Islamisme als rancuneleer (2)

RECENSIE - Well, fuck me, Freddy! Dacht ik eindelijk een genuanceerde islamcriticus gevonden te hebben, blijkt hij als puntje bij paaltje komt óók gewoon van de Ayaan Hirsi Ali-school van er met de botte bijl op inhakken.

Aanbeland bij het hoofdstuk over de ‘Wortels van het fascisme in de islamitische geschiedenis’ lezen we eerst hoe het abrahamitisch monotheïsme absolute en blinde gehoorzaamheid eist. Hamed Abdel-Samad illustreert dat aan de hand van precies één verhaal: Abraham, die bereid is zijn eigen zoon te offeren, en juist daarom ook geprezen wordt. Door moslims wordt dit verhaal jaarlijks gevierd met het offerfeest.

In tegenstelling tot het polytheïsme verabsoluteert monotheïsme de waarheid tot één brandpunt (de ene, ware God), aan wie de mens absolute gehoorzaamheid verplicht is. Die God is bovendien intolerant: hij duldt geen andere goden naast zich en draagt de gelovigen op, de afgoderij uit te bannen.

Dit idee, dat er slechts één God is, die ons geschapen heeft, die alles bepaalt wat er met ons gebeurt, die ons vierentwintig uur per dag observeert, die onze gedachten en dromen kent, die ons leven met geboden en verboden controleert en ons bij tekortkomingen met helse kwellingen bestraft – dit idee is de oorsprong van de religieuze dictatuur, die zelf weer het voorbeeld voor alle andere dictaturen is.

Mohammed

Mohammed maakt Abraham zowel tot mythische oervader van de islam als tot mythische stamvader van de Arabieren: niet langer Izaak, maar Ismaël wordt op het altaar gelegd. Abraham en Ismael stichten de Kaäba als altaar voor de ene ware God.

Dat is niet enkel een religieuze zet, maar ook een politieke: de profeet wil de Arabische stammen zo verenigen onder de vlag van het monotheïsme. Net als zijn grootvader, schrijft Abdel-Samad, droomde Mohammed van een aaneengesmeed groot-arabisch rijk met de kaäba als religieus centrum, in een tijd dat de Arabische stammen met elkaar overhoop lagen en als proxylegertjes werden gebruikt door de grootmachten van die tijd: het christelijk-Romeinse Byzantium en het zoroastrisch-perzische Sassanidenrijk.

In Mekka moet men echter niets van zijn boodschap hebben: het profiteert als handelsknooppunt juist van haar rol als pluralistisch-religieus centrum, waar alle stammen hun goden hebben, hun geschillen even laten rusten en hun godsdienstige festiviteiten vieren. Pas in Medina heeft Mohammed succes: hij bemiddelt daar tussen twee grote stammen, en wordt er tot heerser gekroond.

Aanvankelijk zoekt hij aansluiting bij de Joodse stammen en hun godsdienst, wiens rituelen hem bevallen. De profeet neemt hun wassingen over, het gebed, vasten en het verbod op varkensvlees. De gebedsrichting is dan nog Jeruzalem, de sharia een woordelijke vertaling van halacha, “de weg”. Mohammed laat een verdrag opstellen met rechten en plichten voor alle islamitische, joodse (en heidense) gemeenschappen. Daaronder valt ook dat de Joden geen handel meer mogen drijven met de Mekkanen, met wie Mohammed op dat moment op voet van oorlog verkeert. Hij hoopt de christenen en Joden voor zijn godsdienst te kunnen winnen.

U-bocht

Dat gebeurt niet, en wanneer Mohammed vervolgens verraden wordt door Joodse stammen in Medina, die gemene zaak maken met de Mekkanen, maakt de profeet volgens Abdel-Samed een u-bocht. En op dat punt begint het gelazer…

Wat volgt zijn twee pagina’s waarin Abdel-Samed de meest dubieuze daden van Mohammed op een rijtje zet, en zo eenzijdig en zwart mogelijk uitlegt, om zo bij de voorstelling van een wrede tiran uit te komen, die een theocratisch kalifaat sticht, de joden en christenen uit de Hijaz verdrijft en aan zijn opvolgers de opdracht nalaat de wereld te veroveren. Dit is voor Abdel-Samad de centrale weeffout in de islam en het “geboorteuur van het islamitisch Oer-fascisme” (naar Eco’s ‘Ur-Fascismo’).

