Zorgen over behandeling van mensen in vreemdelingendetentie

Het Meldpunt Vreemdelingendetentie maakt zich zorgen over de behandeling van ‘circa 310’ mensen die nog in detentie zitten op Schiphol en Rotterdam Airport. Het is onduidelijk waarom zij niet kunnen worden vrijgelaten zolang uitzetting niet mogelijk is.

Op 21 maart schreef ik dat in verband met het coronavirus enkele groepen mensen uit vreemdelingendetentie waren vrijgelaten, maar sindsdien lijkt er weinig meer te zijn gebeurd. In een schriftelijk overleg met de Tweede Kamer meldt staatssecretaris Broekers-Knol dat de bezetting in de detentiecentra is gedaald van ‘circa 460’ mensen op 31 januari tot ‘circa 310’ mensen op 2 april. Onder de mensen die zijn vrijgelaten zijn in elk geval ongeveer 70 Dublinclaimanten, een groep uitgeprocedeerde asielzoekers en in elk geval één persoon die naar de rechter is gestapt.

De staatssecretaris laat desgevraagd weten dat ze in de oproep van de Hoge Commissaris van de Mensenrechten van de Raad van Europa en verschillende mensenrechtenorganisaties ‘geen aanleiding’ ziet tot ruimere vrijlating. Niet iedereen die nog vastzit heeft ‘criminele antecedenten’, maar het is onduidelijk hoeveel mensen in die categorie vallen en waarom mensen die geen gevaar vormen voor de samenleving niet kunnen worden vrijgelaten (bijvoorbeeld met een meldplicht).

Zicht op uitzetting

De maximale duur van vreemdelingenbewaring is in beginsel 6 maanden maar kan verlengd worden tot maximaal 18 maanden. Het Meldpunt Vreemdelingendetentie en Amnesty riepen in maart op tot vrijlating omdat er momenteel geen zicht op uitzetting binnen een ‘redelijke termijn’ is, vanwege beperking van het internationale reisverkeer. De Dienst Terugkeer en Vertrek is dan ook goeddeels gestopt met het voeren van terugkeergesprekken.

Volgens de staatssecretaris is de coronacrisis slechts een ‘tijdelijk beletsel voor de verwijdering [van de persoon]’ dat niet maakt dat het zicht op uitzetting ontbreekt. Dit standpunt is in enkele rechtszaken bevestigd door de rechter. Totdat ‘zich een mogelijkheid voordoet’ dat de persoon kan worden uitgezet kan de Dienst Terugkeer en Vertrek de ‘verwijdering’ voorbereiden, wat blijkbaar detentie gedurende die periode rechtvaardigt. Het wordt in het schriftelijk overleg niet duidelijk waarom het nodig is dat mensen gedurende die (onbepaalde) tijd in detentie moeten blijven.

Maatschappelijke belangen

Bij verlenging van de termijn worden zowel individuele omstandigheden als maatschappelijke belangen afgewogen. Om dit uit te leggen geeft de staatssecretaris wel voorbeelden van maatschappelijke belangen maar niet van individuele omstandigheden, waarbij vooral kwetsbare gezondheid zeer relevant zal zijn. Zo noemt de staatssecretaris ‘vreemdelingen met zware criminele antecedenten of overlastgevers’, waarvoor er volgens haar ‘een zwaarwegend maatschappelijk belang [is] om de bewaring op te leggen of te continueren’.

Een andere situatie die de staatssecretaris noemt is als een persoon nog niet over geldige reisdocumenten beschikt. Dit is dus een groep die niet vastzit vanwege criminele antecedenten en dus geen potentieel gevaar vormt voor de samenleving. Daarnaast zullen er nog andere gronden zijn voor verlenging – het zijn twee voorbeelden – maar die bespreekt de staatssecretaris niet. Ze meldt ook niet hoeveel mensen er in die twee genoemde categorieën vallen.

