Post-atheïst | Sicariërs

COLUMN - Een tijdje geleden was er een heus wetenschappelijk congres over de historische achtergronden van Monty Pythons Life of Brian. Ik heb de congresbundel niet gelezen, maar het thema is interessant: welke kennis was er in 1979 over Judea, hoe verwerkten de Pythons die in hun film en hoe kijken we nu naar het vroege Judea?

Allerlei scènes zijn goed gekozen. Discussies over sandalen en kalebassen lijken verdacht veel op de toenmalige halachische debatten, terwijl de Pythons het verzet tegen Rome presenteren als hopeloos verdeeld. Daarvoor valt beslist iets te zeggen.

Er moeten verschillende groepen zijn geweest. De Joodse historicus Flavius Josephus, onze voornaamste bron, spreekt bijvoorbeeld van een aan het jodendom vreemde “vierde filosofie” (naast de Farizeeën, Sadduceeën en Essenen). In de jaren kort vóór de verwoesting van de tempel ontstaat de groep der Zeloten. Weer een andere naam is die van de Sicariërs, de “messentrekkers”.

Deze laatste stroming ontstond als reactie op de Romeinse annexatie van Judea in 6 n.Chr. Gouverneur Quirinius gelastte een volkstelling om te weten hoe de belastingen moesten worden geheven, waarop een zekere Judas de Galileeër een opstand ontketende. Alleen God kon de heerser zijn van de Joden, zei hij, dus niet keizer Augustus, en de hemel zou de rebellen helpen.

Het liep anders. Van opstanden als deze gingen er namelijk dertien in een dozijn. Zo gauw de Romeinse belastinginning er eenmaal was, kwamen nieuwe onderdanen in opstand en zo’n oproer werd doorgaans in bloed gesmoord. Of de opstandeling nu Julius Sacrovir heette of Boudicca of Judas de Galileeër: Rome won.

In Judea laaide het verzet later opnieuw op. De zonen van Judas, Jakob en Simon, eindigden hun leven aan het kruis. Niet veel later doodde een van de messentrekkers een hogepriester. Toen in 66 de grote opstand begon die uiteindelijk leidde tot de vernietiging van de tempel in Jeruzalem (in 70), diende een andere afstammeling van Judas, Menachem, zich aan als messias. Hij werd vermoord. Weer een andere afstammeling zette de strijd voort op Masada, dat in 74 door de Romeinen werd bezet, en nog later komen we Sicariërs tegen in Libië.

De strijd van de Sicariërs was even vaak tegen de Romeinen als tegen de andere Joden. In hun schets van de People’s Front of Judea, de Judaean Popular People Front en hun gemeenschappelijke vijand, de Judean People’s Front, hebben de Pythons de complexiteit van de Joodse verzetsgroepen goed weten te treffen. Dat ze deze rivaliteit plaatsen tijdens het leven van Jezus Brian van Nazareth, is dan weer wat ongelukkig: recentere onderzoekers wijzen er juist op dat het in die tijd rustig was. Je hoeft geen Latijn te beheersen om sub Tiberio quies te kunnen vertalen, de woorden waarmee de historicus Tacitus de jaren tussen 4 v.Chr. en 40 n.Chr. typeert: onder keizer Tiberius heerste rust.

De opvatting dat er altijd verzet tegen de Romeinen is geweest, is in feite zionistisch: ze hangt samen met het idee dat er altijd strijd is geleverd om het behoud van de Joodse identiteit. De doodstrijd van de Sicariërs op Masada heeft in deze visie een enorme symboolwaarde en wordt steeds opnieuw benadrukt. Dat Flavius Josephus ergens tussen neus en lippen erkent dat er onder de Sicarische vlag ook niet-Joden streden (Joodse Oorlog 2.434), wordt vaak weggemoffeld. Deze zionistische visie was te vinden in de wetenschappelijke literatuur van de jaren na de oorlog en is aan het publiek doorgegeven via Ben HurJesus Christ Superstar en Life of Brian.

Kortom, in Monty Python’s Life of Brian wordt het oude Judea redelijk getypeerd. Althans volgens de zionistische visie op de Joodse geschiedenis. En die is niet alleenzaligmakend.

  1. 2

    @1: Dat was het ook, meneer Lendering sleept de historische connectie er met de haren bij.

    Monty Python (hoewel er voldoende academici (historici en anderszins gevormden) in zaten) was iets meer een kind van z’n tijd in satirisch opzicht dan meneer Lendering ons hier wil doen geloven.

  2. 3

    @2: En daar kwam dan ook nog de kritiek op het Christendom bij. Ik herinner me dat machtige peloton samurai krijgers. Iedereen (en vooral Brian) haalde opgelucht adem toen die opdoken. Zó, die zouden hem wel even komen redden. Maar tot ieders ontzetting pleegden ze collectief zelfmoord. De (niet verder uitgesproken) gedachte erachter was dat Brian/Jezus een koekje van eigen deeg kreeg: hij was immers de zoon van God, en had dus de macht de mensheid daadwerkelijk te redden (zoals die Samurai hem hadden kunnen redden) maar hij verkoos het mysterieuze middel om dat te doen door een eind aan zijn eigen leven te (laten) maken. Dat was zo ongeveer de standaardkritiek van de (toenmalige) atheisten op het (toenmalige) Christendom.

  3. 9

    Het kan aan mij liggen, maar ik heb in de People’s Front of Judea, de Judaean Popular People Front en de Judean People’s Front altijd ook parodieën gezien op de meer eigentijdse (d.w.z. in Monty Pythons tijd) facties onder de Palestijnen (wel met ook de verwijzing die Jona Lendering hier noemt naar het Joodse verzet tegen de Romeinen, waardoor ze mooi worden vergeleken op een manier zoals tijdens de Eerste Intifada de Palestijnse stenengooiers inpliciet de Israëliërs met Goliath vergeleken).

    Popular Front for the Liberation of Palestine
    Popular Front for the Liberation of Palestine – SC
    Popular Front for the Liberation of Palestine – GC
    Democratic Front for the Liberation of Palestine
    Popular Revolutionary Front for the Liberation of Palestine
    Palestine Liberation Front
    Palestinian Popular Struggle Front

    Het heeft allemaal bestaan, bestaat voor een groot deel nog steeds, en is bovendien maar een greep uit een veelvoud van afsplitsingen, fusies en onderlinge strijd. Wat dat betreft hebben de Palestijnen wel een serieuze poging gedaan om het wereldrecord meerfrontenoorlog zo hoog mogelijk te zetten.