Het politieke lied en de “Liedermacher”

Singer-songwriters zijn er tegenwoordig genoeg, maar eigenlijk zijn ze helemaal niet meer politiek. Het politieke lied wordt haast niet meer gezongen en dat is weleens anders geweest. Zo kende bijvoorbeeld Duitsland in de jaren ’60 tot ’80 van de vorige eeuw heel veel politieke singer-songwriters, of “Liedermacher” zoals zij zich noemden. De meest bekende Liedermacher in Nederland is geloof ik Reinhard Mey, die van het deuntje van Met het oog op morgen, maar hij was niet politiek, dat waren anderen.

Wolf Biermann bijvoorbeeld. Biermann volgde vermoedelijk het in die tijd frequent gehoorde advies “Als het je hier niet bevalt, donder toch op naar Oost-Duitsland” op, want hij ging uit idealistische motieven van West- naar Oost-Duitsland verhuizen. Toch had hij daar later ook kritiek op de politieke machthebbers en dat hebben ze hem niet in dank afgenomen. Toen hij 1976 voor een optreden in West-Duitsland was, kreeg hij te horen dat hij niet meer terug mocht komen naar Oost-Duitsland – “ausgebürgert”:

Later maakte hij in “Die Ballade von den verdorbenen Greisen” onmiskenbaar duidelijk hoe hij over de politieke machthebbers van Oost-Duitsland dacht nadat zijn aanvankelijke idealisme was verdwenen:

Hannes Wader was meer een hardliner. Tot 1991 was hij lid van de West-Duitse communistische partij DKP. In de tijd van generaal Jaruselski en Lech Walesa had hij het tijdens een concert over de hulp die nodig was voor de onderdrukte volkeren op aarde. Daarmee doelde hij natuurlijk vooral op landen in Zuid- en Midden-Amerika, maar een wijsneus uit het publiek riep: “En in Polen!” “Ja,” zei Hannes Wader, “ook in Polen heeft de partij nog veel te doen.” Hannes Wader heeft vele mooie liedjes gemaakt en op de gitaar kan hij best aardig tokkelen. De teksten zijn niet altijd politiek, soms zijn ze het gewoon helemaal niet, maar ik geloof dat bij Hannes Wader ook niet-politiek politiek is, tenminste is dat vroeger zo geweest. Een van zijn bekendste liedjes is het iets minder politiek lijkende “Heute hier, morgen dort”:

Franz Josef Degenhardt is geloof ik een Liedermacher van het eerste uur. Afgelopen november is hij op bijna 80-jarige leeftijd overleden. Een van zijn meest bekende liedjes “Spiel’ nicht mit den Schmuddelkindern” dateert al van 1965… Schmuddel is ook zo’n woord, hoe moet ik dat vertalen? ‘Ongewassen’ treft het in dit verband geloof ik het beste. Speel niet met de ongewassen kinderen. Het gaat over klassenverschillen en ik geloof in het begin ook over zijn eigen jeugdherinneringen. Een telg uit een burgerlijke familie trekt het liefst op met de ongewassen kinderen uit een lagere sociale klasse. Zij hangen altijd bij de konijnenhokken rond, waar zij kaart spelen en bij regen naar de verhalen van rattenvanger “Engelbert dem Blöden” luisteren. Zijn ouders halen hem daar weg door hem een strenge burgerlijke opvoeding te geven. Hij vervreemdt van de ongewassen kinderen en wordt een rijke patser die een leven in luxe leidt totdat hij een auto-ongeluk heeft. Daarna is hij niet meer goed bij zijn hoofd en gaat vervolgens toch weer met de ongewassen kinderen optrekken, nu als opvolger van rattenvanger Engelbert dem Blöden. Toch is het niet meer wat het is geweest. Een van die kinderen gaat hij lastigvallen en dat wordt zijn dood. Kort samengevat. Wie een beetje met de taal uit de voeten kan, vindt het volledige verhaal in het lied zelf:

Ik weet niet waarom zulke liedjes tegenwoordig niet meer gemaakt worden. Aan de ontbrekende actualiteit kan het eigenlijk niet liggen. Schmuddelkinder en rattenvangers zijn er nog steeds, dat lijkt me duidelijk.