Geen speciale richtlijnen

Desgevraagd zegt de staatssecretaris dat het RIVM ‘niet specifiek op de situatie in vreemdelingendetentie [heeft] geadviseerd’. De algemene richtlijnen voor vermijding van besmetting zijn zo goed als het kan vertaald naar de situatie in de detentiecentra (en gevangenissen). De staatssecretaris erkent wel dat ‘de gesloten omstandigheden in de Penitentiaire inrichtingen in Nederland naar hun aard echter afwijkend [zijn] van de vrije maatschappij’ wat met zich meebrengt dat de invulling van de richtlijnen ‘op onderdelen kan afwijken’. Het wordt niet duidelijk waarom er geen speciale richtlijnen zijn opgesteld voor deze speciale omstandigheden.

Zowel de SP als GroenLinks vragen de staatssecretaris om te reageren op de oproep van de Hoge Commissaris van de Mensenrechten van de Raad van Europa op 26 maart, waarin zij overheden verzoekt om mensen ‘to the maximum extent possible’ vrij te laten uit vreemdelingdetentie. De Commissaris schrijft dat detentie alleen gerechtvaardigd is als er zicht op uitzetting is en dat ‘this prospect is clearly not in sight in many cases at the moment.’ Daarnaast wijst de Commissaris erop dat de uitvoering van de maatregelen in veel detentiecentra moeilijk of onmogelijk is – zo ook in Nederland, getuige het feit dat iedereen die vastzit op Rotterdam Airport nog in tweepersoonscellen zit.

Voorkomen van inhumane behandeling

Wat ontbreekt in de bevraging van de staatssecretaris – en eerder de minister – is een verwijzing naar de richtlijnen van verschillende organisaties zoals de Raad van Europa en de WHO omtrent de situatie in detentiecentra. Vanuit de Raad van Europa heeft niet alleen de Hoge Commissaris van de Mensenrechten zich uitgesproken, ook heeft de Commission for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) tien principes geformuleerd voor de behandeling van mensen in detentie.

Het Meldpunt Vreemdelingendetentie beschouwt deze tien principes in een brief (pdf) aan de CPT, mede aan de hand van informatie die het meldpunt krijgt van mensen in detentie. Naast het feit dat het onmogelijkheid is om voldoende afstand te houden in tweepersoonscellen is er regelmatig een gebrek aan zeep en warm water. Omdat veel medisch personeel vanuit huis werkt, heeft het meldpunt twijfels over het monitoren van de gezondheid van mensen (‘it is difficult to effectively monitor the health of the detainees from a video screen’).

Omdat vreemdelingendetentie geen strafrechtelijke grond heeft zouden er minder restricties moeten zijn dan in een gevangenis, maar dat is momenteel niet het geval. Het dagprogramma in de detentiecentra is beperkt omdat er gewerkt wordt met een halve personeelsbezetting. Het meldpunt wijst erop dat arbeid, bijvoorbeeld het maken van mondkapjes zoals in verschillende gevangenissen gebeurt, niet openstaat voor mensen in vreemdelingendetentie. Het meldpunt sluit niet uit dat de mensen die in isolatie zitten onvoldoende contact hebben met anderen – een ander principe voor humane behandeling.

Naast zorgen over de omstandigheden in de detentiecentra trekt het meldpunt bij het CPT aan de bel over de gebrekkige waarborging van het klachtrecht.

Alternatieven voor detentie

Het CPT roept overheden op om te zoeken naar alternatieven voor detentie, maar dat lijkt de overheid voor deze ‘circa 310’ mensen niet te willen doen. Betogen dat er nog zicht op uitzetting is terwijl het volstrekt onduidelijk is wanneer mensen naar een ander land kunnen reizen is discutabel, zeker omdat dat niet enkel afhangt van het Nederlandse beleid maar ook van andere landen. Het is onduidelijk waarom voor de mensen die wachten op reisdocumenten detentie niet vervangen kan worden door een meldplicht. Dat geldt mogelijk voor een grotere groep mensen die geen ‘zware criminele antecedenten’ heeft.

