Wat Rutte II nekt is een troebel compromis

ANALYSE - Er is meer dan communicatie voor nodig om de onderbuik van De Telegraaf ervan te overtuigen dat nivelleren na de verkiezingen opeens wel een goed idee is. Maar dat is niet de oorzaak van alle ruis.

Rutte had zich moeten herinneren dat de partijleider van de VVD nog in augustus zijn afkeer voor nivellerende socialisten had kenbaar gemaakt. Zelfs VVD-favoriet Den Uyl werd weer ten tonele gevoerd. Maar de inhoud van z’n speech was blijkbaar niet noemenswaardig genoeg om hem zelf ter harte te nemen. Als een Romney-republikein flipflopte hij na de verkiezingen zonder moeite van de Tea Party van Geert Wilders in de armen van Samsom. Het Telegraafpubliek zag dat niet aankomen, omdat ze ruggegraat veronderstelde die er nooit was geweest. Het beteuterde Mark omdat hij hen juist van dienst wilde zijn en omdat hij wel begreep dat de macht naar links was verschoven.

Maar waar kwam nou alle ruis vandaan?

Verknoopt

De oorzaak van het gezever over hypothetische koopkrachttoekomsten zit in de verknoopte fiscale bedoelingen die al in ons stelsel zaten voor de formatie. In plaats van te ontknopen werd er tijdens de formatie nog een extra knoop in gelegd, die alle bedoelingen nog vollediger met elkaar liet samenhangen, die allerlei groepen en uitzonderingsgroepen creëerde, maar waardoor niets meer uit te leggen viel.

De grootste knoop die er al in zat was de hypotheekrenteaftrek. Bedoeld als stimulans om een eigen huis te kopen, maakte de VVD er al jaren geen geheim van dat ze haar tevens beschouwde als matiging van de hoogste belastingtarieven. Onrechtvaardig voor met name de hogere inkomens die huren, want zij worden wel aangeslagen, maar mogen hun huurkosten niet aftrekken. De wijziging die eraan komt verlaagt in enkele decennia de aftrek tot de laagste schijf, maar laat hogere inkomens er in absolute zin nog steeds bovenmatig van profiteren.

Waar het nu echter vooral om gaat is de nieuwe verknoping die aan de onderhandelingstafel is uitgevonden: het nivelleren via de zorgtoeslag. Rutte en Samsom maken eenvoudige dingen blijkbaar graag ingewikkeld.

Eenvoud

Wil je eenvoudig nivelleren dan zeg je: nivelleren heeft te maken met inkomen. Het betekent dat hogere inkomens meer bijdragen aan de staatskas dan lagere inkomens. De manier om dat te bereiken is dus via de belasting op datzelfde inkomen. Iedereen heeft inkomen en betaalt (enige) inkomstenbelasting en niemand ontspringt zo, in positieve of negatieve zin, de dans.

Zorg daarentegen heeft niet direct iets te maken met nivelleren. We willen dat iedereen zorg kan betalen en dat kan doordat we nivelleren via de inkomstenbelasting. Zo zou iedereen genoeg geld moeten overhouden om een zorgverzekering te kunnen betalen. Die aparte regeling voor zorgtoeslag zou, deze logica volgend, dus moeten worden afgeschaft.

Naast situaties die voor iedereen gelden – inkomsten, belasting over inkomsten, verplichte zorgverzekering – zijn er specifiekere situaties, zoals hoe en waar je woont. Juist omdat die niet generiek zijn, zou je daar aparte regelingen voor kunnen hebben. Regelingen die kopers, of huurders, in bepaalde situaties helpen, maar die in omvang beperkt zijn en niet vele miljarden belopen zoals de hypotheekrenteaftrek.

Ongewenst

Dat soort eenvoud had het doel van de formatie moeten zijn, maar kwam er niet. Het lijkt erop dat de oorzaak daarvan lag in het VVD geloofsartikel dat het verlagen van de hoge belastingtarieven gebiedt. Tegelijkertijd ging diezelfde VVD akkoord met een uitruil die tot nivelleren moest leiden. Beide werden gerealiseerd, maar omdat de tarieven verlaagd moesten worden, was er een andere bron van inkomsten nodig om dat nivelleren mee te kunnen betalen. Zo zag de zorgpremie het licht.