  1. 1

    Boven aan de lijst hoort natuurlijk “Ton, Steine, Scherben” te staan.
    http://www.magistrix.de/lyrics/Ton%20Steine%20Scherben/

    Wenn der Wecker um halb sechs
    fröhlich sein Liedchen geigt,
    und ich mit dem linken Fuß zuerst
    aus dem Bette steig,
    wenn die erste Zigarette
    mir halb den Bart verbrennt,
    dann sag ich mir:

    “Hätt’ste bloß diesen Tag verpennt!”

    Guten Morgen!

    Wenn ich mich dann aufrapple
    und ab zur Arbeit geh
    und schon aus der Ferne
    meine Firma seh,
    den freundlichen Kasten
    aus Klinkerstein,
    dann sag ich mir:

    “Mann, wird das heute wieder fein!”

    Guten Morgen!

    Wenn ich dann da bin
    und vor der Stechuhr steh
    und mal wieder ’n roten Druck
    auf meiner Karte seh,
    wenn der Alte mich anmacht:
    “Panzer! Sie sind schon wieder zu spät!”
    Dann sag ich mir:

    “Sei froh, wenn bei dir noch was richtig geht.”

    Guten Morgen!

    Wenn ich in der Frühstückspause
    mein drittes Brötchen verschling
    und in Gedanken schon wieder
    meine Feile schwing,
    wenn der Alte mich fragt:
    “Panzer, wie geht’s denn so?”
    Dann sag ich mir:

    “Setz dich erstmal ‘ne Stunde aufs Klo.”

    http://www.youtube.com/watch?v=fAGqwO_qNXU

    Ook goeie morgen!

  2. 2

    Tom Morello, Ani DiFranco, Billy Bragg, toch zo een paar hedendaagse politieke singer-songwriters die ik kan noemen. Of gaat het specifiek over Duitsers?

  3. 3

    Dit is ook een hele sterke, maar in het engels:

    The nine till five polution blues – http://www.youtube.com/watch?v=r7v5Uy8fxsg

    Just left school, nice and clean
    Power tool man machine
    Steady job, nine to five
    Wonder if I’m still alive
    I’m completely bored
    Nationally insured
    Life is not so hard
    When they stamp your card

    My armpits smell my breath is bad
    I look like hell I feel so sad
    Rotten fruit between my toes
    In my suit I decompose
    Standing on my own
    My flesh comes off the bone
    My boiled potato brain
    Tells me that I’m sane

    Soon be old, when I die
    Another mold, a new supply
    See no future, no escape
    Mother nature changing shape
    The day that I was born
    A number on a form
    Said that I’d arrived
    And must be utilized

    9 to 5 pollution blues
    Only got my soul to lose
    Wish I didn’t have to choose
    Standing in a dead man’s shoes

  4. 4

    Ik weet niet of het specifiek over Duitsers gaat, maar ook Su noemt slechts 40+ers.
    Vraag me wel eens af of engagement bij de generatie van na 1990 überhaupt nog bestaat.

  5. 5

    Lohues & the Louisiana Blues Club “Nils Holgersson Blues”

    Waorumme bennen de nachten hier zo licht?
    Scherm die kassen af man…
    ’t is ja gien gezicht

    Middernacht, de vogel zingt zien hoogste lied
    Dat al dat licht veur al die rozen is
    Ach, dat wet zo’n vogel niet

    Van Meppel tot Meppen Dld.
    Van Assen tot an Ootmarsum
    We hebben allemaol plezier
    Van die paar verlichte kassen

    De lieve, lieve ganzen
    Ze bennen volledig in de stress
    Ze bennen desoriënteerd,
    Nog nooit zo in de warre west

    Van Beilen tot an Nordhorn
    Stadsknaol tot an Slagharen
    We hebben allemaol plezier
    van die oranje licht pilaren

    Waorumme bennen de nachten hier zo licht?
    Omdat veuruutgang veur de meesten
    zich puur op geldverdienen richt

  6. 6

    Zelfs in de VS deden ze mee:

    Quicksilver Messenger Service – What about me
    http://www.youtube.com/embed/OUszp9QFmq4?autoplay=1&loop=1

    You poisoned my sweet water.
    You cut down my green trees.
    The food you fed my children
    Was the cause of their disease.