Om te kunnen beoordelen of de continuering van vreemdelingendetentie gerechtvaardigd is, is het nodig om preciezer inzicht te krijgen in wie die resterende ‘circa 310’ mensen zijn. Een deel daarvan heeft strafbare feiten gepleegd, maar niet iedereen is een gevaar voor de samenleving. Bovendien is het onbekend hoeveel van hen kwetsbaar zijn voor coronabesmetting vanwege hun leeftijd of gezondheid. Volgens de CPT-principes zou voor hen in elk geval speciaal beleid gemaakt moeten worden, in plaats van dat zij elk individueel de rechter moeten vragen om vrijlating.

  1. 1

    Deze geschiedenis is tekenend voor de huidige koers van de VVD. De partij is inmiddels zover opgeschoven richting PVV dat er in de coronacrisis niet veel verder wordt gedacht dan het perspectief van Henk en Ingrid. Wie buiten normaal valt, valt al snel buiten beeld en vevolgens buiten het beleid.

  2. 3

    “Het is onduidelijk waarom zij niet kunnen worden vrijgelaten zolang uitzetting niet mogelijk is.” Ze zitten sowieso vast omdat uitzetting nog niet mogelijk is, Corona verandert daar niets aan. De meeste moederlanden van deze illegalen zijn Corona veiliger dan Nederland, dus dat is ook geen argument.

    Gewoon laten zitten tot het wel kan of dat de wettelijke termijn verstreken is, ze zitten niet voor niets vast. Anders verdwijnen ze in de anonimiteit en dan ben je nog verder van huis. Dit zijn voornamelijk de figuren waardoor het draagvlak van echte asielzoekers verpesten, dus die zijn daar ook niet mee gediend:

    https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/conceptrapport-asielzoekers-vaker-verdacht-van-misdrijf~bcb75635/?referer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F

  3. 4

    @3:

    Dit zijn voornamelijk de figuren…

    Heb je nou gelezen wat er staat?

    Niet iedereen die nog vastzit heeft ‘criminele antecedenten’, maar het is onduidelijk hoeveel mensen in die categorie vallen en waarom mensen die geen gevaar vormen voor de samenleving niet kunnen worden vrijgelaten

    Even voor alle duidelijkheid. Dit beleid kan er toe leiden dat iemand die geen strafbaar feit heeft begaan besmet wordt, ziek en mogelijk erger, alles onder verantwoordelijkheid van de Staat der Nederlanden.

  4. 5

    @3:

    ze zitten niet voor niets vast

    Daar ga je dus goed de mist in beste jongen. Dit zijn precies die gevangenissen die vol zitten met mensen die géén strafbaar feit hebben begaan.

  5. 6

    @4: Als ze als illegaal op straat leven kunnen ze zeker niet besmet en of ziek worden met mogelijk erger? Of kan je er dan mee schermen dat dat dan niet onder de verantwoordelijkheid van de Staat der Nederlanden valt?

  6. 9

    @8: Even voor alle duidelijkheid. Dit beleid kan er toe leiden dat iemand die geen strafbaar feit heeft begaan besmet wordt, ziek en mogelijk erger, alles onder verantwoordelijkheid van de Staat der Nederlanden.

  7. 10

    @0. Verschrikkelijk. Maar waar moeten deze niet vluchtelingen dan vervolgnes naar toe? Een asielzoekerscentrum zitten ze ook allemaal bij elkaar. Dus waar gaan ze vervolgens heen? Bij jou in huis of?
    Ik las trouwens dat er flink wat “asielzoekers” grof betalen aan mensensmokkelaars om weer terug naar Marokko te kunnen gesmokkeld te worden met een bootje. Dus zou dat nog een mogelijkheid zijn om wat mensensmokkelaars inzetten?

  8. 12

    Ik maak mij totaal geen zorgen eigenlijk. Het gaat in kwestie meestal om weerbare gezonde jonge mannen (vaak met criminele antecedenten) waar het coronavirus bijna geen slachtoffers maakt.

