Vernieuwing van de democratie vereist een bredere blik

OPINIE - Sinds de oprichting van D66 heeft een lange stoet aan commissies talloze voorstellen gedaan om de Nederlandse democratie te hervormen.Voor het merendeel zonder resultaat.

Aan de rand van het mediageweld over het coronavirus verschenen deze week ook nog een paar artikelen met voorstellen voor vernieuwing van de democratie. De NRC publiceert drie opiniestukken met drie verschillende voorstellen voor democratische vernieuwing. Oud-burgemeester Paul Scholten pleit voor versterking van de positie van de (gekozen) premier en het beperken van het aantal fracties tot zes. Burgemeesterskandidaat Bert Blase, referendum-propagandist Niesco Dubbelboer, Joost Eerdmans van Leefbaar Rotterdam pleiten voor meer directe democratie. En twee JOVD’ers vinden dat de democratie verrijkt wordt met een minderheidskabinet dat gedwongen wordt te werken met wisselende meerderheden. Kunnen de oppositiepartijen ook eens een punt maken.

In Trouw pleit Eveline Scheres voor het ‘burgeramendement’, oorspronkelijk een initiatief van Tweede Kamerlid Joost Sneller (D66). Het idee is om burgers bij een voldoende aantal medestanders de gelegenheid te geven ook een amendement op een wet in te laten dienen. Scheres hoopt met deze mogelijkheid voor burgers om rechtstreeks in te grijpen in het wetgevingsproces de kloof tussen burger en politiek wat kleiner gemaakt kan worden. Zo zou er toch nog iets gered kunnen worden van de intenties van de commissie Remkes, de meest recente poging tot democratische vernieuwing. Remkes publiceerde in december 2018 zijn rapport met voorstellen die een einde zouden moeten maken aan de ‘bestaande politieke onvrede bij een deel van de bevolking’ die leidt tot ‘afhaken en afkeer van de democratie’. Ook na de recentelijke behandeling van het rapport in de Eerste Kamer is geen van de voorstellen tot nu toe in wetgeving omgezet.

Terwijl de politieke onvrede groeit slaat de vermoeidheid toe als het om vernieuwing van onze staatsinrichting gaat. Misschien moeten we het allemaal wat breder gaan bekijken.

De kleine staat

Zelfs als de meest vooruitstrevende voorstellen ter vernieuwing van de staatsinrichting zouden worden aangenomen en ingevoerd vraag ik me af of de politieke onvrede waarover Den Haag zich zorgen maakt kan worden weggenomen. Want wat kan Den Haag, wat kunnen onze geachte afgevaardigden nog voor ons betekenen nadat de staat de afgelopen decennia volledig is uitgekleed? De crisis waar we nu inzitten vanwege het coronavirus laat een staat zien die op alle gebieden direct kan ingrijpen voor ons aller gezondheid, welvaart, en welzijn. Maar deze staat-in-crisisstand contrasteert volledig met de dagelijkse gang van zaken in minder roerige tijden.

Uw gezondheid is normaliter geen onderwerp van democratisch tot stand gekomen wetgeving, maar van moeilijk te beïnvloeden besluitvorming binnen commerciële verzekeringsinstellingen en zorginstituten. De Nederlandse gezondheidszorg is geprivatiseerd en onderheving aan marktwerking. Als burger heeft u er nauwelijks nog invloed op, hoogstens als consument. En datzelfde geldt voor uw huisvesting en de ruimtelijke ordening in uw woonplaats. Beide zijn meer afhankelijk van grond- en vastgoedeigenaren en speculanten dan van de verhoudingen in de Gemeenteraad. En hoe vaak onze volksvertegenwoordigers het woord werkgelegenheid ook in de mond nemen, ze hebben er als puntje bij plaatje komt geen bal meer over te zeggen. We zijn volledig afhankelijk van financiële markten, een geglobaliseerde economie en de invloed van Brusselse lobbyisten.

Spel en knikkers

Als je er middenin zit, zoals de politici onder de bekende Haagse kaasstolp en, kan ik me voorstellen dat je je blind staart op het spel. Dat geldt misschien nog wel meer voor de journalisten die er dagelijks verslag van moeten doen. Waarbij de burger mag toekijken wie wint en wie verliest. Maar voor de burgers gaat het natuurlijk allereerst om de knikkers. We hebben onze vertegenwoordigers gekozen om resultaten te behalen: een goede gezondheidszorg, meer huizen voor iedereen, meer banen. De afkeer van het spel groeit dan vanzelf als daar steeds minder van terecht komt, terwijl wij wel mogen toekijken bij een weinig verheffend spel dat er uiteindelijk toe leidt dat een klein clubje er met de knikkers van doorgaat.