    My world is slowly fallin’ down
    And the airs not good to breathe.
    And those of us who care enough,
    We have to do something…….

    (Chorus)
    Oh…….oh What you gonna do about me?
    Oh…….oh What you gonna do about me?

    Your newspapers,
    They just put you on.
    They never tell you
    The whole story.

    They just put your
    Young ideas down.
    I was wonderin’ could this be the end
    Of your pride and glory?

    I work in your factory.
    I study in your schools.
    I fill your penitentiaries.
    And your military too!

    And I feel the future trembling,
    As the word is passed around.
    “If you stand up for what you do believe,
    Be prepared to be shot down.”

    And I feel like a stranger
    In the land where I was born
    And I live like an outlaw.
    An’ I’m always on the run……………………..

    An Im always getting busted
    And I got to take a stand……..
    I believe the revolution
    Must be mighty close at hand…………………..

    I smoke marijuana
    But I cant get behind your wars.
    And most of what I do believe
    Is against most of your laws

    I’m a fugitive from injustice
    But I’m goin’ to be free.
    Cause your rules and regulations
    They dont do the thing for me

    And I feel like a stranger
    In the land where I was born
    And I live just like an outlaw.
    An’ I’m always on the run.

    ’t Klink allemaal akelig actueel.

  7. 7

    Waarom zou het alleen over Duitsers moeten gaan? In dit verband wist ik toevallig iets over de Duitse Liedermacher en daarom heb ik erover geschreven. Ik kan me voorstellen dat bijvoorbeeld Frankrijk op dat gebied een nog veel rijkere traditie heeft, maar daar weet ik niet zo veel van en daarom heb ik daar niet over geschreven.

  8. 8

    FDJ – Sag mir, wo du stehst…

    http://www.youtube.com/watch?v=tyShCNbsplI

    Sag mir, wo du stehst,
    Sag mir, wo du stehst,
    Sag mir, wo du stehst,
    Und welchen Weg du gehst!

    Zurück oder vorwärts; du musst dich entschließen!
    Wir bringen die Zeit nach vorn Stück um Stück.
    Du kannst nicht bei uns und bei ihnen genießen,
    denn wenn du im Kreis gehst, dann bleibst du zurück

    Sag mir, wo du stehst,
    Sag mir, wo du stehst,
    Sag mir, wo du stehst,
    Und welchen Weg du gehst!

    Du gibst, wenn du redest, vielleicht dir die Blöße,
    noch nie überlegt zu haben wohin.
    Du schmälerst durch Schweigen die eigene Größe.
    Ich sag Dir: Dann fehlt deinem Leben der Sinn.

    Sag mir, wo du stehst,
    Sag mir, wo du stehst,
    Sag mir, wo du stehst,
    Und welchen Weg du gehst!

    Wir haben ein Recht darauf dich zu erkennen,
    auch nickende Masken nützen uns nichts.
    Ich will beim richtigen Namen dich nennen,
    und darum zeig mir dein wahres Gesicht.

    Sag mir, wo du stehst,
    Sag mir, wo du stehst,
    Sag mir, wo du stehst,
    Und welchen Weg du gehst!

    (Hartmut König & Oktoberklub)

  9. 11

    Ja hehe maar er worden goede vragen gesteld:

    Wir haben ein Recht darauf dich zu erkennen,
    auch nickende Masken nützen uns nichts.
    Ich will beim richtigen Namen dich nennen,
    und darum zeig mir dein wahres Gesicht.

  10. 14

    “Er war Liedermacher und FDJ- und SED-Funktionär in der DDR.” Maar de tekst had natuurlijk ook van een lied van de Hitlerjugend kunnen zijn.

