gebruiken! Ook moeten we beseffen dat een forse tsunami ook voor West-Europa tot de mogelijkheden behoort, gezien de geofysische situatie van IJsland en omgeving. Gelukkig is daarbij Nederland nog enigszins beschermd door de ondiepe Noordzee, maar toch.

  12. 25

    @24 – Ik weet niet in hoeverre dat scenario realiteitswaarde heeft, maar een ondiepe zee zal het effect eerder opstuwen dan verminderen.

  13. 27

    @26 – Om dat soort vragen te beantwoorden hadden ze vroeger in Wageningen een waterloopkundig laboratorium. Is dat al vervangen door computermodellen.

    Ik snap sowieso niet hoe weldenkende mensen het probleem van het afval willen oplossen, dus voor mij was het al een gesloten boek voor Fukushima.

  14. 28

    Het waterloopkundig laboratorium was in Delft.
    Volgens mij ging het vooral over Zeeland, Zuid Holland en de Biesbosch, ivm de Deltawerken.
    Maar inderdaad, zij kunnen daar een goed antwoord opgeven,afgezien van de vraag wat de kans is dat er een vloedgolf onze kant op komt.
    aangezien er zo te horen geen enkele vloedgolven in onze geschiedenis zijn geweest, vind ik het zeer aannemelijk en acceptabel om er niet zo veel rekening mee te houden.

  15. 29

    Het leek mij logisch dat een tsunami ook in het Noordzeegebied mogelijk is, vanwege de intensieve activiteit van vulkanen op IJsland met dus ook bodem verplaatsingen, waardoor het water in beweging kan komen. Inderdaad bleek dat er daarvan ook waarnemingen zijn, http://www.kennislink.nl/publicaties/tsunami-waarschuwingssysteem-hebben-wij-er-een-nodig-in-de-noordzee en http://bistrobeaufort.skynetblogs.be/archive/2007/03/06/tsunami-waarschuwingssysteem.html Er zou dus bewijsmateriaal zijn voor een zeer grote tsunami 7200 jaar geleden in Schotland en Noorwegen. In Nederland zijn hiervan tot dusverre wellicht nog geen lagen gevonden. In de ondiepe zee worden de golven wel veel hoger, maar als ze zich daar over grotere afstanden verplaatsen verliezen ze ook aan kracht. Verder zou er in 1580 een tsunami van 4m hoog geweest zijn in Calais.