Het zou de formatie van het slim uitruilen worden, niet van de compromissen. De zorgpremie is echter niets anders dan de ongewenste uitkomst tussen twee VVD wensen – regeren en het verlagen van belastingen. Voor een partij die doet alsof ze van duidelijkheid houdt, is dat een troebel compromis.

  1. 1

    Mee eens, nivelleren doe je met inkomstenbelasting. Daar ontstaan de verschillen, dus daar moet je de verschillen weghalen/kleiner maken. Tegelijkertijd wil je werken natuurlijk wel aantrekkelijk houden. Het zit in de mens zijn aard om niet te gaan werken (of veel te werken) als bv ~90% van het salaris in de schatkist terecht komt. Het zou dus interessant zijn om uit te zoeken waar het percentage ligt waarbij mensen nog net aan het werk blijven maar wel maximaal genivelleerd worden.

    Overigens vind ik de overheid net een verwend kind, het is nooit genoeg en er moet altijd meer geld bij. Dat principe is niet onbeperkt houdbaar, aangezien de hoeveelheid geld niet onbeperkt is. Als de overheid deze verslaving niet beheerst gaan we uiteindelijk de Romeinen achterna en is het exit verzorgingsstaat.

  2. 2

    Deze coalitie staat als een huis. Van losse bakstenen want er was geen tijd en geld voor cement. Zij die binnen zijn, zullen pogen het zo lang mogelijk in stand te houden. Zij die buiten staan, weten dat het huis geen stand kan houden.

  3. 3

    @1 Eerste alinea: hulde en +1, tweede alinea ben ik het niet mee eens. De overheid knijpt ons niet uit, er zijn gewone burgers maar vooral bedrijven die ons uit willen knijpen en politieke partijen die daarin meegaan.

  4. 4

    Er wordt gedaan of de huidige zorgpremie niet inkomensafhankelijk is. De huidige premie van gemiddeld 1.280 euro p.p. is maar een deel van de zorgpremie. Een twee x modale alleenverdiener met een gezin en twee jonge kinderen betaalt € 10,298 euro zorgpremie en daarvan is dus maar € 2560 ziektekostenpremie (25%).

    De andere zorgpremiekosten bestaan uit
    (a) IAB premie 7,1% tot 50.065, dus maximaal € 3.554, veelal betaalt door de werkgever, maar aangezien dit loonruimte is, materieel door de werknemer zelf.
    (b) AWBZ 12,15% tot 33.863 maximaal € 4114.

    De lagere inkomens hebben dan nog met een inkomensafhankelijk zorgtoeslag te maken.

    Als heer Rutte geen belastingverlaging aan zijn kiezertjes en een landelijk ochtendblad had willen tonen was de nieuw inkomens afhankelijk premie 7% geworden (ongeveer gelijk aan de al bestaande IAB). Het moest echter 11,1% worden om de VVD-kiezertjes voor te liegen dat zij via de sigaar-uit-eigen-doos constructie, een belastingverlaging kregen.

    Het argument dat de burgers bij een lage ziektekostenpremie niet weet wat zijn ziektekosten zijn, overtuigt ook echt gezien de hoogte van de premie in relatie tot de totale kosten. De AWBZ-premie is maar een deel van het geld dat in de AWBZ-pot gaat.
    Geldstromenkaart: http://www.cvz.nl/binaries/content/documents/cvzinternet/nl/documenten/rubriek+zorgcijfers/geldstromenkaart-awbz.pdf

  5. 6

    #5 Ik heb niets tegen boekhouden als het maar goed gebeurt en daar mankeert het de laatste tijd nogal eens aan. Alle zorgpremies kunnen vervangen worden door één zorgpremie door de formule
    Zorgpremie = 11, 67% van bruto-inkomen +770
    Je krijgt dan de best fit tot 67.000 inkomen van het huidige nieuwe voorstel, dus inclusief 4,05% belastingcorrectie 2e en 3e schijf en algemene heffingskorting (2*90), afschaffen zorgtoeslag, AWBZ en IAB. De vaste premie is dan euro 770/2 = 385 p.p. http://tinyurl.com/crlfd4h