De regels van het spel veranderen is dan natuurlijk niet voldoende om onvrede over wat er in Den Haag (of in een willekeurige Gemeenteraad) gebeurt weg te nemen. De opgave is het terugwinnen van zeggenschap over de inrichting van de samenleving, over de economie en over de publieke voorzieningen die onze welvaart en welzijn bepalen. Dat klinkt misschien wat groots en pathetisch. Toch denk ik dat vernieuwing van de democratie daarover uiteindelijk gaat. Daar ging het in elk geval wel om bij onze voorouders die zich in het verleden hartstochtelijk voor een democratische samenleving hebben ingezet.

  1. 1

    BURGERVISIE VOOR EEN NIEUW DEMOCRATISCH (PARALLEL)
    PARLEMENTAIR STELSEL MET EN ZONDER PARTIJ-POLITIEK.

    Het positieve vrijheidsbegrip; De vrijheid van mensen wordt niet alleen bepaald door vrijheidsrechten en de afwezigheid van belemmeringen, maar ook door concrete middelen en keuze-mogelijkheden,
    die burgers tot hun beschikking hebben, voor een leefbare samenleving, daarvoor is een goed samenspel nodig tussen overheid en burger, waarin beiden meer verantwoordelijkheid nemen.

    Tijd voor nieuwe dragers van het democratisch bestuur en gezindheid.
    Burgerparticipatie en directe democratie door vorming van een nieuw correctief democratiemodel,
    met een ingebouwde democratische ”veiligheidsklep”, de burger op gepaste afstand.
    Burgers en politici blijven afhankelijk van elkaar, om steun te verkrijgen tot handelen.om problemen en hedendaagse vraagstukken gezamenlijk op te lossen in de samenleving,om zo de kwaliteit in het dagelijks leven te verbeteren. Een beetje idealisme naar beide kanten toe, kan geen kwaad en kan alleen maar de saamhorigheid bevorderen in het proces van de politieke besluitvorming!
    Een democratisch compromis ; Minimaal 50% partijpolitiek en maximaal 50 % directe democratie.

    Herstel van de weeffout in het parlementair stelsel;
    Door toepassing van meer directe (correctieve) democratisering ontstaat er een nieuwe democratische
    balans tussen bestuur en burgers, om zo de zgn. politieke kloof tussen bestuur en burger vrijwel weg te nemen, door een democratisch compromis te sluiten in het spectrum tussen de volledige beslissingsmacht van de partij-politiek en het bindend referendum.
    Wanneer de burger/ kiezer permanent gebruik stemrecht krijgt op onderwerp (structurele democratisering), in combinatie met open burger-participatieraden /dubbel-parlementen (functionele democratisering) , naast het partij-politieke bestuur, dan bevordert dit de democratische gezindheid en actief burgerschap, de nieuwe dragers voor het democratisch bestuur, kortom versterking en bescherming van de democratie.

    Functionele democratisering is namelijk niet bedreigend , maar juist aanvullend en opbouwend van aard in machtsverhoudingen, ( de zgn.” machtswinst” ).

    U kunt mijn visie zien, als een aanvulling – parallel- naast het huidige systeem, maar nu met een onafhankelijke ingang voor de burgers in de politieke besluitvorming, zonder directe invloeden van partij-politiek, de broodnodige democratisering, om de burger/kiezer weer meer vertrouwen te geven en te schenken in de politieke besluitvorming. Elkaar niet meer uitsluiten, als de beslissingen worden genomen.
    De burgers kunnen dan altijd tijdelijk, via een nieuw correctief parallel democratisch systeem, altijd op onderwerp – naar eigen keuze- meestemmen, zodat de draagkracht voor de te nemen besluiten eindelijk eens zichtbaar en peilbaar worden.
    We ontwikkelen dan een nieuwe dynamische democratische controleerbare correctieve tegenmacht : een win/win situatie voor politieke partijen en kiezers, met verdere versterking van de ” checks & balances”.
    De burger kan zo -zonder belemmeringen- meeparticiperen in de politieke besluitvorming ,door het een nieuw democratisch instrument te geven, nog democratischer dan voorheen, in wederzijds respect,
    met name minderheden, krijgen zo ook meer kansen en een eigen stem in de politieke besluitvorming.
    Om het democratiseringsproces te laten slagen, zal er dus een nieuwe (theoretische) democratische balans tussen burgers en bestuurders moeten komen, met een ingebouwde ‘democratische veiligheidsklep’, ter bevordering van wederzijds vertrouwen in de politieke besluitvorming, om zo onsamenhangend beleid en de waan van de dag te beteugelen, daarom behoud het (partij-politieke) bestuur – in mijn visie- altijd minimaal 50% van haar beslissingsmacht en de burger-kiezers bij (actief) directe democratie maximaal 50 %. Opkomst boven de 50% van kiezers, veranderen alleen de percentages van voor – en tegenstemmers. Wanneer de burger/kiezer passief blijft, dan beslist het partij-politieke bestuur als vanouds op onderwerp.

