WW: Lucide dromen

De woensdagmiddag is op GeenCommentaar Wondere Woensdagmiddag. Met extra aandacht voor de nieuwste ontwikkelingen in Wetenschap- en Techniekland.

Zie je een tibetaanse monnik en twee kinderen op een luchtbel, dan is het waarschijnlijk een droom (Foto: Flickr/h.koppdelaney)

Het moet een jaar of twintig geleden zijn, maar het maakte zo’n indruk dat ik het me als de dag van gisteren herinner. Ik lag in mijn kinderbed en droomde één of andere onbelangrijke droom waarin ik rondliep door mijn basisschoolgebouw. En toen gebeurde het: zonder enige duidelijke aanleiding was ik me er plotseling volledig van bewust dat ik aan het dromen was. Ik keek om me heen en zag dat die droomwereld er iets anders uitzag dan de echte wereld. Beter nog, ik had eindelijk volledige, bewuste controle over mijn droom-ik. Dit was mijn kans, ik kon doen wat ik wilde, zonder consequenties in de échte wereld! Blijkbaar was ik nog te jong om echt spannende dingen te doen, want ik besloot dat op de tafel dansen een goede eerste zet was. Dat was al erg leuk, maar ik weet nog goed dat ik besefte dat deze droom wel eens snel voorbij zou kunnen zijn en dat ik snel iets echt gaafs moest doen. En dus sprong ik in mijn lucide droom door het raam van mijn school. Eenmaal buiten op de grond neergekomen was het inderdaad over en werd ik bijna juichend wakker. Ik ging er eigenlijk vanuit dat dit soort dromen wel vaker zouden voorkomen, maar helaas is het bij die ene keer gebleven.

Later onderzoek wees uit dat ik niet de enige was die deze ervaring heb gehad. Het gaat hier om het fenomeen van de lucide droom, voor het eerst beschreven in 1913 door de Nederlandse psychiater Frederik van Eeden, die trouwens ook ‘De kleine Johannes‘ heeft geschreven. In een lucide droom is degene die droomt zich simpelweg bewust van het feit dat hij droomt.

Bij lucide dromen gaat het vaak om een prettige, surrealistische ervaring, eentje die zeer unieke mogelijkheden biedt met betrekking tot het uitblijven van nare gevolgen van roekeloze acties. Deze zeer prettige hallucinogene eigenschappen zorgen er uiteraard voor dat er duizenden websites zijn over het oproepen van lucide dromen. De sites gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek of ervarings- deskundigen suggereren over het algemeen de volgende stappen:

  • Bouw in je dagelijks, wakende, leven zogenaamde ‘slaapchecks‘ in. Als je daar routine van maakt, zal je dit op den duur ook doen in je dromen, waarbij je je vervolgens bewust wordt van die droom. Een goede check, is klokkijken. Dit schijnt in je droom niet goed mogelijk te zijn.
  • Hou je dromen bij in een dromendagboek, dit traint je om je bewuster te worden van je dromen en droom van werkelijkheid te kunnen scheiden.
  • Concentreer je voor het slapen op het feit dat je wil gaan dromen, waarover en dat dit een lucide droom moet zijn. Dit kan leiden tot een lucide droom.

Wetenschappers zijn natuurlijk erg geinteresseerd in deze lucide dromen, vooral omdat het zeer belangrijke informatie kan verschaffen over hoe ons bewustzijn in elkaar zit. Het menselijk bewustzijn lijkt zich op twee niveaus af te spelen. Het primaire bewustzijn is datgene wat we gebruiken om dagelijkse handelingen uit te voeren, het stelt ons in staat om observaties te integreren en te relateren aan het geheugen. Deze vorm van bewustzijn lijkt niet uniek te zijn voor mensen, sommige dieren vertonen ook zo’n vorm van primair bewustzijn. Wat waarschijnlijk wél uniek is aan mensen is dat wij ook nog een secundair bewustzijn hebben, een meta-bewustzijn waarbij we weten dat en waarom we handelen en in staat zijn tot complexe abstracties. Wetenschappers vermoeden dat dit secundaire bewustzijn normaliter uitgeschakeld is tijdens de dromen en alleen tijdens lucide dromen weer de kop opsteekt.