Het blijft bij een grove schets, zonder weging van het bewijsmateriaal of verantwoording van de keuzes die hij maakt; zonder voorbehoud en zonder voetnoten, waar een en ander dan wel ondubbelzinnig uit blijkt. De rest van het hoofdstuk springt de auteur in zevenmijlslaarzen door de geschiedenis, via de hanbalitische rechtsschool via proto-fundamentalisten als Ibn Taymiyya en de latere Ibn Abd al-Wahhab, regelrecht naar de geschriften van Sayyid Qutb. O, en alle islamisten zien Saladin als inspiratiefiguur: hij verenigde de moslims en verdreef de christelijke kruisridders.

Schotschrift

Dat is geen analyse, dat is een schotschrift. En ik moet zeggen dat mij dat nogal teleurstelt. Ik had op dit punt meer inhoud en een stuk meer inlevingsvermogen in zijn publiek verwacht. Is dit dezelfde Hamed Abdel-Samad die onderkent dat de islam ook mooie kanten heeft en dat het soefisme een prachtige spiritualiteit kent?

En het is niet dat de auteur zich niet bewust is dat de islamitische geschiedenis eeuwen heeft gekend waarin andere opvattingen over wat ‘islamitisch’ was domineerden: in hetzelfde hoofdstuk waarin hij Mohammed omschrijft als een proto-fascist, vertelt de auteur dat het islamitische rijk in haar gloriedagen een oase van libertinisme en theologische vrijzinnigheid was. Pas in perioden van verval zet de orthodoxie door en weet het de politiek voor haar karretje te spannen.

Maar die islamitische orthodoxie is voor Abdel-Samad stiekem dan blijkbaar toch de ‘ware islam’. In een interview met de Wiener Zeitung zegt de politicoloog het met zoveel woorden:

Wanneer men zegt, er is een gematigde islam, die van de jihad, van de sharia, van seksesegregatie en de doorregulering van het alledaagse leven afziet, wat blijft dan nog van de islam over? Er zijn gematigde moslims, maar er is geen gematigde islam.

Er zit een juridisch-politieke kant aan de islam zelf, zo begrijp ik uit dit interview, die reeds een fascistoïde karakter heeft. Deze wordt dan blijkbaar vertegenwoordigd door de orthodoxie (soennitisch of sji’itisch). Wanneer die orthodoxie zich opstelt als het alternatief voor moslimextremisten, die zich beroepen op de koran en het leven van de profeet (hetgeen volgens Abdel-Samad óók een legitieme interpretatie is), dan moeten we daar met z’n allen niet intrappen. Ook die islamitische orthodoxie zou het liefste zien dat de sjaria het hele maatschappelijke leven beheerst.

Hermeneutiek

Hoewel ik die redenering tot op grote hoogte kan volgen, dwing je moslims met die voorstelling van zaken te kiezen tussen ófwel het omarmen van een of andere vorm van islamitische orthodoxie, ófwel het verraad plegen aan hun geloof. Aangezien de meeste gelovigen hun godsdienst zien als hun identiteit en existentieel houvast, ligt het laatste niet bijster voor de hand.

Sowieso geloof ik niet in het ‘ware’ christendom, of het ‘ware’ Jodendom. Waarom zou ik dan wel meegaan in een vergelijkbare dogmatische logica waar het de islam betreft? Waarom zou de shafi’itische of hanbalitische traditie van theologiebeoefening méér de ‘ware islam’ vertegenwoordigen dan het moetazilisme of het soefisme, enkel omdat ze in de loop van eeuwen de dominante stromingen zijn geworden? Maakt dat hun hermeneutiek dwingender? Enkel wanneer je theologie bedrijft vanuit hun hermeneutische raamwerk, lijkt me. Kies een ander venster, en je komt elders uit.

