Hoe werkt cultuur?

OPINIE - Het begrip ‘cultuur’ wordt regelmatig in verband gebracht met allerlei ongewenst gedrag van met name niet-westerse allochtonen. Maar hoe beïnvloedt cultuur nu eigenlijk ons gedrag?

Onlangs verscheen – voor de zoveelste keer – een behoorlijk deprimerend artikel in de Trouw, getiteld Schaars gekleed? Dan vraag je erom. Het stuk opent als volgt:

Allochtone jongeren leggen, eerder dan autochtone jongeren, bij seksueel geweld de schuld bij het slachtoffer. Dat doen ze vooral als het slachtoffer zich volgens hen ‘sletterig’ kleedt of gedraagt.

Cultuur speelt dan ook een rol bij grensoverschrijdend seksueel gedrag, leert het onderzoek ‘Andere culturen, andere grenzen?’ van kenniscentrum Rutgers WPF.

Dit is natuurlijk lang niet de eerste keer dat het begrip ‘cultuur’ wordt opgevoerd om ongewenst of zelfs crimineel gedrag van allochtonen te verklaren (en het zal zeker ook niet de laatste keer zijn). Maar hoe precies, zo rijst nu de vraag, wordt gedrag door cultuur beïnvloed?

In zijn algemeenheid is deze vraag vanzelfsprekend te veelomvattend om een eenduidig antwoord op te kunnen geven. Maar omdat ook anekdotische inzichten soms nuttig kunnen zijn, wil ik toch een poging doen aan de hand van de ervaringen van Ta-Nehisi Coates, een zwarte Amerikaanse schrijver en journalist die opgroeide in een gewelddadige achterbuurt van Baltimore. En hoewel ze in Baltimore niet veel last schijnen te hebben van Marokkanen en bijbehorende ‘schaamtecultuur’, wonen er wel veel zwarte Amerikanen die, zo weten de meer welgestelden, vooral arm blijven dankzij een culture of poverty waaruit men maar niet wenst te ontsnappen.

Een paar jaar geleden al schreef Coates een kort maar persoonlijk artikel over de manier waarop de culture of poverty, of misschien beter gezegd: ‘de cultuur van de achterbuurt’, nog steeds zo nu en dan in zijn gedrag komt bovendrijven. Ik raad iedereen aan het hele stuk te lezen, maar voor de ongeduldigen onder ons zal ik er enkele passages uitlichten.

Coates opent zijn betoog met een verhaal hoe de verbale provocaties van een medeschrijver er bijna toe leidden dat hij – een net gearriveerde blogger en journalist – met zijn uitdager op de vuist ging. In het soort achterbuurt waarin hij opgroeide was het namelijk niet verstandig, zo vertelt hij, provocaties zo maar te laten passeren. Ook verbale vechtpartijen dienden zo nodig met fysiek geweld te worden beslist:

I didn’t believe in threatening people and then not following through. Perhaps as 14 year old, on the streets of West Baltimore, back at Mondawmin Mall, the response would have been correct. In fact, I was a 33-year old contributing editor at a well-regarded magazine who’d just implicitly threatened someone on the property of my brand new employer. […]

If you are a young person living in an environment where violence is frequent and random, the willingness to meet any hint of violence with yet more violence is a shield. Some people take to this lesson easier than others. As a kid, I hated fighting – not simply the incurring of pain, but the actual dishing it out. […] But once I learned the lesson, once I was acculturated to the notion that often the quickest way to forestall more fighting, is to fight, I was a believer. And maybe it’s wrong to say this, but it made the rest of my time in Baltimore a lot easier […]

Kortom: gedrag (in dit geval: de bereidheid tot vechten) dat in de ene wereld iemand helpt te overleven kan in een andere wereld je carrière verwoesten. In de woorden van Coates:

I say it to point how difficult it is to get people to discard practices which were essential to them in one world, but hinder their advancement into another. And then there’s the fear of that other world, that sense that if you discard those practices, you have discarded some of yourself, and done it in pursuit of a world, that you may not master.

Het is niet moeilijk voor te stellen dat ditzelfde mechanisme een rol speelt in het gedrag van jongeren in Amsterdam-West. Je kunt dan wel als een soort roepende in de woestijn het onderscheid tussen ‘goede’ en ‘slechte’ meisjes loslaten en niet langer vinden dat draagsters van korte rokjes sletten zijn, maar bij je vrienden lig je er dan wel uit. Zelfs onder vrouwen maak je niet noodzakelijkerwijs nieuwe vrienden. Je hoofddoekdragende buurtgenotes en familieleden zullen je in ieder geval niet begrijpen.