    Anti-democratische obstakels:
    Versnippering van verkiezingsbeloften door dichtgetimmerde coalitieafspraken in een regering, maakt het dat – de oppositie en de burgers- voorlopig weer het nakijken hebben.
    Het huidige democratische systeem komt steeds meer onder grotere druk te staan, door populisme, polarisatie, (strategisch) proteststemmen, demofobie, de angst van de volksvertegenwoordiging / regering voor het volk (radicale democratisering), de macht behoudende weerstand tegen welke vorm van referenda dan ook, zie chaotische gevolgen ; Catalonië, Spanje, Brexit, Engeland en de acceptatie van uitslag referenda in Nederland. Deze wel getemperde partijpolitieke democratisering, vergroten de politieke kloof steeds verder.

    Het moderniseren en verbeteren van de democratie d.m.v. democratisering, kent dus vele obstakels, omdat de politiek daarnaast ook zelf geen broodnodig democratisch controleerbaar compromis, wil of kan bedenken, voor een participatieve democratie met meer invloed en moderne participatie voor burger/kiezers.

    Nieuwe dimensies:
    De politieke partijen kunnen zo, een nieuwe versterkte relatie opbouwen met de burger/kiezer en de democratie modern uitbouwen in een nieuw wederzijds leerproces van burgerparticipatie in de politieke besluitvorming. Immers, versterking en opbouw van de (maatschappelijke) democratie is een groot algemeen belang en staat boven alle partij-politiek.

    *De winst van de politieke partijen ligt nu ook buiten de eigen aanhang met eventuele extra te behalen burgerzetels en stemmen. Voor de politiek wordt het (re-)activeren van de eigen aanhang en burgers belangrijker, men zal zich meer profileren en richten op de burger,de politieke interactie zal bevorderd worden. Men wilde de burgers altijd toch al bij de politieke besluitvorming betrekken,nu kan dit op een democratisch verantwoorde en gecontroleerde manier,zonder belemmeringen voor de burger.
    **De politieke marges krijgen nu dan ook meer ruimte door de nieuwe ‘ zwevende’ burgerstemmen en zetels.
    ***Nieuwe ontmoetingsplaats voor alle burgers, zowel autochtoon, als allochtoon , samen burger-participanten met stemrecht in de politieke besluitvorming steun zoekende bij elkaar!
    Wanneer de burger/kiezer passief blijft, dan beslist het partij-politieke bestuur als vanouds op onderwerp.
    ****De nu peilbaar en zichtbaar wordende draagkracht vormen voor de partijpolitiek gekozenen een indicatie voor het draagvlak voor de te nemen besluiten.

    Vooral nu het verouderde partij-politieke stelsel aan democratische erosie onderhevig is en referenda in de praktijk slecht werken ; soms door het opkomst-probleem, de kostbare onderneming, de beperkte vraagstelling,de drempels voor aanvraag en de geldigheidstoekenning etc, maar ook als de uitslag niet in de gewenste richting is van het regeringsbeleid (etatisme) en die machtsbehoudende houding versterken de anti-democratische krachten alleen maar.
    Het is dan ook nu eens tijd voor het herstel van deze weeffout in parlementair stelsel.
    De oplossing voor een controleerbare, correctieve democratisering stond eigenlijk altijd al voor onze neus, maar we keken er overheen, nu we eenzelfde parallel parlementair systeem voor de burgers kunnen ontwikkelen, naast het huidige verouderde systeem met alleen politieke partijen.
    Het systeem is dus eigenlijk al beproefd – als het ware – door de politieke partijen zelf, nu kunnen de burgers eindelijk dichterbij komen, om modern correctief mee te kunnen participeren.
    Mijn oplossing; Geef de burger-kiezer permanent gebruik stemrecht (structurele democratisering) in combinatie met eigen open burger-parlement (functionele democratisering) naast de partij-politieke bestuursorganen. We creeëren dan theoretisch een “dubbelparlement“, de ene helft als het vaste partijpolitieke basisparlement en de andere helft word het nieuwe correctieve participatieve burgerparlement.