Het is één ding een religie te bekritiseren in die hermeneutische tradities die in de loop van de eeuwen dominant geworden zijn; het is wat anders om te stellen dat die tradities eigenlijk de enige legitieme theologische papieren hebben en daarmee normatief te maken voor het ‘ware’ geloof.

Polemiek

Ondanks een veelbelovende opzet vervalt Hamed Abdel-Samad op het springende punt jammer genoeg toch in een uiterst botte polemiek over Mohammed, die hij niet nader onderbouwt en die moslims af zal stoten. En uiteindelijk blijkt Abdel-Samad de orthodoxie toch als de ‘ware’ islam te beschouwen. Dat is, gezien de insteek van zijn islamkritische benadering en het vermogen van de auteur nuances in de islam te onderkennen, behoorlijk teleurstellend.

– Hamed Abdel-Samad, Der islamische Faschismus: eine Analyse, Droemer, 2014, 223 pagina’s

  1. 2

    Het blijft lastig fatsoenlijke boeken over de islam te vinden. Ik herinner me een interview dat ik dik tien jaar geleden had met imam Hamza Zeid Kailani:

    Ik word wel eens gebeld: imam, zijn er goede boeken over de islam in het Nederlands? Dan raad ik de boeken van professor Wessels aan en krijg als antwoord: ja, maar moeten we dan van een christen over de islam leren?

  2. 3

    > blijkt hij als puntje bij paaltje komt óók gewoon van de Ayaan Hirsi Ali-school van er met de botte bijl op inhakken.

    Toch knap om in de eerste zin al aan te geven dat de rest van het postje er niet veel beter op wordt.

    Ik heb ook niet meer verder gelezen. Gek he?

    Sargasso: Investeer in de inhoud zullen we maar zeggen.

  3. 5

    Sowieso geloof ik niet in het ‘ware’ christendom, of het ‘ware’ Jodendom.

    Die mannetjesputterij is niet voorbehouden voor geloof. Ik heb zoveel externe IT-ers over de vloer gehad die anderen aftroefden met de vraag ‘of ze wel een echte DBA waren’ dat het niet leuk meer was. Of audiofielen die steeds leipere dingen verzinnen om hun gehoor voor de gek te houden. Dus ik sta er niet van te kijken dat je dat soort mechanismes ook hebt in religies, en dat er in de orthodoxie tegen elkaar wordt opgeboden wie ‘die zuiverste moslim/gristen/boeddhist*’ is.

    *Ja, ook boeddhisten doen dat, hoe hilarisch dat ook is.

  4. 7

    Waarom moet er zo nodig aan islamkritiek worden gedaan? Ik snap dat niet. Islam doet mij niks en ik doe islam niks. Het is maar een boekie. En een hand vol andere verzen.

    Waar wat aan gedaan moet worden is aan mensen die -om het even welk geloof- sboek gewoon klakkeloos opvolgen.

    Dat maakt je namelijk enorm kwetsbaar hier op aarde, voor mensen die macht hebben. Die hoeven maar een versje te roepen en hup jij doet dat dan. Das vooral handig als je veel geld wil verdienen. Leuk al die reisbureaus naar Mekka. Wie gaat er nou serieus naar mekka, omdat dat in de Soera staat. Dat kost handen vol geld en je hebt ook nog een zieke moeder thuis en 2 kinderen waar je voor moet zorgen.
    Wie doet dat dan? Mensen die daar sociaal door gedwongen worden omdat hun buurman dat ook doet, en omdat de kark het zegt. Vooral die ene imam die zijn broer “toevallig” een reisbureau heeft in de Javastraat.

    Ja als Ahmed of Johannes in de sloot springt, doe jij dat dan ook?
    Zaz niet. Maar Fatima en Maria wel. Want dan zijn ze namelijk goede burgers. En goede gelovigen. En als in het heilige boek staat dat zij zich moeten opofferen voor onze lieve heer

    Hier mijn islamkritiek:
    Altijd zélf blijven denken

  5. 9

    Schotschrift??? Net alsof Mohammed niet een wrede persoon was? Wat moet hij dan schrijven? Niet de waarheid?

