Recensie Zomergasten | Carola Schouten

RECENSIE - De vorige zittende politicus die in Zomergasten plaatsnam tegenover Janine Abbring, was de nimmer aan zichzelf twijfelende Eric Wiebes, Minister van Economische Zaken en Klimaat. Het contrast met Carola Schouten (de vijfde Zomergast van 2020 en de zittende Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) kon bijna niet groter zijn.

Ik heb het stukkie nog even opgezocht dat ik twee jaar geleden had geschreven. Wiebes zette zichzelf neer als een problem solver: iemand die problemen analyseert en oplossingen vindt. Janine Abbring deed haar best om Wiebes op zijn blinde vlekken te wijzen, maar het lukte niet. ‘Wiebes is iemand die zijn eigen denkfouten niet ziet omdat hij zichzelf zo slim vindt dat hij denkt niet in staat te zijn denkfouten te maken’, schreef ik toen.

Net als Wiebes heeft Schouten op negenjarige leeftijd haar vader verloren, maar verdere overeenkomsten zag ik niet. Want in tegenstelling tot Wiebes, is Schouten voortdurend bezig met de vraag of ze het wel goed doet. Of ze de juiste beslissingen neemt. En of ze nog wel oog heeft voor de mensen die haar beleid zullen raken. Hoe vaak zie je een zittende politicus zo openhartig vertellen over haar twijfels en drijfveren? Zelden tot nooit, en het is een verademing. (Tijdens de uitzending schijnt er een aantal boeren per tractor naar het Mediapark te zijn gereden om hun onvrede te uiten over het beleid van Schouten. Ik neem aan dat de betreffende boeren de uitzending hebben gezien en, bittere tranen wenend, na afloop hun vergeving hebben aangeboden. Vergeving die Schouten op haar beurt dan weer huilend zou hebben weggewuifd. Waarna de boeren en Schouten tezamen, in navolging van Bono in het laatste fragment van de avond, Yahweh hebben aangesproken om hun handen te leren het juiste te dragen, in plaats van altijd maar weer die vuist te maken.)

Ja ja, tegen het eind kreeg de avond zowaar een religieus tintje. De avond die begon met het lijden van Gert-Jan Theunissen tijdens de Tour de France van 1989 de Alp d’Huez opreed. Schouten was elf toen, haar vader was twee jaar daarvoor overleden, haar moeder runde de boerderij en voedde drie kinderen op. Had ze dan tijd om naar de Tour te kijken? Welzeker, vooral ook via de radio. ‘Iedereen heeft immers een radio in de melkput’, zei Abbring toen. (Een opmerking die mij deed vermoeden dat Abbring zelf ook is opgegroeid op een boerderij, want welk normaal mens gebruikt de term melkput nu?) Na de Alpe d’Huez gingen we naar het door drugsdealers en drugstoeristen geteisterde Spangen, waar Schouten na haar studie in Tel Aviv terechtkwam. Samen met kind. ‘Ik ga een minister van landbouw niet vragen naar de bloemetjes en de bijtjes’, zei Abbring, ‘maar een kind krijg je niet zomaar.’ Het was inderdaad geen onbevlekte ontvangenis geweest. Schouten ging nog steeds om met haar familie in Tel Aviv, maar ze had destijds besloten om haar kind zelf op te voeden. Wat me wel opviel: ze sprak steeds over ‘familie’, niet over haar geliefde, of de vader van haar zoon. Ik heb geen flauw idee of ik daar iets achter moet zoeken, ik vermoed van wel, maar wat ik er precies achter moet zoeken, weet ik niet, en het gaat me natuurlijk ook geen ene reet aan. En u ook niet.