  11. 16

    Als (bekentenis) ex-stijdcultuurmuzikant (lang, lang geleden) was ik aangenaam verrast dat liedjes als Zwart-wit ( Frank Boeijen) en Iedereen is van de wereld (Thé Lau) ineens erg populair werden. Terwijl ik dacht dat Bots, Armand en de oude Boudwijn de Groot wel definitief tot een vergetelheid behoren, waar je hooguit enigzins glinmlachend naar terugkeek(luisterde).

    In de Nederlandse rapcultuur (waar ik weinig van weet)wordt, dacht ik, nog wel eens een “kritisch lied” gemaakt. Helemaal weg is het dus niet.

  12. 18

    ‘zelfs in de VS deden ze mee’ –
    het vreemde is juist dat in de VS (en Europa, dus ook Duitsland), ‘counterculture’ de grote moneymaker was. Woodstock, al die zogenaamd maatschappijkritische hippe gasten werden geplugd zoals tegenwoordig BlingBling.
    Een prima band zoals Blood Sweat & Tears verloor z’n contract omdat ze op een soort vriendschapstournee gingen naar de USSR. Waren ze op eigen initiatief gegaan dan was het prima geweest, nu heulden ze met het establishment omdat de tournee door het ministerie van buitenlandse zaken georganiseerd was.
    Ik durf zelfs te betwijfelen of al die gasten werkelijk zo geëngageerd waren, maar gewoon opportunisten.

    De breuk is nergens zo duidelijk als in de HipHop. De moord op 2Pac was de scheiding. ‘GangstaRap’ van Public Enemy etc. ging over maatschappelijk onrecht, 2Pac sleepte er nog allerlei complottheorieën bij over Illuminatie en NWO, sindsdien (althans wat er doordringt tot de mainstream) gaat het alleen nog maar over Bling & Ho’s.
    De niggers hebben zich af laten schepen met spiegeltjes en kraaltjes.

    Bruce Springsteen z’n nieuwe album komt eerdaags uit, en die durft nog wat te zeggen. En misschien maakt één nummer van Springsteen meer los dan 1000 OWS-manifestos. Want rednecks luisteren ook naar die kanjer.

  13. 21

    Ja is vaag maar als reactie op wir wollen unser Kaiser Wilhelm wieder haben van Kyra.
    Dan liever Frederik de Grote, die de beroemde Hohenfriedberger mars componeerde.

  14. 23

    Mea Culpa
    Ik weet het. Word altijd net iets te enthousiast als het over Duitse taal en liederen gaat.
    sorry. Ik heb nog een hele trits aan duitse protestzangers en liederen in gedachten maar zal ze achterwege laten.
    Ach ja die gute alte Zeit toen er nog een antifascistische Schutzwall was en weemoed naar het Wald waar plannen gesmeed werden rond het kampvuur in strijd tegen de atoom transporten en industrie.

  15. 24

    maar even een repost want met al die lappen tekst raakt je reactie gauw zoek.
    @Harm 006
    ‘zelfs in de VS deden ze mee’ –
    het vreemde is juist dat in de VS (en Europa, dus ook Duitsland), ‘counterculture’ de grote moneymaker was. Woodstock, al die zogenaamd maatschappijkritische hippe gasten werden geplugd zoals tegenwoordig BlingBling.
    Een prima band zoals Blood Sweat & Tears verloor z’n contract omdat ze op een soort vriendschapstournee gingen naar de USSR. Waren ze op eigen initiatief gegaan dan was het prima geweest, nu heulden ze met het establishment omdat de tournee door het ministerie van buitenlandse zaken georganiseerd was.
    Ik durf zelfs te betwijfelen of al die gasten werkelijk zo geëngageerd waren, maar gewoon opportunisten.

    De breuk is nergens zo duidelijk als in de HipHop. De moord op 2Pac was de scheiding. ‘GangstaRap’ van Public Enemy etc. ging over maatschappelijk onrecht, 2Pac sleepte er nog allerlei complottheorieën bij over Illuminatie en NWO, sindsdien (althans wat er doordringt tot de mainstream) gaat het alleen nog maar over Bling & Ho’s.
    De niggers hebben zich af laten schepen met spiegeltjes en kraaltjes.