    Stel Jezus had de zelfde (mis)daden op zijn naam staan als Mohammed. Stel Jezus had sex met een kind. Zou hij dan nog steeds als heilig beschouwt worden?

  6. 10

    Het intereseert me echt niet wie je allemaal als heilige beschouwt. en of al die sprookjesfiguren of misschien wel echte mytische figuren wel helemaal netjes zijn geweest.
    Brahma is ook een hele vervelende rotheilige. Echt een nare verschijning. Van Vishna, geloof ik. Maar dat is toch niet werkelijk het probleem.
    Het probleem is dat mensen hier op aarde gaan doen wat er daar in dat boek staat, omdat het daar in dat boek staat en het ze toevallig goed uitkomt.

  7. 11

    Homo’s die gratis vliegles krijgen, vrouwen die verkracht worden. Een organisatie die gesteund wordt door SA. The great USA is het grootste vrienden van die SA. En wij hier over islam. palam, malam, aan het schrijven. Bljif bij wat Klokwerk schreef, geen aandacht meer aanbesteden.

  8. 12

    @10: Het ging hier om de boekbespreking. In het commentaar wordt de heer Samad verweten Mohammed in een schotschrift weer te geven. Daarmee geeft de heer Samad juist wel een goede analyse.
    Moslims hebben nu eenmaal het probleem dat hun nr 1 heilige een slecht persoon was die zeer zeer verwerpelijke daden pleegde, gerekend naar nu. Omdat het nu eenmaal de hoofdheilige is, kun je die niet zonder meer loskoppelen van de Islam, net zomin als je het Christendom kunt loskoppelen van Jezus. Daarom heeft de heer Samad ook gelijk als hij stelt dat er geen gematigde Islam kan bestaan. Wel gematigde moslims overigens.

  9. 13

    Dante: jaja, zo kan ik Moos uit de Woestijn ook typeren als een massamoordenaar van zijn eigen volk en andere volkeren, ongeduldige, oorlogszuchtige, slavendrijvende, dierenmoordende enz. enz. man.

    Maar ja, voor veel joden is Moos gewoon de ideale leraar. Wat nu? Krijgen we nu een betoog dat het huidige gelazer met de Palestijnen ook het gevolg is van het gedrag van Moos?
    Mocht je dat proberen, ik zal je vast zeggen dat ik voldoende munitie heb om je ook het tegendeel te laten denken.

  10. 14

    @12 ja mijn punt in @10 is NOU EN. Wil je soms beweren dat alle moslims pedofiel zijn omdat de profeet dat ook was.
    Het is toch ook niet zo dat alle Christenen een baard hebben omdat Jezus dat ook had. Of dat alle Joden niet bestaan omdat de Messias ook nog niet bestaat.
    Je kan best wel waarde hechten aan een boek maar dat wil nog niet zeggen dat het een kookboek is waar de mensen het recept letterlijk van opvolgen.
    Dat je wel een gaatje in je hoofd hebt als je extreem orthodox bent, dat wil niet zeggen dat je minder een gaatje in je hoofd hebt als je denkt dat iedereen van de andere club extreem orthodox is.

  11. 15

    @13 Ja onze Mozes was ook allesbehalve heilig. En hij is ook nog eens de grootste? Profeet van het jodendom. David ook zo een klootzak. Man naar Gods hart. Ik weet het. Veel overeenkomst tussen deze twee woestijngodsdiensten. Voor mij is God zelf, als ik zou geloven in een God, eigenlijk ook allesbehalve heilig, maar er zit een verschil tussen met de Islam. Dit verschil is Mohammed. Ik weet sommige mensen geloven die onzin in het OT over de veroveringen van Mozes, maar ik betwijfel ze. Van Mohammed kun je het zeker weten dat hij bestaan heeft en je kunt Mozes en David als ze bestaan hebben, moreel verwerpelijk vinden, maar dat mag je niet van Mohammed. Daar zit het probleem voor de moslim.