Carola Schouten was begin twintig, ze was zwanger en ging bij het Ministerie van Sociale Zaken gaan werken. En nu, zo’n negentien jaar later, is ze Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Het kan verkeren, zullen we maar zeggen. De voedselkwaliteit kwam trouwens niet echt aan bod in deze uitzending, de landbouw en de natuur wel. ‘Het spagaatministerie’ noemde Abbring het herhaaldelijk. Hoe ze landbouw en natuur naar elkaar toe wilde trekken, vertelde ze aan de hand van drie fragmenten. Het eerste fragment was afkomstig uit de documentaire The Biggest Little Farm, over een boerderij waarvan de eigenaar het ecosysteem in evenwicht brengt. Het overschot aan eenden laat ie los in een boomgaard, waar de eenden de slakken eten en de bomen bemesten. In de koeienvlaaien zitten maden die de kippen lekker vinden. Met andere woorden: in de stront van de een, leeft het eten van de ander. In Overstag zagen we een voorganger van Schouten, namelijk Sicco Manshholt die van 1945 tot 1958 minister van Landbouw en Visserij was. Met zijn bescheiden instelling en zijn voortdurende bereidheid om op zijn eigen beslissingen te reflecteren en waar nodig te veranderen, bleek Mansholt een rolmodel voor Schouten. Ook inhoudelijk bleken er overeenkomsten, want net als Mansholt toen, probeert Schouten nu om een juiste balans te vinden in een veranderende wereld. En in het derde fragment zagen we Rem Koolhaas die in New York de toekomst van de landbouw liet zien. ‘Wij als plattelanders moeten het lef hebben om aan stedelingen te laten zien wat we doen’, horen we een plattelander in plat Rotterdams zeggen terwijl hij middenin Manhattan naast een tomatenkas staat.

Tot zover haar ministerie, het bleek tijd om de diepte in te gaan. Te beginnen met een fragment uit Golda, een documentaire over Golda Meir, de eerste en enige vrouwelijke premier van Israël. Op de dag dat Egypte en Syrië Israël binnenvielen en de Yom Kippoeroorlog begon, sprak zij het volk toe. Schouten zag twijfel. Twijfel, terwijl ze vastberadenheid wil uitstralen. Ze moet laten zien dat ze weet wat ze moet doen, wat het plan is, maar in de praktijk is dat vaak niet zo. ‘Soms moet je kiezen tussen pijnlijk en pijnlijk en daar kun je niet van weglopen’, zegt Schouten.

Het liefst had ze vervolgens een stuk voorgelezen uit Is Dit Een Mens van Primo Levi, dat ze eens in de drie jaar leest omdat ze zichzelf maar niet kan voorstellen dat Auschwitz echt heeft plaatsgevonden. En om zichzelf in te prenten dat je altijd naar de mens moet blijven kijken. En dat je de mens nooit moet beoordelen naar de groep waartoe hij behoort. En dat je je altijd moet afvragen of het beleid dat je bedenkt, recht doet aan de mensen die het treft. Wezenlijke vragen, die elke beleidsmaker zich zou moeten stellen.

Waarna Schouten nog een diepere drijfveer aanboorde met de film The Two Popes. Daarin vraagt Paus Benedictus (Antony Hopkins) aan de latere paus Franciscus (Jonathan Pryce) of hij zijn opvolger wil worden. Franciscus zegt dat dit onmogelijk is, waarna we zien waarom: ten tijde van de junta in Argentinië is hij niet in staat zijn vrienden uit de martelkamers te redden. Aan het eind van het fragment zien we dat Franciscus van een van die vrienden vergiffenis krijgt. Zichzelf vergeven blijkt echter veel moelijker. Na afloop van het fragment is Schouten in tranen. Wat haar precies raakt, is moeilijk te zeggen. Zelf zegt ze dat het ontroering is, dat dit de essentie van haar geloof weergaf. Ze lijkt zich te spiegelen aan Franciscus die zijn verantwoordelijkheden bekijkt in het licht van zijn eigen tekortkomingen. De vraag: ben ik wel goed genoeg voor de taak die ik krijg toebedeeld? En dat, hoezeer je ook aan jezelf twijfelt, en hoeveel moeite het ook kost om jezelf te vergeven, er altijd nog die ene God is die niet belooft dat de wereld perfect is, maar wel dat hij altijd bij je is.