    Er zijn dan ook twee nieuwe mogelijkheden voor de burger om zich te manifesteren in een open burger-parlement:
    a. door mee te doen met (collectieve) stemming over ingebrachte voorstellen en de voor – en tegenstemmen om te zetten in percentages. (actief kiesrecht)
    b. de burger de mogelijkheid geven (bijv. via ”likes”) zelf stemmen te verzamelen, om zich tijdelijk 1 of meer – ”niet verhandelbare ”-burgerzetel(s) toe te delen (passief kiesrecht), om dan echt mee te kunnen discussiëren op onderwerp en om mee te stemmen over (ook zelf) ingebrachte voorstellen (agenderen), om zo op gelijke hoogte te komen met zijn of haar partij-politieke bestuur.
    De partijpolitiek kan en zal zich nog meer richten op de burger en achterban,om zo meer ‘voeling’ te krijgen met haar kiezers ,er zijn immers ook nieuwe burgerstemmen en burgerzetels te winnen op onderwerp.

    Zo’n tijdelijke burgerzetel op onderwerp zou toebedeeld kunnen worden, voor de helft van het aantal stemmen van de kiesdrempel, die geldt voor een partij-politiek gekozene.
    Als 50% van de kiezers zich dan op onderwerp zouden uitspreken, dan zou ook – in theorie- het nieuwe burger-parlement van 150 leden tijdelijk vol zitten.
    In de praktijk zal het waarschijnlijk eerder een mix van tijdelijke burgerzetels en uitgebrachte stempercentages zijn.
    Technisch en praktisch is een nieuw parallel democratisch correctief systeem mogelijk, via een vorm van digitale democratie, (digitale) kiezerspas, DigiD etc.
    Permanent gebruik stemrecht zal de burger ‘het gevoel van meerwaarde’ en betrokkenheid geven en het stimuleert nieuw wederzijds respect en dialoogverbetering, hetgeen het proces van politieke desinteresse, passiviteit en soms desillusie, kan omkeren! De herkansing voor de kiezer, na de verkiezingen!
    Zie hier een win/win situatie opdoemen en een nieuwe democratische dimensie ontstaan in de politieke besluitvorming. De oppositie- partijen staan met de burgers niet meer aan de zijlijn.
    Juridisering en politisering zal dan verder kunnen afnemen, democratisering is de nieuwe weg.

    Nieuwe democratie;

    Vrijheid; directe invloed burger, los van partij-politiek,

    Gelijkheid; burger kan via eigen kiesdrempel op gelijke hoogte komen met partij-politiek gekozenen

    Medezeggenschap, directe geldige stem en beslissingsrecht op onderwerp in de besluitvorming en hiervan de medeverantwoordelijkheid te dragen.

    In mijn concept zitten de geldende elementen van de vereiste vijf criteria voor democratische besluitvorming en effectieve participatie:
    1.Voldoende en gelijke mogelijkheden hebben om kiezers hun voorkeur met betrekking tot gewenste uitkomst kenbaar te maken.
    2.Gelijk stemgewicht in beslissend stadium:
    burger heeft gelijke mogelijkheden om zijn keuze te maken en deze bindend te verklaren.
    3.Helder inzicht:
    Iedere burger gelijke mogelijkheden geven om in zijn ogen de beste keuze te maken, welke de belangen van alle burgers zou dienen.
    4.Controle agenda:
    Onderwerpen plaatsen op de agenda voor de democratische beslissing.
    5.Omvattendheid:
    alle kiesgerechtigden mogen deelnemen.

    De politieke partijen kunnen zo, een nieuwe versterkte relatie opbouwen met de burger/kiezer en de van democratie modern uitbouwen in een nieuw wederzijds leerproces van burgerparticipatie in de politieke besluitvorming.
    Immers, versterking en opbouw van de democratie is een groot algemeen belang en staat boven alle partij-politiek.

    Nieuwe elementen:

    ~ De winst van de politieke partijen ligt nu dan ook zowel binnen als buiten de eigen achterban, na
    verkiezingen, in coalitie-verband of in de oppositie.

    ~ Het (re-)activeren van de eigen achterban en kiezers wordt belangrijker, als start van een nieuwe
    maatschappelijke democratische ontwikkeling en vergroting van de maatschappelijke tolerantie en
    burgerschap.

    ~ Dubbel -parlement, een nieuwe ontmoetingsplaats voor alle burgers zowel autochtoon,als
    allochtoon ,samen burger-participanten met stemrecht in de politieke besluitvorming,steun zoekende
    bij elkaar, de saamhorigheid bevorderend.