  12. 16

    @14 Ik snap je redenering wel. Vervelende is het voorbeeld en nee niet alle moslims zijn pedo, maar hun profeet wel en dat kunnen ze niet bekritiseren.

  13. 17

    Welnee, het maakt helemaal niet uit wat er in dat boek staat. Het maakt wat uit wat je hier op aarde doet.

    En als je verder alleen maar de afwas doet, breit en de kinderen van school haalt, dan maakt het toch niet uit of je in roodkapje of in de koran gelooft.
    Wat wel wat uitmaakt, is of jij door zo’n boek gaat denken dat je x of y moet doen.

    Stel nou dat ik geloof in Roodkapje. Niet mee spotten asjeblieft. Mijn geloof is heilig en ik doe letterlijk wat er in dat boek staat. Dus ik schiet iedereen die eruit ziet als een grote boze wolf neer.

    Dat is dan toch niet de schuld van de gebroeders Grimm. Of van Roodkapje. Of van de Grote boze wolf. Dat is de schuld van dat ik zo stom ben om te denken dat ik maar iedereen die eruit ziet als een grote boze wolf moet neerschieten.

  14. 18

    @17: Ik ben het met je eens hoor. Alleen voor gelovigen is dat anders. Vooral moslims, immers die worden opgeroepen die anderen te bestrijden, waar ook ter wereld. Joden hebben meer een incest geloof en christenen.. ja die kunnen eigenlijk alle kanten op. Voor de Islam geldt dat niet.

  15. 19

    @18 nee niet vooral moslims.
    Moslims zijn gewone mensen zoals jij en ik. negenennegentig van de honderd zitten liever thuis een thrillerboekje te lezen dan dat ze een jihad beginnen en die honderste is een rebelse puber die denkt dat ie de wereld kan redden.

  16. 20

    @19: Zou best kunnen hoor. Maar in dit artikel ging het er om dat volgens de columnist een smadelijk beeld van Mohammed werd weergegeven. Dat beeld is nu eenmaal terecht. En al die thriller lezende moslims mogen daar geen kritiek op hebben. Trouwens 99 van de 100? Velen zijn natuurlijk ook op rooftocht he! Die hebben geen tijd om te lezen.

  17. 21

    Dat beeld is nu eenmaal terecht.

    Dat zal best, maar dat zul je dan moeten verantwoorden, met verwijzingen naar de islamitische bronnen; je zult bewijsmateriaal moeten wegen; je zult keuzes in je selectie en interpretatie moeten maken en die keuzes moeten verantwoorden.

    — Neem nu Aisja’s leeftijd toen ze met Mohammed trouwde (waar Abdel-Samad niet over begint). Dat is helemaal niet zo ondubbelzinnig niet als jij het wel doet voorkomen. —

    Dat laat Abdel-Samad allemaal na: hij kiest eenvoudigweg voor die interpretatie die Mohammed zo tiranniek mogelijk voorstelt, zonder enige verantwoording waar hij die keuzes op baseert, en hij schrijft het allemaal ook nog eens een keer behoorlijk bot op.

    Op enig moment lijkt hij zelfs de Banu Quraiza te verwarren met de Joden van Khaiber, 100 kilometer verderop, wanneer hij schrijft:

    Vooral de in Medina levende Joden wilden hun neutraliteit en flexibiliteit tegenover andere Arabische stammen niet in gevaar brengen. Enigen van hen werkten zelfs samen met de Mekkanen, die zich in oorlog met Mohammed bevonden. Als reactie strafte Mohammed de Joodse stam van de Khyber met totale vernietiging. Tot op de dag van vandaag roepen islamisten wereldwijd op demonstraties: “Kheybar, Kheybar, o Joden, Mohammeds leger zal terugkeren.” (p.65)

    Bij mijn weten was het in Medina daags na de slag om de greppel (627 na Christus) dat Mohammed de in Medina levende stam van de Banu Quraiza liet afslachten (en de vrouwen en kinderen tot slaaf maakte); en pas in 629 dat zijn neef Ali de forten van Khaiber veroverde. De inwoners daarvan moesten voortaan werken voor de moslims.