Nadat we een fragment hebben gezien uit Stad van Verlangen, vertelt Schouten waarom ze zo graag in Tel Aviv komt. In Tel Aviv doet het er niet toe wie je bent en tot welke groep je behoort. Daar staat de vraag centraal: wie wil je zijn? Volgens Schouten misschien wel de belangrijkste vraag die er is. In het fragment vertelt iemand dat Jeruzalem en Tel Aviv tegenpolen zijn van elkaar. Jeruzalem is serieus, Tel Aviv is vrolijk. Ze zijn als een batterij: de polen hebben elkaar nodig om energie te genereren. Het leek mij dat Carola Schouten in Nederland als Jeruzalem is, maar in Tel Aviv als Tel Aviv. Daar is ze vrij, hier is ze minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Serieus, bescheiden, plichtsgetrouw en nooit zonder twijfel. Ik moest ook denken aan Bertrand Russell, die ooit dit schreef: ‘The fundamental cause of the trouble is that in the modern world the stupid are cocksure while the intelligent are full of doubt.’ Ik hoop maar dat ze zich met al haar twijfels staande weet te houden tussen de woedende boeren en zelfgenoegzame Eric Wiebesjes van deze wereld. Ik denk het wel.

  1. 1

    Wat een goede, mooie recensie over deze zomergast, een soulmate. Kreeg ineens zo’n zin naar Tel Aviv te gaan, maar ja corona, hė. Wat erg, die protesterende boeren buiten. Blij dat ik dat tijdens het kijken niet wist. Dank, ook voor het citaat van Russell!

  2. 7

    dat je altijd naar de mens moet blijven kijken. En dat je de mens nooit moet beoordelen naar de groep waartoe hij behoort. En dat je je altijd moet afvragen of het beleid dat je bedenkt, recht doet aan de mensen die het treft. Wezenlijke vragen, die elke beleidsmaker zich zou moeten stellen.

    Ik heb alleen dit stukje van de uitzending over Primo Levi gezien. Schouten komt hier erg open en eerlijk over. Je zou meer van zulke ministers wensen (en minder van het type Wiebes). Maar kan een minister dit ook waar maken, vroeg ik me af. Wordt zij uiteindelijk met deze persoonlijke houding als bewindspersoon niet overruled door haar ambtenaren en collega-ministers die zich dergelijke vragen nooit stellen? En tot welke uitkomsten leidt dat dan? Ik zie nog weinig positieve resultaten bij het oplossen van de stikstofcrisis, de klimaatcrisis en de verwoesting van de natuur door de agribusiness. Een geweldige vrouw, misschien, maar waar we op zitten te wachten is een geweldig beleid.

  3. 8

    @7: En daar sluit ik me bij aan. En als het beleid knudde blijft (dat is hoe ik het momenteel nog zie) dan reken je Wiebes kwade wil aan en Schouten onkunde/machteloosheid oid. Durft te wedden dat in 2020 de Wiebes variant betere kans maakt op doorstart.

  4. 9

    Mijn probleem met Schouten was waarschijnlijk ook vooral dat ik keek met een beeld van haar beleid in mijn achterhoofd. Leuke verhaaltjes over een kleinere circulaire landbouw, maar ondertussen bepalen CDA en VVD het landbouwbeleid. Indrukwekkende en schrijnende keuzefilm over Aleppo, maar vrede in de coalitie is voor CU belangrijker dan vluchtelingen.

    Schouten is vast een heel sociaal persoon en prettige vriend of collega, maar goede bedoelingen alleen maken je geen goede politicus.

    Daar komt dan nog bij dat alle fragmenten wat braaf en voorspelbaar waren. Of tenminste niet prikkelend en verrassend. Leuk dat je van U2 en wielrennen houdt, maar heel veel mensen houden van U2 en wielrennen. Wat voegt het toe om dat te laten zien? Het bleef allemaal wat oppervlakkig.

