Hang op! Click weg! Bel uw bron!

COLUMN - Potdicht zat de formatie van 2017. Journalisten meldden zich keurig bij verschillende woordvoerders, maar die hielden gedisciplineerd te kaken stijf op elkaar. Philip van Praag kan er nog steeds niet over uit en komt, na een lange tirade tegen de professionele woordvoerder en spindoctor tot de conclusie dat die ‘weg’ moeten. Tegenover deze formatie staat nog altijd die fameuze van 1977. Die voltrok zich eerder in de kolommen van kranten dan in het Catshuis. Zoals alles in die tijd was ook de transparantie radicaal, wat overigens leidde tot een veroordeling van de PvdA, met tien zetels winst tot de oppositiebanken. Om maar even het belang van informatiemanagement in een politieke omgeving aan te geven.

Het idee dat wat van belang is (zoals de vorming van een kabinet) los te laten in de veronderstelling dat dat beter is, is natuurlijk naïef. Los van de vraag of vrije informatie kwaliteitswinst oplevert (ik ben overigens geneigd te denken van wel), heeft de overheid een intrinsieke drive om te reguleren.

Anders gezegd: er is nauwelijks een fundamenteel betwister begrip dan openbaarheid. Aan vrije informatie kleven risico’s en regeren is bovenal reduceren van die risico’s. De geschiedenis wordt achteraf geschreven (door overwinnaars). Dat er mannetjesmakers, spindoctors, image experts, newsmanagers en voorlichters rondlopen om de actualiteit te bewaken (Rutte zoekt iemand die zijn tweets wil componeren), is dus niet zo verbazingwekkend. Dat journalisten zich ermee inlaten, is dat wel.

De tirade van Van Praag kan ook worden gelezen als een j’accuse richting journalistiek: niet ‘Weg met die spindoctor!’, maar blijf weg bij die spindoctor!’ Zo vat ik zijn opinie op. Die lezing leidt tot een fascinerend experiment: negeer ze.

Maar, wacht even! Kan dat? Kunnen we de afdeling voorlichting gewoon negeren? Hun 06 blocken? Droogt het nieuws dan niet op? Ja, dat kan. Nee, het droogt niet op.  Weet u nog wat het heetste hangijzer van deze formatie (geoperationaliseerd als de meeste ophef, politieke tegenwind, kritiek en maatschappelijk verzet en ten slotte bakzeil, kortom: alles wat een voorlichter wil voorkomen) was? Dat kwam uit de koker van … twee onderzoekers aan de Universiteit van Amsterdam. Zij twijfelden aan Ruttes bewering ‘geen herinnering’ te hebben aan stukken over de afschaffing dividendbelasting.

Dus dienden zij een Wob-verzoek in – een fact check, omdat vertrouwen prima is, maar controle beter en ook beter dan bij een dranghek staan en hopen op een loslippige woordvoerder. Wat bleek? Er waren wel stukken en dat was door betrokkenen, waaronder onze premier, ontkend. Oeps. De afloop van het gehele dossier is bekend. De bonnetjes-affaire? Kwam denk ik niet van voorlichting. Chrome-6? Het UWV? Stuk-voor-stuk beroerde spindoctors. Ze spartelden, natuurlijk. Ze zouden geen knip voor de neus waard zijn als ze de politieke inboedel zonder weerstand aan het journaille mee zouden geven. Maar spartelen hielp niet. Ze waren in het dossier al ingehaald door goede journalisten.

Daarom: een oproep voor een experiment. Wie durft een maand lang de politiek te verslaan zonder met de dienstdoende woordvoerder of voorlichter een woord te wisselen? Uiteraard leidt dat tot praktische problemen. Journalisten zullen eromheen moeten, andere partijen dan de geijkte minister of top-ambtenaar opvoeren, zelf processen van nieuwsgaring organiseren, doof zijn voor dreigementen en gevlei, ruziënd over straat, misschien een dagje geen nieuws (maar wel een verhaal).

En wat gebeurt er dan met het politieke nieuws als niet radicale transparantie, maar radicale autonomie uitgangspunt is van het werk op en rond het Binnenhof? Misschien wordt het wel beter, want als we Van Praag moeten geloven, kan het niet veel slechter worden.


Dit artikel is eerder ook gepubliceerd op De Nieuwe Reporter
.

  1. 1

    Naar mijn idee moet de gezamenlijke pers enige kandidaten zoeken en deze laten solliciteren naar een paar “spindoctors-functies”:
    Kunnen na enige tijd ontslag nemen en met een aantal prachtige artikelen komen.
    :-)

  2. 2

    Ik stel voor dat het Haagse journaille de kaasstolp verlaat, zelf eerst op zoek gaat naar nieuws waarmee ze de spindoctors kunnen confronteren. Ter verbetering van de informatiemachtsbalans. Maar dan moeten ze wel bereid zijn zich in zaken te verdiepen en de tijd krijgen om dingen uit te zoeken. De verleiding blijft natuurlijk groot om wandelend op het Binnenhof leuke nieuwtjes op te doen die andere media nog niet hebben.

    Die verdieping missen we nogal eens. Jeroen Wollaars interviewde minister Koolmees bij Nieuwsuur over de mislukking van het pensioenakkoord. Hoe voelt u zich, was de eerste vraag. En daarna: vertel eens wat er allemaal is gebeurd, waar ging het mis? Naar de inhoud van de voorstellen mochten we raden. Dat komt helaas veel te vaak voor.

  3. 3

    Dit is een verhaal zonder enige gène: alsof nieuws is wat duurbetaalde voorlichters je te vertellen hebben. Ik vind het een beschamend verhaal.
    I.F. Stone had destijds een eenvoudig principe: machthebbers liegen altijd, je moet alleen de leugen aantonen. Wat is daar voor nodig? Intelligentie, geduld en een scherpe pen.
    Zoek uit hoe dingen werken. Vertel hoe dingen uitpakken in de levens van de slachtoffers van beleid.
    Inderdaad: het interview met Koolmees was tinnef. Toen Van Hanegem 10 minuten voor het einde 2-1 scoorde tegen AC Milan vroegen ze ook wat er door hem heen ging of wat hij dacht. Willem maakte de vragensteller belachelijk: “schopt ik hem er nu in of wacht ik nog effe.”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

| Registreren