    Dus ofwel Abdel-Samad begaat hier een ongelofelijke en kwalijke slordigheid (die Mohammed en de moslims ‘toevallig’ zo negatief mogelijk voorstelt); of ik zie iets over het hoofd, maar dan had ik dus graag bij Abdel-Samad gelezen wie hij nu precies op het oog heeft met die uitgeroeide stam.

    Dat soort dingen dus.

  18. 22

    @21: Misschien dat jij wegloopt met Mohammed. Ik weet het niet. Echter wat ik wel weet is dat kritiek op Mohammed en vooral zijn daden voor moslims niet mogelijk is. Omdat dat gelijk is aan kritiek op de Islam.

    Hoe oud ze was…. Ik vind dit wel wat zeggen… Wat Aisha er zelf over zegt….

    Op een dag kwam de profeet bij me binnen terwijl ik met de poppen speelde. Hij vroeg: ‘Wat is dat, Aisha?’ Ik zei: ‘De paarden van Salomo,’ en hij lachte.

    Ik speelde in het bijzijn van de profeet met de poppen, samen met mijn vriendinnetjes. Als de profeet binnenkwam liepen ze gauw naar buiten, maar hij ging achter hen aan en stuurde ze allemaal weer terug, en dan speelden we verder.

  19. 23

    @22 Goh, heeft ze dat zelf gezegd? Volgens wie? Hoe betrouwbaar is dat?

    Dat soort afwegingen en verantwoording daarvan dus; die ontbreken bij Abdel-Samad geheel, en dat bekritiseer ik.

    Dat is een kwestie van zorgvuldigheid (en intellectuele eerlijkheid).

  20. 25

    Herinnert u zich hoe de ´profeet´ Mohammed Asmaa bint Marwan* heeft gedood? Zijn volgelingen trokken alle ledematen van haar lichaam af, terwijl zij haar kind de borst gaf. Toen bij hem terugkwamen en ´Allahu Akbar!´ brulden, zei hij: ´Nog geen twee geiten stoten elkaar met hun hoorns vanwege haar´.
    * [opm.: Asmaa bint Marwan († 25 of 26 maart 624), dochter van Marwan, was een dichteres die op bevel van Mohammed werd vermoord, omdat zij meerdere keren in haar liederen kritiek op hem had gehad]

    Zoals u weet, stoten geiten al met hun hoorns vanwege de meest onbeduidende zaken. Voor Mohammed echter was het doden van een vrouw, terwijl zij haar kind de borst gaf, een te onbelangrijke gebeurtenis dat geiten “elkaar daarom met hun hoorns stoten.” Is zo iemand een profeet van God?

  21. 26

    @24 De eerste zin die ik daar lees is:

    This article discusses the DMS (Diagnostic and Statistical Manual) of mental disorders and cites sahih hadiths to show that Prophet Muhammad was a pedophile according to clinical definitions.

    Ja, dat belooft echt degelijk academisch-historisch onderzoek!

    Goed, weten we ook weer waar jij de mosterd vandaan haalt.

    Dág, Dante, ga maar weer lekker met je transformertjes spelen…

  22. 27

    Dat recensent @Prediker zijn teleurstelling uitspreekt over een boek dat hoopvol en sterk begint, maar dat tegen het einde inzakt omdat de schrijver vervalt in een een notenloze polemiek die geen verbinding zoekt met de doelgroep.

    Romantiek. Prachtig.

  23. 28

    @26: Ja begint vreemd ben ik met je eens maar als je de moeite had genomen verder te scrollen had je de uitspraken van Aicha gezien + aangegeven waar dat te vinden was in het vredelievende geloof van de Islam.

    Maar je kunt natuurlijk ook al het andere als onzin verklaren zodat je alleen selectief overhoudt wat jij voor waarheid aanneemt. Zo heb je altijd gelijk. Zeg maar kop in t zandgelijk.

    In ieder geval maakt het artikel onderbouwd duidelijk dat jouw beeld van de waarheid niet dat van de ander is.

    En nu maar weer naar mijn Transformers