    Even een weekje uitzieken op de cel jongens! en dan fluks op huis weer aan! Groeten thuis hè?

  9. 14

    Nederland kan wel veel meer druk zetten op bijvoorbeeld Marokko om hun illegalen terug te nemen. En nu we de EU toch hebben. Gezamenlijk druk zetten op een land al Marokko kan ook helpen.

  10. 15

    Zijn er landen die niet worstelen met vreemdelingendetentie? Ik kan me dat nauwelijks voorstellen.

    Mensenrechten gaan me steeds meer tegen staan. De leveren voor de staat veel plichten en kosten op. Nu in deze Corona-tijd hebben we wel wat anders aan hun hoofd.

  11. 17

    @16: ruim 90% is jonge mannen? Dat blijkt niet uit de link die je geeft.

    Ik neem overigens aan dat een groot deel uit jonge mannen bestaat. Wat verder natuurlijk compleet los staat van de strekking van het artikel.

  12. 18

    @17: de strekking van het artikel is dat dat de auteur het eigenlijk allemaal niet zo goed weet, maar desondanks vindt dat er meer mensen moeten worden vrijgelaten. Duh!

  13. 21

    @20: het CPT is een EU-fop- commissie dat Europabreed papier produceert maar blijkbaar niks snapt van het Nederlandse recht beste Cokema. Verder dient dit soort clubjes niet het algemene belang maar alleen de belangen van gedetineerden.

    Meer beleid maken op 300 mensen is flauwekul (er is al beleid) en bovendien een Nederlandse bevoegdheid. Het huidige Nederlandse systeem dat aanhaakt bij de Algemene wet bestuursrecht biedt voldoende waarborgen en voldoende ruimte om de betrokken belangen af te wegen. Het is verder aan de Nederlandse overheid om die belangen af te wegen en niet aan clubjes activisten.

  14. 22

    Abdallah A. (stak Rik dood) had al three strikes

    Natuurlijk moeten we niet iedereen over één kam scheren maar ik zou het best een idee vinden om de goedwillenden van de slechten te scheiden. Je moeter toch niet aan denken als je dit leest jij degene was die zo’n gast laat rondlopen. Wellicht moet er echt iets gebeuren aan de asielregels. Bijvoorbeeld de eerste 10 jaar niets verder dan bed, bad en brood en een opleiding. Dus geen uitkering, geen huis, enz. Daar werk je zelf maar voor. Ik denk dat dat heel wat scheelt qua aanvragen en dus ook afwijzingen en dus ook uitzettingen.

    “In 2016 kwamen de inwoners van Heesch en de gemeente Bernheze in opstand tegen de komst van een azc; er vonden zelfs rellen plaats. Het azc kwam er niet, maar de gemeente zou wel extra statushouders plaatsen. Nu Rik is vermoord door een van die statushouders laait de onrust weer op. De burgemeester is de gebeten burgemeester. “Burgemeester Marieke Moorman wordt door sommige bewoners van de gemeente Bernheze de schuld in de schoenen geschoven van de moord op de Rik van de Rakt (18) uit Heesch. Ze is geïntimideerd en heeft aangifte gedaan.”

    Deze ongekozen PvdA burgemeester heeft natuurlijk helemaal niets verkeerd gedaan. Mooie reden om voor gekozen burgemeesters te zijn. Belachelijk dat zo iemand nog gewoon aan kan blijven i.p.v. verantwoordelijkheid nemen. Zo is het ook met dit verhaal. Ik vind dat deze ongewenste vreemdelingen waar het in dit verhaal om gaat al lang weg hadden moeten zijn. Niemand die erom aftreedt of verantwoordelijkheid neemt voor dit faalbeleid.

  15. 23

    @22:

    Natuurlijk moeten we niet iedereen over één kam scheren maar ik zou het best een idee vinden om de goedwillenden van de slechten te scheiden.

    Ik ook. Zou jij jezelf dus van sargasso willen verwijderen?