  5. 10

    Daar hebben jullie een punt. Ik vond het zo’n verademing eens een zittende politicus te horen die zich openlijk afvraagt of ze wel geschikt is voor haar taak en die twijfelt durft toe te laten in haar antwoorden, dat ik haar misschien een kracht toedichtte die ze helemaal niet heeft. Ik denk zelf dat het heel gezond is als politici wat meer openlijk zouden durven twijfelen, maar als dat tot halfslachtig beleid leidt heb je er inderdaad geen reet aan. Maar vannacht was ik optimistisch gezind.

    Ik vond het nummer van U2 wel meer dan een willekeurig liedje van haar favoriete band, het leek meer een soort geloofsbelijdenis.

  6. 11

    ‘maar een kind krijg je niet zomaar. Het was inderdaad geen onbevlekte ontvangenis geweest.’

    Ah, een klassiek misverstand, de onbevlekte ontvangenis van Maria heeft niets met haar maagdelijke zwangerschap te maken, (gemeenschap hebben geeft vlekken) maar wel met haar (Maria’s) geboorte. Dat bevlekte of onbevlekte gaat niet over of zij al dan niet geslachtsgemeenschap met Jozef heeft gehad. Het gaat erom dat zij niet met de erfzonde belast ter is wereld gekomen.
    Maria kon de de erfzonde al niet meer kon doorgeven en daarom was Jezus’ geboorte een onbevlekte ontvangenis: zonder zonde geboren.

    De zoon van Carola Schouten zou dus gerust nog wel voor galg en rad kunnen opgroeien, daarin verschilt hij van Jezus.

  7. 12

    Geweldige, integer, eerlijk en voortdurend terugkijkend naar zichzelf “vergeet ik de mens niet”! Wij kunnen een voorbeeld aan haar nemen

  8. 13

    De menselijke maat is wel een dingetje. Maar ik kon haar toch goed volgen, ook met de referte aan Primo Levi. Natuurlijk, moralisten zijn zelden goede ministers, maar Zomergasten is geen examenklasje.
    Het nummer van U2 kende ik niet: een soort avondgebed noemde een der dames het. Voor mij prima, ik was ontroerd.

  9. 14

    @11: Ho, ho, volgens mij zijn er nog lieden die geloven in de terugkeer op aarde van de here Jezus. Waarom zou dat niet de zoon van Schouten kunnen zijn? Over de vader weten we niks, maat stel dat het een timmerman uit Tel Aviv is?

  10. 16

    @11: [ Maria kon de de erfzonde al niet meer kon doorgeven en daarom was Jezus’ geboorte een onbevlekte ontvangenis ]

    Het blijven lachwekkende witwaspraktijken om een goddelijke zoveel mogelijk te ontdoen van menselijke afkomst.

  11. 18

    @16

    Die hele witwasoperatie zou overbodig zijn geweest als het dienstdoende Opperwezen een beetje redelijk zou zijn geweest. Onschuldig tot het tegendeel is bewezen, dat zou toch niet teveel gevraagd mogen zijn van een Almachtige? Maar nee hoor, je bent al schuldig als je nog maar net uit de baarmoeder bent.

    @11

    Toch vraag ik me af of Maria nog onbevlekt had kunnen zijn als ze wel gemeenschap met Jozef (of met een onbekende in vermomming als aartsengel) had gehad. Want dan zou ze gezondigd hebben. Seks voor het huwelijk mag niet.

  12. 19

    @18: ‘Maar nee hoor, je bent al schuldig als je nog maar net uit de baarmoeder bent. ‘ Welkom in de wereld van de Gereformeerden.
    En wij lachen erom, maar zij liggen er, van kind af aan, van wakker.