Hersenonderzoekers van de Universiteit van Frankfurt kregen het voor elkaar om van een drietal lucide dromers de hersenactiviteit te meten door middel van EEG. Na vergelijk met die van normale dromers en wakkere mensen bleek dat er wel degelijk verschil was ten opzichte van beide controlegroepen. De lucide dromers waren wel degelijk aan het dromen (lucide dromen zijn dus niet simpelweg hallucinaties of verzinsels), maar er was wel meer activiteit in hersendelen die bij slapers uitgeschakeld waren en dus met wakkerheid geassocieerd zijn. Meer en verfijnder onderzoek moet aantonen dat het verschil tussen lucide- en niet- lucide droom-hersenactiviteit zich concentreert in de Dorsolaterale Prefrontale Cortex, een hersengebied dat geassocieerd word met cognitie, planning en organizatie en integratie van zintuigelijke input.

Voor straks: lekker slapen en morgen gezond weer op.

  1. 1

    Nu wil ik toch een beetje reclame maken voor de website lucidipedia.com.

    Een aantal studenten van de Universiteit Twente heeft deze website opgestart waar er o.a. instructies worden gegeven hoe je lucide dromen kan opwekken. Absoluut een aanrader voor geïnteresseerden.

  2. 2

    @Victor, ik kan mij exact één droom herinneren waarin ik mij bewust was dat ik droomde.

    Gelukkig ook maar, want die veelkoppige draak uit de tekenfilm Dungeons & Dragons (ja het is lang geleden) was niet zo blij om mij te zien.

  3. 3

    Lucide dromen heb ik regelmatig. Soms moet ik ingrijpen. Als ik bijvoorbeeld droom dat er iemand naast mijn bed staat die kwade bedoelingen heeft, betekent dat ik mijzelf wakker moet maken, want dan is deur niet op slot.

  4. 5

    Ik heb zeer onregelmatig lucide dromen.

    Dat gebeurt vooral als ik in een bekende omgeving ben en er klopt iets niet. Zoals een waterput in m’n achtertuin. Dat realiseer ik me dan, waarna de conclusie komt dat ik droom. Vaak word ik direct wakker, maar soms lukt het me om door te blijven dromen.

    Ik moet zeggen, de special effects zijn meesterlijk.

  5. 6

    1x een droom bijgestuurd. Ik was het zat dat het weer ging zoals altijd, maar ja, dat doe ik in het echt ook wel veel. Alleen deze droom gaat daadwerkelijk uitkomen, gne gne gne…

  6. 7

    @1: ah, kijk goede linktip, dankje.

    Overigens is het ook zo dat Lucide dromen samen kunnen gaan met Slaapverlamming (sleep paralysis), waarbij je wel ‘wakker’ bent maar niet kan bewegen. Schijnt erg freaky te zijn.

    Ik droom zelf erg vaak over alledaagse dingen zoals dat ik de koelkast open doe en dat er dan broccoli in ligt. Probleem is dat ik door die alledaagsheid de volgende dag soms niet precies doorheb wat nou echt was en wat niet. Dat heeft wel eens problemen opgeleverd met de schijf van vijf omdat ik dan geen groenten meer kocht en de koelkast in het echt leeg bleek.

  7. 8

    Wel eens op belangrijke dagen ( toetsmomenten ) dromen gehad over het missen van een toets. Ervoor zorgende dat ik in paniek wakker werd om er achter te komen dat het 4 uur in de ochtend is.

    Helaas ontdek ik dat altijd pas nadat ik me aan heb gekleed in grote paniek omdat ik te laat zou zijn..

  8. 9

    Erg interessant om enige controle over je dromen te kunnen krijgen. Zeker omdat we vandaag de dag in elkanders werkelijkheden schijnen te leven.
    Misschien maakt verder onderzoek duidelijk hoe je meer controle over de gedroomde werklekheid kan krijgen?

  9. 10

    Als klein kind had ik ongeveer elke nacht last van nachtmerries. Op een gegeven moment ontdekte ik dat er momenten waren tijdens een nare droom waarop ik daarin kon ingrijpen: zodra een droom plots heel angstaanjagend werd of wanneer het narratief veranderde van een doorsneedroom naar een enge, kon ik in mijn droom mijn ogen sluiten en mijn hoofd schudden. Zo werd ik dan wakker en zo gaat dat heel af en toe nog steeds.

    Als het verhaal in een droom erg prettig is en ik heb een lucide moment, lukt het me nooit om dat vast te houden en de droom te sturen. Meestal valt alles dan gauw uit elkaar en word ik gedesillusioneerd wakker.