    Bruce Springsteen z’n nieuwe album komt eerdaags uit, en die durft nog wat te zeggen. En misschien maakt één nummer van Springsteen meer los dan 1000 OWS-manifestos. Want rednecks luisteren ook naar die kanjer.

    op YouTube Springsteen’s ‘The Ghost of Joan Toad’ (oid) – die van Grapes of Wrath. Die met die solo van Tom Morello van RATM – filmpjes posten lukt me toch niet meer.

  16. 27

    Nou, ben ik blij dat ik even gevraagd heb.
    Wat het met dat lied over Kaiser Wilhelm is, de enkeling die het een keer op een bruiloft hoorde en toen het gevoel kreeg ‘er niet echt bij te horen’ was ik in werkelijkheid zelf. Kyra weet dat en maakte daar een grapje over, dat is alles. Overigens waren het verder allemaal aardige mensen op die bruiloft. Alleen de muzikanten waren een beetje, nou ja, onnozel.

  17. 30

    maar ik durf te twijfelen aan de impact van hippieshit heden ten dage.

    het engagement van zo’n Bono, daar durf ik over te twijfelen.
    En ik hoop dat je m’n comments niet persoonlijk opvat. Ik ben nou eenmaal van het eindeloos de andere kant van de medaille te bekijken. En juist de mensen tegen te spreken die me het meest dierbaar zijn. Gasten die je niet serieus neemt hoef je ook niet op in te gaan.

  18. 34

    om nog maar even op Bruce S. te komen, en ‘the ghost of Tom Joad’ –
    is een filmpje van met wonderbare solo (niet persé mooi, maar erg aparte ‘gitaarbehandeling’) van Tom Morello.
    Ook een versie van RATM, met overigens hele andere muziek, niet bepaald de ‘campfire’ sfeer. En erg heftig filmpje. En de ultieme akoestische ‘campfire’ versie van Springsteen natuurlijk.

    Men walkin’ ‘long the railroad tracks
    Goin’ someplace there’s no goin’ back
    Highway patrol choppers comin’ up over the ridge
    Hot soup on a campfire under the bridge
    Shelter line stretchin’ round the corner
    Welcome to the new world order
    Families sleepin’ in their cars in the southwest
    No home no job no peace no rest

    The highway is alive tonight
    But nobody’s kiddin’ nobody about where it goes
    I’m sittin’ down here in the campfire light
    Searchin’ for the ghost of Tom Joad

    He pulls prayer book out of his sleeping bag
    Preacher lights up a butt and takes a drag
    Waitin’ for when the last shall be first and the first shall be last
    In a cardboard box ‘neath the underpass
    Got a one-way ticket to the promised land
    You got a hole in your belly and gun in your hand
    Sleeping on a pillow of solid rock
    Bathin’ in the city aqueduct

    The highway is alive tonight
    But where it’s headed everybody knows
    I’m sittin’ down here in the campfire light
    Waitin’ on the ghost of Tom Joad

    Now Tom said “Mom, wherever there’s a cop beatin’ a guy
    Wherever a hungry newborn baby cries
    Where there’s a fight ‘gainst the blood and hatred in the air
    Look for me Mom I’ll be there
    Wherever there’s somebody fightin’ for a place to stand
    Or decent job or a helpin’ hand
    Wherever somebody’s strugglin’ to be free
    Look in their eyes Mom you’ll see me.”

    The highway is alive tonight
    But nobody’s kiddin’ nobody about where it goes
    I’m sittin’ downhere in the campfire light
    With the ghost of old Tom Joad

    Lukt mij niet eens om een link naar een YT-filmpje te plaatsen, maar mocht het je interesseren dan lijkt dat me niet zo moeilijk te vinden.

    Ook mooie liedjes over Tom Joad (personage uit ‘the grapes of wrath’) van Woody Guthrie trouwens.

  19. 35

    You can’t move the product without a face
    You can’t be the boss without a bureaucracy

    Culturcide

    zie youtube: watch?v=MFt7j-bpYEg
    (de link wil anders niet verschijnen)

    Als er iets of iemand door-en-door nep is, dan is het wel de faker die zich ‘The Boss’ laat noemen. Yuck.