De inwoners van het Britse kiesdistrict Clacton mogen op 6 augustus opnieuw naar de stembus. Niet omdat hun parlementslid is overleden, ziek geworden of wegens wangedrag is weggestuurd. Nee, Nigel Farage, frontman van de rechts-extremistische Reform UK-partij, heeft zelf ontslag genomen als parlementslid, uitsluitend om zich onmiddellijk opnieuw verkiesbaar te stellen.
Farage presenteert de tussentijdse verkiezing als een oordeel van het volk over zijn integriteit. De kiezers van Clacton zouden mogen bepalen of hij iets verkeerd heeft gedaan. Dat is niets meer dan een afleidingsmanoeuvre. Een lokaal electoraat kan immers beslissen wie het naar Westminster stuurt, maar niet of een parlementslid de regels rond giften, belangenverstrengeling en financiële openheid heeft overtreden.
Daarvoor bestaat een parlementaire onderzoeksprocedure. En die procedure vormt de aanleiding voor Farages stunt.
Vijf miljoen pond
Hij ligt namelijk onder vuur vanwege een gift van vijf miljoen pond van Christopher Harborne, een miljardair die zijn vermogen onder meer met cryptovaluta verdiende en al jarenlang een belangrijke financier van Reform UK is. Farage zegt dat het om een persoonlijke gift ging die niets met zijn politieke activiteiten te maken had en daarom niet hoefde te worden aangegeven.
Die uitleg is natuurlijk totale onzin. Farage was in de betreffende periode directeur van de onderneming achter Reform UK en keerde kort na de gift terug naar de voorgrond van de Britse politiek. Daarnaast wordt onderzocht of hij in het parlement onderwerpen heeft aangekaart waarvan zijn weldoener kon profiteren. Er zijn bovendien vragen over ondersteuning door George Cottrell, een vermogende medewerker en vertrouweling van Farage die eerder in de Verenigde Staten werd veroordeeld voor fraude.
Farage heeft niet geprobeerd die vragen te beantwoorden. Hij heeft ze omgebouwd tot zijn vertrouwde populistische verhaal: hij vertegenwoordigt het volk en wordt achtervolgd door een vijandig establishment. Door ontslag te nemen en opnieuw mee te doen, probeert hij een verwachte verkiezingsoverwinning te presenteren als vrijspraak.
De parlementaire regels werken alleen niet zo. Het onderzoek verdwijnt niet doordat Farage tijdelijk geen parlementslid is. De procedure kan worden voortgezet wanneer hij opnieuw wordt gekozen. Wel is het onderzoek tijdens de verkiezingscampagne opgeschort, zodat de onderzoekers de verkiezingen niet beïnvloeden. Farage heeft zichzelf daarmee in ieder geval enkele weken politieke ademruimte bezorgd.
Waarom de andere partijen thuisblijven
Labour, de Conservatieven, de Liberal Democrats en de Groenen hebben besloten geen kandidaat te leveren. Hun argument is dat zij niet willen meewerken aan een door Farage georganiseerd circus. En terecht: zonder serieuze tegenstander kan hij de uitslag moeilijk voorstellen als een 'trial by democracy'.
Daar zit ook een minder principiële berekening achter. Farage won Clacton in 2024 met een ruime voorsprong. De Conservatieven, de een na grootste partij, zouden waarschijnlijk opnieuw verliezen, waarna Farage kon beweren dat Reform definitief de dominante partij op rechts was geworden. Voor Labour en de Liberal Democrats valt in het uitgesproken brexitgezinde district eveneens weinig te halen. Een volledige campagne kost geld, vrijwilligers en aandacht die elders nuttiger kunnen worden ingezet.
Door weg te blijven, veranderen de partijen Farages gewenste referendum over zijn persoon in een grotendeels betekenisloze exercitie. Zijn overwinning staat vrijwel vast, maar zegt niks zolang zijn belangrijkste tegenstanders niet op het stembiljet staan. Farage kan winnen zonder werkelijk te worden getest.
Daarmee nemen de partijen wel een risico. Deze keuze is natuurlijk te verdedigen, maar Clacton heeft zo geen volwaardige keuze. De gevestigde partijen bestrijden zijn uitholling van democratische instituties door de kiezers zelf minder politieke alternatieven te bieden. Wie vindt dat Farage ongeschikt is als parlementslid, kan nergens terecht. Of nou ja, kón nergens terecht.
Want gelukkig is er Count Binface.
Een buitenaards alternatief
Count Binface is een satirische kandidaat, gespeeld door komiek en schrijver Jonathan Harvey. Hij verschijnt in een zilverkleurige cape en een helm die sterk lijkt op een metalen vuilnisbak. Volgens zijn officiële biografie is hij een duizenden jaren oude intergalactische krijgsheer van de planeet Sigma IX.
Harvey deed in 2017 als Lord Buckethead mee tegen Theresa May. Na een conflict over de rechten op dat personage ging hij verder als Count Binface. Sindsdien nam hij het onder meer op tegen Boris Johnson en Rishi Sunak en deed hij tweemaal mee aan de verkiezingen voor de burgemeester van Londen.
Zijn verkiezingsprogramma’s combineren absurditeiten met opvallend concrete kritiek. Zo wil hij de slecht geplaatste handdroger in een café in Uxbridge verplaatsen, prijsplafonds invoeren voor croissants en voormalige premiers verbannen naar de Phantom Zone. Tussen de grappen staan voorstellen over dakloosheid, openbaar vervoer en democratische hervormingen.
De grap werkt doordat Binface de werkelijkheid nauwelijks hoeft te overdrijven. Farage heeft zelf een verkiezing georganiseerd waarin hij de verdachte, de aanklager en de campagneleider tegelijk is. Vervolgens heeft hij verklaard dat winst bij die door hemzelf uitgeschreven verkiezing zwaarder moet wegen dan het oordeel van onafhankelijke toezichthouders.
Daartegenover staat nu een man met een vuilnisbak op zijn hoofd. Mogelijk krijgt die als enige kandidaat de taak om de parlementaire rechtsstaat te verdedigen. Of het kans van slagen heeft, valt te bezien. Maar Farage behaalde in 2024 geen absolute meerderheid en de opkomst bij tussentijdse verkiezingen kan bijzonder laag zijn, wat in het voordeel van Count Binface kan werken. Doordat de grote partijen geen eigen kandidaten leveren, kunnen tegenstanders van Farage zich bovendien zonder partijpolitieke verdeeldheid achter Count Binface scharen. Mocht de man met de vuilnisbak daadwerkelijk winnen, dan wordt hij parlementslid voor Clacton en staat Farage met lege handen: geen zetel, geen electorale vrijspraak en een onderzoek naar zijn financiën dat daarmee niet vanzelf verdwijnt.
De Britse politiek heeft vaker satirische kandidaten gekend. Zij maken zichtbaar hoeveel theater er al in de serieuze politiek zit. In Clacton is Count Binface niet degene die van die verkiezingen een grap heeft gemaakt. Hij is alleen degene die daar eerlijk voor uitkomt.