Dus wat schiet je ermee op? Het is heus niet zo dat de autochtonen je met open armen staan op te wachten. Échte Nederlander word je immers misschien wel nooit.

Dit alles neemt niet weg dat een cultuur waarin slachtoffers van seksueel geweld de schuld krijgen van wat hen is overkomen een cultuur is waarin dergelijk geweld aanzienlijk vaker voor zal komen. Daar moet dus wel degelijk iets aan worden gedaan. Maar wees niet verbaasd als dit wat meer moeite kost dan het geven van een simpele uiteenzetting over de superioriteit van het westerse gedachtengoed.

  1. 2

    @1: Welke open deur? De auteur is toch glashelder in de conclusie van zijn betoog? Lees maar:

    Daar moet dus wel degelijk iets aan worden gedaan

    Ik onderschrijf de boodschap van de auteur hier volledig: het is al zo lang duidelijk dat “iets” gedaan moet worden dat het moeilijk te geloven is dat “iets” al zo onnodig lang op zich laat wachten. Daarom stel ik voor dat de overheid zich vanaf nu ten volste inzet voor het bewerkstelligen van “iets“. SIRE moet reclamecampagnes voeren ter bevordering van “iets“, op scholen moeten teams langskomen om “iets” aan de leerlingen over te brengen, inburgeringscursussen moeten lesstof bevatten die cursisten aanzet tot “iets“. Want als “iets” niet gebeurt, dan gebeurt er niets.

  2. 3

    Je kunt het een open deur vinden, maar toch is dat niet zo. Ik vraag me af hoeveel mensen echt beseffen dat hun “cultuur” in feite een soort gereedschap is dat hen helpt in hun omgeving een goed leven te leiden. Zodra ze dat weten, en dat ook van een ander weten, kunnen ze eindelijk beginnen zichzelf ook te zien zonder die cultuur en met, al is het maar kleine onderdelen ervan, een andere cultuur. Dan leren ze bijvoorbeeld beleefdheid, of op zijn tijd onbeleefdheid. Hoeveel Nederlanders vinden niet dat je altijd “open en eerlijk” moet zijn, en beseffen niet dat dat lang niet altijd zo nuttig is? Dat dat wel eens de oorzaak van een harde klap kan zijn, omdat die “eerlijkheid” voor mensen uit ene andere cultuur als onbeschoftheid wordt opgevat? Gelukkig hoeven veel Nederlanders niet uit hun cultuur te stappen en echt te integreren in andere culturen, anders zouden ze het nog erg moeilijk krijgen. Ze blijven, als ze emigreren, dan ook vaak bij hun oude landgenoten hangen.

  3. 4

    Over cultuur.

    Cultuur I: Cultuur strikt in oppositie tot natuur. De homo sapiens2 heeft een natuurlijk aanleg voor spreken, maar of hij Engels of een Chinees dialect spreekt, is iets van de (aangeleerde) cultuur.

    Cultuur II: Zoals er verschillende (= culturele) talen bestaan, zijn er ook verschillende samenlevingen: een Turkse -, Javaanse -, Australische -, Perzische. Vaak landelijk spreken wij dan van de Perzische -, Indische -, Franse Cultuur.

    Bij Cultuur II handelt het zich om ‘Gehelen’ (stammen, volken, naties) die per stuk een hen specificerende sociale structuur vertonen. Kaste-stelsel bijvoorbeeld in India, Australische verwantschapssystemen, Westers individualisme; dat laatste schier een soort anarchisme. Historisch exceptioneel!

    Het zal duidelijke zijn dat Cultuur II een specificatie van Cultuur I is. Het blijft gaan om Verschillen, contra eentonige natuur.

    Cultuur III. Cultuur ter verwijzing naar superieur gedrag. De Cultuur om zo te zeggen van de cultuur. Kan in Cultuur I en – II worden opgenomen. Wie zich ‘cultureel’ gedraagt, is geen barbaar, i.e. niet onbeschaafd; met ‘onbeschaafd’ = natuurlijk.

