Westerse musea leeggeroofd?

De kunstwereld is in rep en roer, curatoren zweten peentjes, want de strijd tegen illegale handel verhardt zich nu Italie de vuist op tafel slaat. Marion True (what’s in a name, 57 jaar), de curator van het J. Paul Getty museum in Los Angelos is door de Italianen aangeklaagd wegens criminele associatie en het in ontvangst nemen van gestolen waar. Robert E. Hecht Jr. (ondanks de junior toch al 87 jaar oud) een kunst handelaar in Parijs werd ook aangeklaagd. Giacomo Medici (67 jaar), een handelaar werd vorig jaar al tot 10 jaar en 10 miljoen euro boete veroordeeld, terwijl Robert Symes (67 jaar) recentelijk werd vrijgelaten in London na het uitzitten van 7 maanden celstraf, en nu in Italie zal worden aangeklaagd. Hecht, Symes en Medici vormen de spil in een wereldwijd kunsthandel/-roof schandaal. De beroemde Euphronios krater die in 1972 voor 1 miljoen dollar van Hecht was gekocht, is inmiddels door het Metropolitan Museum in New York in een deal met Italie teruggegeven. De Italianen beweren dat het J. Paul Getty museum 42 illegale stukken in haar bezit heeft, waaronder een van de topstukken van het museum, een beeld uit de 5e eeuw B.C.E. van waarschijnlijk Aphrodite, dat in 1988 voor 18 miljoen dollar van Symes werd gekocht. Binnenkort zijn er wellicht ook in de Nederlandse musea alleen nog maar bloemkolen en aardappels te bezichtigen.

Wetgeving omtrent bescherming van archaeologische vondsten in Italie gaat terug tot decreten van het koninkrijk van Napels uit 1822 die het eigendom, de opgraving en export van archaeologische vondsten in Zuid-Italie regelden. De eerste wet die betrekking had op het moderne Italie werd in 1902 aangenomen. Deze wet werd in 1939 door Mussolini herzien waarin de “regelgeving ter bescherming van dingen van historische en kunstzinnige waarde” eigenschap claimde namens de nationale staat van alle vondsten na 1902. Op basis van die wetgeving zijn alle illegale opgravingen aan te merken als diefstal in plaats van slechts als smokkel of plundering. Maar evenals de UNESCO conventie voor cultureel erfgoed van 1970, stond deze wet de illegale, internationale handel niet in de weg. Ook de uitkomst van een rechtszaak in Amerika, United States vs. McClain, waarin bepaald werd dat illegale handel in Amerika crimineel vervolgd kon worden onder de National Stolen Property Act, had weinig effect omdat veel musea vertrouwden op dealers zodat zij ‘willens en wetens’ met een zuiver geweten konden kopen en verkopen. In 1981 en 1982 kocht het Metropolitan Museum in New York een 15-delig zilver servies uit Taranto voor 2,75 miljoen dollar. Een oplettende bezoeker herkende in 1987 dat echter als een servies uit Morgantina en informeerde de Italiaanse autoriteiten.

Toch was de Amerikaanse rechtspraak duidelijk over gestolen antiquiteiten. Een zaak uit 1997 bepaalde dat Michael Steinhardt ‘de phiale van Achyris,’ een gouden phiale (een soortgelijke als die Hecht in 1962 aan het Met had verkocht) ter waarde van 1,2 miljoen moest teruggeven. En in 2001-2002 werd de dealer Frederick Schultz veroordeeld voor het smokkelen van gestolen waar uit Egypte dat net als Italie een wet op nationaal bezit kent. Bovendien sloten Italie en Amerika in januari 2001 een bilateraal verdrag dat illegale handel moet tegengaan. De Italianen lijken buitengewoon succesvol met hun harde aanpak, Griekenland staat al te popelen en wie weet welke landen allemaal volgen. Een ding is zeker, dat de westerse musea hun hart vasthouden. The ‘Elgin Marbles’ zijn al jaren in dispuut, de Duitsers roofden Troje en Pergamon, en ook de Nederlandse musea liggen vol met roofschatten uit koloniale tijden.

Links:

  • Museum Network Security List – Latest updates on illegal arts
  • Archaeology.org – Trial in Rome
  • Metropolitan Museum – Euphronios Krater
  • British Museum – Parthenon (volgens British Museum)
  • Michel van Rijn – Nederlandse dubbel-spion in de kunstwereld, gehaat en geliefd
  • Wikipedia – Elgin Marbles
  • Metropolitan Museum of Art
  • J. Paul Getty Museum
  • Cronaca – weblog
    1. 1

      Het merendeel van de genoemde creaties zijn uit een tijd dat vele kleine staatjes in staatjes bestonden. Wellicht dat er een situatie, bij groeiende bewustwording van de lokalen, gaat onstaan dat de kunstwerken waar het hier om gaat uiteindelijk terecht komen in kleine nietsbetekenende dorpjes op het platte land bijvoorbeeld.

