Ooit was klimaatopwarming de belangrijkste bedreiging van het noordpoolgebied. Aangevoerd door een Amerikaanse vicepresident maakte de wereld zich zorgen over de toekomst van de ijsbeer, de zeehond en de rest van de planeet. Het afgelopen jaar ging het vooral over de oorlogsdreiging van de huidige Amerikaanse president die zijn imperium wil uitbreiden ten koste van de veiligheid in de wereld. Onder grote Europese druk heeft hij zijn besluit om Groenland te annexeren on hold gezet. Er moet eerst elders in de wereld een oorlog worden uitgevochten. Maar dat betekent niet dat hij heeft afgezien van grotere militaire invloed in het noordpoolgebied.
Volgens een bericht van de New York Times zijn de Verenigde Staten onderhandelingen begonnen met Denemarken over toegang tot drie extra bases in Groenland, waaronder twee die eerder door Amerikanen zijn verlaten. Dit zou de eerste Amerikaanse uitbreiding in het land in decennia betekenen, aldus een hoge generaal van het Pentagon, generaal Gregory M. Guillot. "Ik werk samen met ons departement en anderen om meer havens en vliegvelden te ontwikkelen, wat onze minister en de president meer mogelijkheden biedt, mochten we die in het noordpoolgebied nodig hebben." Het plan is in het geheim ontwikkeld en noch de VS noch Denemarken was bereid er commentaar op te leveren. Wel is duidelijk dat Denemarken weinig tegen de nieuwe Amerikaanse expansie kan ondernemen. De aanwezigheid van Amerikaanse bases is in de jaren vijftig overeengekomen. Hetzelfde verdrag dat Denemarken gebruikte tegen de recente claim van Trump om Groenland te annexeren wordt nu door het Pentagon ingezet om van de Denen medewerking te krijgen voor versterking van de militaire aanwezigheid van de VS.
IJsland
De crisis rond Groenland heeft in IJsland de discussie over aansluiting bij de EU weer losgemaakt. De geschiedenis van IJsland met het EU-lidmaatschap gaat terug tot 2009, toen de regering van voormalig premier Jóhanna Sigurðardóttir de eerste stappen zette naar het lidmaatschap. In 2013 schortte de regering van de Progressieve en Onafhankelijkheidspartij de onderhandelingen op. De toenmalige minister van Buitenlandse Zaken zei in 2015 dat het toetredingsproces volledig was gestopt, maar de EU heeft heropening van de onderhandelingen altijd open gehouden. Nu heeft de regering op 29 augustus 2026 een referendum aangekondigd waarin de IJslanders zich kunnen uitspreken over heropening van de onderhandelingen. Als die uitmonden in een toetredingsverdrag zal dat opnieuw per referendum aan de bevolking worden voorgelegd.
Economisch gezien is de urgentie van toetreding niet erg groot. IJsland is lid van de EER (Europese Economische Ruimte) en daarmee onderdeel van de Europese interne markt (zonder daarover mee te kunnen praten). Het gaat nu eigenlijk alleen om de veiligheid. In februari sloot de IJslandse regering op voorhand al een veiligheidspact met de EU. IJsland sloot eerder aparte veiligheidspacten met Duitsland en Finland. IJsland is wel lid van de Navo, maar heeft zelf geen leger en geeft bijna niks uit aan defensie. Het land vertrouwt voor zijn verdediging van oudsher geheel op bescherming door de Verenigde Staten. Maar daar lijkt nu een eind aan te komen. De kritiek op de VS groeit nadat de Amerikaanse president – toen hij onlangs op het World Economic Forum in Davos sprak over zijn wens om Groenland in te lijven – zich meermaals versprak, en het had over IJsland. Ook gestegen energieprijzen en door Trump afgekondigde invoerheffingen hakken er flink in. Er wordt op het eiland volop geklaagd over stijgende kosten van levensonderhoud. En er was geen enkel begrip voor de als 'grap' bedoelde uitspraak van de aankomend Amerikaanse ambassadeur Billy Long dat IJsland de 52e staat van Amerika zou worden en hij gouverneur. Er kwam een petitie tegen zijn benoeming die meteen door 4000 IJslanders werd ondertekend.
Noorwegen
De leider van de Noorse oppositionele Conservatieve Partij Ine Eriksen Søreide vindt dat haar land IJsland moet volgen. Noorwegen stemde begin jaren negentig in een referendum tegen het lidmaatschap. Sindsdien is er altijd een meerderheid tegen gebleven. De bescherming van Noorwegens enorme energievoorraden wegen nog steeds zwaarder dan de voordelen van het lidmaatschap. Ondanks dat ook Noorwegen als lid van de EER het merendeel van de Europese wetgeving volgt zonder er over mee te mogen praten. Ook in het Noorse parlement is een meerderheid van de parlementsleden tegen toetreding. Maar Søreide wijst er op dat de houding ten opzichte van het EU-lidmaatschap aan het veranderen. De steun voor het EU-lidmaatschap is de afgelopen maanden aanzienlijk gestegen in Noorwegen, tot 41 procent in een recente peiling. In 2023 was nog slechts 27 procent voor toetreding. Nu is nog steeds 48 procent tegen, maar 63 procent van de respondenten is wel positief over een nieuw referendum over het EU-lidmaatschap – in tegenstelling tot de Noorse politieke leiding die een hernieuwd EU-debat heeft uitgesloten.