    Algemeen.
    1. Natuur = universeel, cultuur = niet universeel; verschil!
    2. Wie cultuur zegt, zegt groep.
    3. Waarschuwing van algemene aard. Wat men geëxalteerd religie noemt, of godsdienst, is onderdeel van de cultuur.
    4. Als mens is ‘der Einzelne’, een individu, de mogelijkheid gegeven van de ene cultuur in de andere over te gaan. Wat makkelijker gezegd dan gedaan is. Maar het kan, zoals een leeuw geen lam kan worden.
    5. Sommige Culturen verdragen zich. Wie meldt hier in ons land last van Chinezen en Buddhisten? We verstaan ze niet en wat geeft dat? Of dat is juist goed!
    Sommige andere Culturen daarentegen zijn (met de onze) volslagen incompatibel. Dat veel gasten in dat funeste genre zich hier bevinden, is uitkomst van een verkeerde kijk op het cultuurbegrip. Dat is niet serieus genomen. Want vergeten we niet dat een Cultuur zich als een onverzettelijke, tweede, gemene natuur kan voordoen. Niet alle Culturen zijn Christelijk gefermenteerd.

    Les van algemene strekking: bij lezen en horen van ‘Cultuur’ niet gaan zwijmelen of terugdeinzen, maar opletten, conclusies trekken en intussen je kruit droog houden. Anders ga je er aan.

  4. 5

    Jongens, jongens. In #0 wordt begonnen met dat tegenwoordig “cultuur” regelmatig in verband wordt gebracht met “ongewenst gedrag van met name niet-westerse allochtonen“. En dan komt #3 met “open en eerlijk” zijn? Om welk “ongewenst gedrag” denk je dat het gaat?

    Er zijn Chinezen die jaarlijks enorme hoeveelheden knalvuurwerk afsteken om boze geesten te verdrijven. Dat is cultuur. Er zijn Hindoestanen die elkaar één keer per jaar ondersmijten met gekleurd poeder om het begin van de lente te vieren. Dat is cultuur. Er zijn Rotterdamse Surinaamse en Antilliaanse vrouwen die het leuk vinden om jaarlijks tijdens het Zomercarnaval in strandkledij door de straten van de stad te paraderen. Dat is cultuur. Niemand vindt dat een probleem. Niemand. Okee, een paar malloten van de NVU misschien. Maar als je doet alsof dit ook maar iets te maken heeft met het “ongewenst gedrag van met name niet-westerse allochtonen” waarover in brede mate geklaagd wordt dan misken je het probleem en vermijd je daarmee de discussie.

    Dat “ongewenst gedrag” waarover wordt geklaagd, dat is (seksueel) geweld en dat is (seksuele) intimidatie. En dat ook vooral het massale zwijgen daarover en het halfslachtig goedpraten daarvan. Je miskent dat geklaag als je het verbreedt naar algemene xenofobie, want iedereen weet dat niemand (behalve de NVU c.s.) wat heeft tegen Chinezen en Hindoestanen ondanks dat hun “cultuur” komt uit den vreemde. En je miskent dat geklaag als je het verbreedt naar een geloof in de superioriteit van het westerse gedachtegoed, want iedereen weet dat niemand (behalve de NVU c.s.) wat heeft tegen Chinezen en Hindoestanen ondanks dat hun gedachtegoed niet uit het westen stamt. Mensen klagen over “ongewenst gedrag” van niet-westerse allochtonen omdat ze niet willen dat hun dochters op straat worden uitgescholden, aangerand en bespuugd. Misken dat, en je blijft hangen in open deuren of nietszeggende algemeenheden zoals #0 en #3 respectievelijk. En vooral dat “iets” uit de voorlaatste alinea van #0 is pijnlijk, omdat de auteur daarmee eigenlijk aangeeft het probleem wel een beetje te begrijpen, maar vervolgens weigert om zich daar duidelijk over uit te spreken.

    Zoals ik het lees, helpen dit soort artikelen de discussie waar in het begin van #0 naar wordt verwezen gewoon niet verder. Als je de hele premisse van de argumentatie van je tegenstander al niet durft te erkennen, en de strijd met die tegenstander alleen durft aan te gaan door in het begin aan te kondigen dat je die strijd alleen wilt voeren op terrein waarop je jezelf comfortabel voelt, dan verlies je. Zo simpel is het.

    Sorry dat ik het zo moet brengen.

  5. 6

    @3
    En zo wordt het Nederlandse taboe op uithuwelijking in andere culturen ook als onbeschoft opgevat. Cultuur mag dan wel een oorzaak zijn, het is geen justificatie.