      Sterk stuk.

    2. 2

      Het is wel erg gemakkelijk om dit zomaar door te trekken naar andere kunstschatten.

      De Elgin Marbles, bijvoorbeeld, zijn helemaal niet gestolen, maar destijds door Lord Elgin rechtsgeldig gekocht van de toenmalige overheid. Griekenland was destijds onderdeel van het Turkse rijk. De onderdelen die in Griekenland zijn achtergelaten zijn allemaal zwaar beschadigt aangezien het Parthenon destijds als opslagplaats voor munitie werd gebruikt (bang!) en wegens verwaarlozing.

      De roep om teruggave van deze kunstwerken is vooral gebaseerd op nationalistische sentimenten in Griekenland en niet of nauwelijks op juridische argumenten. Dat blijkt ook wel uit het feit dat de discussie over de terugkeer al sinds de eerste helft van de 19e eeuw woedt, zonder enig succes aan Griekse zijde.

      Meer in het algemeen zijn er zeker vele kunstwerken die terug zouden moeten keren naar het land van oorsprong, maar moet je mijns inziens de zaak niet overdrijven door te ver terug te gaan in het verleden. Die kunstwerken die elders zijn terechtgekomen maken immers uitstekende reclame voor de betreffende cultuur. De elgin marbles zijn erg belangrijk geweest voor het 19e eeuwse enthousiasme voor de griekse cultuur en wat zou Nederland zijn zonder alle reclame in buitenlandse musea in de vorm van de Hollandse meesters?

    3. 4

      Feit is dat veel meesters geen ruk inzaten wààr ze werkten, waar brood op de plank was ging verf op doek.
      Architecturale voorwerpen wordt wat anders.
      Weinig kariathiden bedoeld om in musea te staan.
      Het argument van legale aanschaf vind ik een beetje flauw.
      Zo kan je elke koloniale plundering legaal goedpraten.
      Die 3000 ton goud? Hey, je hebt er wèl kràlen voor gehad ja!

    4. 6

      @London Calling: ik begrijp dat u de verkoop van Nederlandse kunstschatten aan de Duitsers ook legit vindt? De Goudstikker claim moet u een doorn in het oog zijn.
      Veel Grieken beweren overigens dat de Turkse periode een gewelddaige bezettingsoorlog was, onbegrijpelijk maar waar.

    5. 9

      Er spreken mij als romantisch anarchist vele paradoxale zaken aan, al zie ik ook wel in dat destructieve neigingen (zoals uw ‘de fik erin’ of islamitisch terrorisme) vaak voortkomen uit een bourgeois aard, tevens de bron van moderne kunst(roof).

    6. 12

      Er valt niet zoveel over na te denken in deze post (tenzij u zoals de heer Medici ook de gewoonte hebt uw geheime collectie gedetailleerd te documenteren), maar de Museum Network Security List en de site van mijn grote vriend Michel van Rijn zijn buitengewoon de moeite waard.

    7. 13

      romantisch anarchist

      ‘Cos you are red.. black!
      Always believe in your cause
      You’ve got the power to fight
      All those injustices
      Always for fredom..

    8. 17

      De echte stille roven vinden volgens mij plaats in het “archief”. Schoonmaaksters en zwart werkers die als extra loon iets leuks mee krijgen. Tijd of geld om dat soort zaken te controleren is er natuurlijk nooit.. en het roven gaat door, totdat opeens een VOC pronkstuk weg blijkt te zijn, maja dan is het telaat.

    9. 18

      De Italianen hebben groot gelijk. Nu bevindt zich slechts een armoeïge driekwart van het cultureel erfgoed van de wereld (volgens UNESCO) op hun grondgebied. Veel te weinig is dat.

    10. 19

      Het blijft toch lastig, Philips II kocht of kreeg in goed vertrouwen zijn Rembrandtjes en Jeronymus Boschjes. Moeten die nu ook terug ?

    11. 20

      Als helder kan worden aangetoond dat de roof/smokkel en verhandel tegen de oudste Italiaanse (etc.) wetgeving in ging dan ben ik blij met het resultaat. In dit soort gevallen dus. Hoe langer geleden hoe schimmiger het wordt.

    12. 21

      @mescaline: de Rembrandtjes en Boschjes werden die in opdracht gemaakt of werden die gekocht? Interessant vraagstuk inderdaad. Persoonlijk ben ik niet zo geil op Rembrandt maar we kunnen het geld goed gebruiken voor inburgeringscursi, die schijnen 30.000 per persoon te kosten in Rotterdam.

    13. 22

      Het was een voorbeeldje. Philips II heeft nog nooit een Rembrandtje gezien, die centen lopen we mis. Wel een Boschje, niet in opdracht gemaakt natuurlijk, maar dat vond PhII echt heel mooi.

      Financiële dekking van dit mijn bijdraagje: een inburgeringscursusje van 30.000 p/p schrappen. En daarna de ingezetenenwet toepassen. Met de integratienormen in de hand.