  10. 11

    Lucide dromen zijn wel leuk, maar de echte functie van dromen gaat daarbij verloren, omdat je niet meer reageert zoals je in echte situaties zou doen.

  11. 12

    @Mark Ik heb het zelf nooit actief geprobeerd, maar ik weet wel dat deze studenten een professionele website hebben neergezet. Ik vertrouw erop dat deze website een goed startpunt is voor eenieder die wat wilt weten of iets wilt doen met lucide dromen.

  12. 13

    Op mijn website http://www.carolusdenblanken.nl is een Nederlandse vertaling te vinden van het eerste wetenschappelijke werk over lucide dromen,geschreven door Saint-Denys in 1867. Ook vindt u een boekje van mijn hand over lucide dromen met daarin genoeg tips om zelf lucide te gaan dromen. Ik waarschuw echter: Eventjes beseffen dat je droomt noem ik niet echt lucide. Voor het ‘betere’ werk dien je flink gemotiveerd te zijn en een ijzeren discipline te hebben. Vergelijk het maar enigszins met trainingen van Shaolin Meesters.

  13. 15

    @13. Ik weet niet wat er niet lucide is aan je realiseren dat je droomt en dan die droom compleet naar je hand zetten. Of heb je een eigen definitie bedacht?

  14. 16

    @ Rob. Neen, dit is niet te vergelijken met oefenen voor een potje Lingo.
    @Joost. Dat stond niet in je mail.
    Ik doelde op het gegeven dat veel mensen eventjes beseffen dat ze dromen, doch al snel wakker worden en vervallen in gewone droombeelden.
    Ik heb geen eigen definitie bedacht. Ik citeer eventjes uit mijn boekje (blz. 73/74):
    ‘Voor een goed begrip van de komende hoofdstukken is het nodig dat ik nu wat dieper inga op het begrip ?lucide droom?. Ik heb het omschreven als een toestand waarin ik mij bewust was van het feit dat ik droomde. Nu zijn er legio mensen die aan hun nachtmerries een einde maken door tegen zichzelf te zeggen ?dat het slechts een droom betreft?, waardoor ze wakker worden. Ik zou zo?n droom niet ?lucide? willen noemen. Prof. Tholey heeft lucide dromen als volgt gedefinieerd:

    Een lucide droom is een bewustzijnstoestand waarin men weliswaar droomt, maar alles even levensecht waarneemt als in wakende toestand en waarin men vrij is in het handelen: vrijer zelfs dan in wakende toestand omdat men alle gevaren immers zal overleven, omdat

    – men zich er volledig van bewust is dat men droomt;

    – men zich daarom ook tijdens de droom van de eigen handelingsvrijheid bewust is (men vlucht niet meer voor een bedreigend personage, doch blijft staan en vraagt: ?Wie ben je??);

    – de bewustzijnstoestand van de dromer in geen enkel opzicht vertroebeld is;

    – alle zintuigen precies zo werken als in wakende toestand;

    – er een volledige herinnering is aan het leven in wakende toestand en

    – in zowel wakend als lucide dromend, een even volledige herinnering bestaat aan het lucide droomleven;

    – er inzicht bestaat in datgene wat voor de droom gesymboliseerd wordt.

    Al deze voorwaarden zijn niet in elke lucide droom vervuld. Het laatste punt is zelfs voorbehouden aan ervaren lucide dromers.

  15. 17

    Je lijkt meer een filosofische invulling te geven aan het begrip, en geen wetenschappelijke.

    Dat mag je doen, maar dat maakt Victor zijn lucide droom niet minder lucide, net als die van mij.

    Een lucide droom is een droom waarbij de dromer zich bewust is van het feit dat hij droomt. Niets meer en niets minder.

    P.S. ik heb je nooit een mail gestuurd.

  16. 18

    @Joost
    Inderdaad, het woord ‘mail’ was onjuist, ik bedoelde je reactie hier op dit forum, m’excuse.

    Ik dacht niet dat ik hier geopperd had dat de ervaring van Victor en jou niet lucide zijn. Mijn reactie is gebaseerd op uitlatingen op deze site omtrent het je aanleren regelmatig lucide te dromen, zoals b.v. tips hierover op de geciteerde site http://www.lucidipedia.com van de Twentse studenten staan. In toevoeging hierop verwees ik naar mijn boekje met het verschijnsel van de lucide droom als topic.