  6. 7

    @5: God, daar had ik helemaal niet over nagedacht. Ik vond die opmerkingen in #0 van Coates gewoon erg duidelijk. Cultuur is voor mij zo’n beetje alles, denkbeelden en gedrag, wat mensen leren van hun ouders en directe omgeving, delen met een tamelijk groot aantal anderen en redelijk coherent omschreven kan worden. Je kunt wel in algemeenheden en kenmerken blijven hangen als je het over cultuur hebt, maar het is heel verhelderend als iemand zelf voorbeelden uit het gewone leven geeft.

    Ja, natuurlijk moet je “iets” doen. Dat iets zal dus wel zoiets moeten zijn als die mannen en jongens duidelijk maken dat wat ze denken domweg niet waar is, irrelevant en contra-productief. Dat hun cultuur veranderen moet wat dit betreft. Zou er wel eens iemand zijn die nadenkt over de tegenreactie? Hoeveel (vrouwelijke) HR-professionals zullen bijvoorbeeld hierdoor geen enkele allochtoon willen meer aannemen om dit soort gedrag niet op de werkvloer mee te hoeven maken? Zou dat een deel van de werkloosheid onder deze jongens kunnen verklaren? Zou het helpen om die jongens dat al vroeg duidelijk te maken, dat ze op straat en op school misschien vrouwen mogen uitschelden, maar dat die vrouwen wel degenen kunnen zijn die hun sollicitatiebrieven lezen en dan hun eigen conclusie trekken?

  7. 8

    @ Lapis 5

    I. Voor rekening LAPIS.
    1. Cultuur is Chinees vuurwerk, Antilliaanse ‘streetparades’. Maar:
    2. als je doet alsof dit ook maar iets te maken heeft met het “ongewenst gedrag van met name niet-westerse allochtonen” waarover in brede mate geklaagd wordt dan misken je het probleem en vermijd je daarmee de discussie.
    3. Als je de hele premisse van de argumentatie van je tegenstander al niet durft te erkennen, en de strijd met die tegenstander alleen durft aan te gaan door in het begin aan te kondigen dat je die strijd alleen wilt voeren op terrein waarop je jezelf comfortabel voelt, dan verlies je.’

    II Van HPax.
    Ad 1 & 2. Is 2. ook niet cultureel bepaald? Heeft het minstens geen culturele wortels? Neem bijv. ‘Femme de la rue’. Is dat zomaar iets, iets universeels?
    Ad 3. Wat is:
    (1) ‘de hele premisse van je tegenstander niet durven te erkennen’? Is dat zijn cultuur als Cultuur niet onder ogen durven / willen zien?
    (2) ‘alleen strijd willen voeren op het terrein waarop je je comfortabel voelt?’
    Bedoel je met dat comfortabele terrein je (onze ) eigen cultuur? En op welk oncomfortabel terrein stel je voor dat we de (onze) strijd wel moeten durven willen voeren?
    Voor alle zekerheid, ik ben niet aan het muggenziften, wel voor duidelijkerheid.

  8. 9

    Je kunt er lang of kort over praten maar het cultuureffect wat #0 beschrijft is het ultieme wij/zij denken van kortzichtige mensen. Ook wel Peer Pressure genoemd of Groepsdrang op z’ n Nederlands.

    Politiek correcte disclaimer: Natuurlijk komt dit ook bij autochtonen voor.

  9. 12

    Cultuur speelt dan ook een rol bij grensoverschrijdend seksueel gedrag, stelt het genoemde onderzoek. Het speelt geen rol, zulk gedrag komt in elke cultuur voor en de aard van de kleding doet er ook niet altijd toe.

    Kunnen de reacties op dat gedrag dan wel verschillen per cultuur? Nauwelijks. Hoewel we in Nederland misschien wat verder “ontwikkeld” zijn, qua houding tegenover de slachtoffers, moeten ook hier nog steeds hulpverleners er d.m.v. brochures, protocollen en cursussen op gewezen worden de slachtoffers te beschermen tegen vooroordelen.

    Sexueel geweld is overal ter wereld, in elke cultuur, het domein van de ‘male chauvinist pig’. Een onuitroeibaar stukje “cultuur”?