    ~ Oppositie-partijen hoeven niet meer buitenspel te staan,na verkiezingen, doordat er meer ruimte in
    de politieke marges ontstaan, omdat er nu ook tijdelijke burgerstemmen/zetels te winnen zijn op
    onderwerp.
    ~ Omkering domeinverkleining, door overheveling van de nationale bevoegdheden (subsidiariteit),
    kan weer richting domeinvergroting gaan, wanneer de (europese) burger zich, via een nieuw dubbel-
    parlement, zijn dan herwonnen invloed op het Europees Parlement kan gaan aanwenden.

    ~ Bestuurlijke schaalvergroting bevordert de democratische devaluatie van de burgerstem, mits er zich
    een evenredig democratiseringsproces (democratische compensatie) wordt ontwikkeld naar de burger
    toe. Deze schaalvergroting brengt steeds meer(het gevoel van) verwijdering tussen burgers en
    politiek bestuur, hetgeen nu kan worden opgevangen door (correctieve) democratisering en door de
    burgers het besef te laten behouden van historische verbanden, door hen de democratische invloed en
    controle, d.m.v burger-participatiecultuur te laten behouden, door de herkenbare cultuur-historische
    verbanden vast te houden (dorp,stad,regio,provincie en land.
    Grotere bestuurseenheden, dan kleinere (theoretische) herkenbare burger-participatieraden, met minder politisering, maar met meer compenserende democratisering!

    Mogelijkheden en toepassingen :

    Met meer correctieve democratische controle door participatie van burgers, kunnen we nieuwe integratiemogelijkheden creeëren, van laag tot op hoog niveau, van gemeenteraad tot aan Europees parlement.
    Ontwikkeling van een gelegitimeerde correctieve democratische tegenmacht, is wat we hard nodig hebben voor Europa en haar burgers, om vrede en veiligheid en de rechtstaat te bevorderen en te waarborgen.
    Het Europarlement te Straatsburg zou kunnen worden omgevormd tot het dubbel-parlement voor nieuwe directe democratie en burgerparticipatie, zodat elke EU-kiezer zich – al dan niet- ” virtueel ”kan manifesteren in de EU-besluitvorming.
    Nouveau liberte, egalite et participation! EUreka?

    Zoals we weten, word de democratie door verschillende landen op eigen wijze ingevuld, uitgehold of genegeerd en de burger op afstand gehouden in de besluitvorming, zo verwordt de democratie tot een een klompje klei en zo maakt een ieder er zijn eigen poppetje van!

    Door het toepassen en het exporteren van correctieve democratisering bevorderd het uithollen en beteugelen van anti-democratische krachten, nep-democratiën, één-partij dominanties en het gevaar van ongewenste machtsconcentraties.
    Wellicht kunnen zo de excessen uit het verleden worden voorkomen in de toekomst!

  2. 2

    TL;DR.

    1) D’66 moet zich de komende honderd jaar verre houden van voorstellen voor het vernieuwen van de democratie. Vanwege verregaande hypocrisie. All talk.

    2) Sowieso lijkt het de laatste decennia de hoofdtaak te zijn geweest van het nationale parlement om zichzelf af te schaffen. Ze hebben alles of naar boven (EU) of naar beneden (gemeentes) toe geschopt. Mensen die in die bestuurslaag rondlopen en zich voelen alsof ze dat zonder mandaat doen, moeten niet janken. Ze waren er zelf bij, ze hebben het zelf gedaan.

    3) Internet. Internet. Internet.

  3. 3

    1.Als D’66 mijn burgervisie zouden overwegen, dan mogen ze nog wel even blijven. Ja, ze hebben het raadgevend referendum weggegooid zonder vervanging van een alternatieve vorm van directe democratie.Commissie Remkes zwaaide nog even met de vlag van een bindend referendum maar die staat ook alweer op halfstok.
    Referenda hebben ook hun praktische beperkingen en partij- politiek machtsbehoud houdt echte burgerparticipatie op te grote afstand (zie mijn burgervisie) daarom mijn democratisch compromismodel.
    2.Waar er ook beslissingen vallen op welk partij-politiek niveau dan ook,zolang daarnaast de burger met een eigen (theoretische) burgerparticipatieraad of burger-parlement 50% van de beslissingsmacht naar zich toe kan trekken,dan wordt dit een win/win situatie voor de kiezer en de partij politiek en zeker voor de oppositie.
    3 Ja, Internet staat vol met analyses over de verwaarloosde democratie, maar nu dan oplossingen hiervoor,zoals ik nu voorstel.
    de elektronische democratie via internet is een optie.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

| Registreren