  13. 21

    @18: [ als het dienstdoende Opperwezen een beetje redelijk zou zijn geweest. ]

    Een kerk heeft niet hetzelfde doel als het opperwezen. De erfzonde is één van die vele dingetjes waarmee de kerk het volk kan sturen of onderwerpen.

  14. 23

    ‘The fundamental cause of the trouble is that in the modern world the stupid are cocksure while the intelligent are full of doubt.’ proberen dit citaat te onthouden, en op een geschikt moment casual in de conversatie gooien, en dan vragen: iemand anders nog een biertje?

  15. 24

    @23: Dan gaan ze twijfelen tussen een eerst nog een corona of meteen een mort subite.

    Een minister die op nationale televisie twijfel en zwakheden durft te tonen. Hulde.
    Ik wist niets van Schouten, maar na deze uitzending mag ze van mij een tweede termijn op landbouw doen. Ik zie haar ook nog wel een oplossing vinden voor die veel te zware leningen waardoor menige boer vast zit aan een mens- en dier- en milieuvijandige productiemethode die hij eigenlijk niet wil. Lenig die leningen, nationaliseer desnoods de bank, die zit toch niet meer in de boerendorpen en op het internet kunnen geen klompen voor de deur. Boeren zitten al vast aan hun land, die hoef je niet ook nog eens met schulden te knechten.

    O, mevrouw Schouten, ik durf er landbouwgif op in te nemen dat u hier iemand mee laat lezen: Kan er iets gedaan worden aan de juridische status van de levende have? Zodat ze wat meer bescherming mogen genieten dan een pak pleepapier, waardoor zo’n varkensvetmester ook eens voor zware dierenmishandeling het gevang in draait na een verzekeringsbrand waarbij duizenden beesten zo gruwelijk omkomen?
    En kan de weidegang in het voorjaar verplicht worden? Het hele jaar op stal is niks.

  16. 25

    @24: [ veel te zware leningen waardoor menige boer vast zit aan een mens- en dier- en milieuvijandige productiemethode ]

    Oh, wacht, als die leningen “lichter” worden gaan boeren minder melken en koeien een gelukkige oude dag bezorgen? Leer mij de gemiddelde boer kennen, die gaat gewoon door op de oude voet maar dan met meer winst.

    [ Het hele jaar op stal is niks. ]

    Het hele voorjaar, zomer en najaar 24/7 in het kale weiland is niks.
    Nergens kunnen schuilen als het regent en onweert en hagelt.
    Nergens kunnen schuilen als de zon staat te branden.
    Nergens kunnen schuilen als de wind de melk uit je uiers blaast.

    https://www.nporadio1.nl/natuur-milieu/11311-actie-bomen-voor-koeien-slaat-aan

  17. 26

    @25: Met beide punten eens. Zo ken ik de boeren ook, en zolang ze nog kunnen klagen gaat het goed, zeg ik dan. Maar je zult ze toch op een of andere manier moeten losmaken uit het oude systeem om ze in iets ecologischers te krijgen. Of dwingen. Want sinds dat tractorvandalisme heb ik met sommige compassie noch geduld. Maar ook de keten erachter, de afnemers, moet aan de ketting. Die buiten de boeren uit en vragen ondanks Europese subsidies nog steeds de hoofdprijs voor het eindproduct. En daar noem ik qua organisatie al een moeilijk woord: Europa. Hoe krijg je Brussel -en dan vooral Frankrijk- mee om die torenhoge landbouwsubsidies af te bouwen? Maar ik dwaal af.

    Dat je die beesten buiten wel een schuilmogelijkheid geeft met een wand op het zuidwesten, spreekt voor zich. Rheinwiesenlagers zijn uit de tijd.

  18. 30

    @29: Klopt, maar het onderwerp van de avond was niet: het landbouwbeleid. Dan zouden er meer spelers uitgenodigd zijn, en dan zouden er niet allerlei filmfragmenten zijn vertoond die niet met landbouwbeleid te maken hebben.