  10. 13

    @12: Daar zit eigenlijk ook wel wat in. Mannen hebben daar in verschillende culturen verschillende manieren voor bedacht om dit soort behoeftes te bevredigen. Die manieren lijken wel verdomd veel op elkaar, maar ze hebben natuurlijk overal hetzelfde gereedschap

  11. 14

    @Lapis:

    Ik heb een beetje het idee (ik kan het mis hebben) dat je ageert tegen dingen die ik helemaal niet beweer.

    Mijn punt was dat aan het niet vertonen van onwenselijk gedrag (bijvoorbeeld de bereidheid om er snel op los te slaan of sommige vrouwen te behandelen als sletten die ‘erom vragen’) soms negatieve consequenties zitten (zoals sociale uitsluiting) zonder dat daar een duidelijke winst tegenover staat.

    Met andere woorden: door goed te doen snijd je in eigen vlees. En dat doen mensen natuurlijk niet graag.

    Zodoende is het in veel gevallen uitermate lastig om tot gedragsveranderingen te komen. Mijn doel was om te verhelderen waarom dit zo lastig kan zijn. Dat dergelijk gedrag behoort te veranderen staat daar los van.

    En vooral dat “iets” uit de voorlaatste alinea van #0 is pijnlijk, omdat de auteur daarmee eigenlijk aangeeft het probleem wel een beetje te begrijpen, maar vervolgens weigert om zich daar duidelijk over uit te spreken.

    Maar verwacht je dan echt dat Jeroen Laemers in een blogpost op Sargasso eventjes de integratieproblematiek gaat oplossen? Bovendien: als ik in plaats van ‘iets’ de woorden ‘harde maatregelen’ had gebruikt was het even nietszeggend geweest. Maar misschien was je dan wel tevreden geweest?

    Wellicht had je liever een heel concrete oplossing gehoord. Maar nogmaals: ik heb ervoor gekozen iets te schrijven over de vraag waarom het soms zo lastig is gedrag te veranderen. Soms schrijven mensen nu eenmaal met een andere vraagstelling over een bepaald onderwerp dan jij het liefst wil horen. Such is life.

  12. 15

    @14: Moeten we het echt oplossen? Zijn zij of wij het probleem? Zij zien ons als de watjes want westerse mannen huilen op TV en onze dochters lopen er als sletten bij. Vooral in Nederland is de emancipatie op het bordje van mannen terecht gekomen en zijn in de ogen van niet-westerse mannen (en vrouwen) tot eitjes verworden. Nederland, waar oom agent je beste vriend is.

    Is het niet zo dat wij weer een tikje harder moeten worden? De emancipatie heeft veel Nederlandse vrouwen in ieder geval geen goed gedaan. Plenty hoogopgeleidde partimers en nog steeds klagen dat er te weinig vrouwen topfuncties hebben.

    In plaats van feminien gezeur en cultuur relativerend gemekker kunnen we ook een wat assertiever geluid laten horen.

  13. 18

    @15: dus om uit te dragen geweld en agressief gedrag en de seksistische machocultuur niet hier passen gaan we dat tonen met eh, geweld, agressie en machocultuur?

  14. 19

    @18:

    Nee, dat ook niet natuurlijk. Maar je zeurt niet en loopt met opgeheven hoofd door. Een middelvingertje mag ook nog als je dat durft.

    Cultuurafwijkend gedrag is het gevolg van onze open samenleving. Jarenlang hebben we de andere kant op gekeken en net gedaan of het allemaal vanzelf goedkwam omdat we te laf waren eisen te stellen aan immigranten.

  15. 20

    @15: Ik snap niet goed wat je bedoelt. Je begint met “Moeten we het echt oplossen?” alsof er geen probleem is, en eindigt met “In plaats van feminien gezeur en cultuur relativerend gemekker kunnen we ook een wat assertiever geluid laten horen.” Dus je wil wel iets oplossen. Maar je leest #0 en #14 niet goed: dat is geen “feminien gezeur en cultuur relativerend gemekker”. En ik weet niet of je wel eens rondkijkt, maar oom agent is bepaald niet meer de beste vriend voor de mensen waar jij op doelt. Jij leeft nog in 1990.

  16. 21

    @14:

    Ik heb een beetje het idee (ik kan het mis hebben) dat je ageert tegen dingen die ik helemaal niet beweer.

    Tja, ik denk dat waar ik tegen ageerde ook inderdaad een samensmelting van #0 en #3 was. Wat ik jammer vond aan jouw artikel was dat je hoog inzette in de introductie (er lijkt toch wel te staan dat je even de samenhang tussen cultuur en ongewenst gedrag zou gaan verklaren) maar eigenlijk niet met heel erg schokkende conclusies kwam, ook al geef ik toe dat je de verwachtingen tempert in de derde alinea van de hoofdtekst. Toen ik vervolgens in #3 “open en eerlijk” zag staan nam ik aan dat dat ik verband werd gebracht met ongewenst gedrag, ook al zei @Ernest dat helemaal niet. Daar ging ik tegenin. Maar tegen elk van jullie bijdragen los is #5 niet echt een tegenstoot.

    als ik in plaats van ‘iets’ de woorden ‘harde maatregelen’ had gebruikt was het even nietszeggend geweest. Maar misschien was je dan wel tevreden geweest?

    Neu, want dat is inderdaad even nietszeggend. Het was meer dat mijn intrepretatie van de kracht van de introductie niet overeenkwam met de kracht van de conclusies.

    Bovendien vind ik dat het vaker voorkomt dat mensen een dik aangezet artikel schrijven om vervolgens over het antwoord op de echte hamvraag vaag te blijven. Een voorbeeld dat me te binnen schiet zijn bijvoorbeeld de stukjes van Michel (?) over de economie waarin hij betoogde dat westerse regeringen vooral moesten blijven groeien door te investeren, maar zich weigerde uit te spreken over waarin dan geïnvesteerd moest worden. En een ander voorbeeld is volgens mij (!, ik weet dit niet zeker) Hufterhunter, die vond dat bij geweld op straat altijd moest worden ingegrepen door omstanders, zonder aan te geven hoe, na tig van dat soort oproepen de afgelopen zoveel jaar, hij dacht dit nou werkelijk te gaan bewerkstelligen. Toegegeven, daar heb jij allemaal niets mee te maken, maar daarom raakte ik wat eerder geïrriteerd. Sorry daarvoor.

  17. 22

    @8: Erm, ik denk dat ik al was begonnen met typen toen jij je stukje plaatste, want ik had het nog niet gelezen. Je moet #5 dan ook totaal niet zien als antwoord op #4. Ik zie nu dat je in #4 ook de Chinezen erbij haalt, maar dat is een grappige toevalligheid.

  18. 23

    @20:

    Er is pas een probleem als je er een probleem van maakt. Als je voor hoer uitgemaakt wordt kun je ook doorlopen en niets doen. Je bent dan geen slachtoffer en er komt geen artikel in de krant en er is dus ook niet ‘iets’ aan te doen.

    Je kunt dus ook gewoon accepteren dat we een open samenleving hebben waar andere culturen zijn en zich manifesteren. Je kunt niet én wegkijken op het moment dat er immigranten zonder voorwaarden instromen én dan gaan klagen dat de emigranten niet aangepast zijn.

  19. 26

    “feminien gezeur”

    Een prachtige term, die aantoont, dat ook in ‘onze’ cultuur vrouwen vaak nog als minderwaardig gezien worden. Dat hoort blijkbaar ook nog steeds bij onze cultuur. Zo veel ‘beschaafder’ zijn wij dus ook nog niet.

    Seksuele intimidatie op het werk komt ook nog regelmatig in het nieuws. Meestal gaat het daarbij om autochtone mannen. Gelukkig gaat het niet om alle autochtone mannen, maar slechts om een klein groepje.

  20. 27

    @26:

    Teeven en Opstelten wordt vaak ‘machismo gebral’ verweten, ook hier op dit forum. Het tegenoverstelde, ‘feminien gezeur’ vind je niet alleen bij vrouwen (die ook macho taalgebruik kunnen bezigen) maar ook bij types al Plasterk of Koppejan.

  21. 28

    @pedro: “feminien gezeur”

    Een prachtige term, die aantoont, dat ook in ‘onze’ cultuur vrouwen vaak nog als minderwaardig gezien worden.
    Nee dat toont het dus helemaal niet aan. Ik zeg je en knoop dat goed in je oren: “vrouwen zijn niet minder waard”.

  22. 29

    @28: waarom voel je je aangesproken? Jij hebt die term toch niet gebruikt? We zijn het verder wel eens, zo te zien.

    @27: Je koppelt feminien aan gezeur. Dat is bepaald geen positieve associatie, hoe je het ook draait of keert.

  23. 31

    Een typisch voorbeeld van “feminien gezeur” is het niet ingaan op de inhoud (zie #15) maar wel op de vorm of toon van het betoog.