Game explainer

Toen Sargasso tien jaar geleden het licht zag, was de wereld net ingrijpend veranderd. Het post-9/11-tijdperk was aangebroken en het startsein voor de ‘War on Terror’ werd gegeven door middel van de inval in Afghanistan. Zo bezien kan de geboorte van Sargasso bijna geen toeval zijn. De veranderde, politieke spelregels schreeuwden om commentaar en een kritisch weblog was daar een uiterst geschikt podium voor.

Hoewel er, niet in de laatste plaats op internet, enorm veel ophef ontstond over de agressieve nieuwe buitenlandpolitiek van met name de Verenigde Staten, die inmiddels de ‘Bush Doctrine gedoopt is, kun je twisten over het belang van die ene dag in september en de vraag of daadwerkelijk een nieuw tijdperk aangebroken was. Was de wereld echt veranderd na die aanslagen? Aan de ene kant niet. Wat dat betreft ben ik het wel eens met de (omstreden) nuancering die Maarten van Rossem aanbracht in de discussie. Het aantal terroristische aanslagen is nu niet bepaald significant toegenomen en de Derde Wereldoorlog is al helemaal niet uitgebroken. Nee, vermoedelijk zal de kredietcrisis een grotere impact op onze levens hebben.

Maar aan de andere kant, als talloze mensen, waaronder bepalende beleidsmakers, gaan handelen naar het idee dat de wereld veranderd is, dan heeft dat zonder meer het effect van een self-fulfilling prophecy. In praktische zin, met de globale War on Terror en de absolute heiligverklaring van veiligheid in alle soorten en maten, is er wel degelijk veel veranderd ten opzichte van de jaren negentig. Of het nu gaat om de voortdurende en immer toenemende schendingen van onze privacy – niets is meer privé – de vliegvelden die steeds meer op militaire forten lijken, de toegenomen angst voor alles wat vreemd of buitenlands is en het succes van populistische partijen die die angst weten te kapitaliseren; we zien dagelijks en overal om ons heen ontwikkelingen die in verband kunnen worden gebracht met de aanslagen op 11 september 2001.

In de VS, het VK en niet in de laatste plaats in Nederland, lijken we met name sinds die datum sterk in ‘wij en zij’ te zijn gaan denken. Het Westen tegen de religieuze fanatici, de Judeo-Christelijke cultuur tegen de Islam, of zelfs ‘the West against the rest’; allemaal voorbeelden van hoe je de wereld op een overzichtelijke manier indeelt en zo begrijpelijk kunt maken.

Een dergelijke indeling is natuurlijk niet nieuw – kijk maar naar de bipolariteit van de Koude Oorlog. Het is echter wel interessant om je af te vragen of deze splitsing nog stand houdt over tien jaar of dat die wellicht heeft plaats gemaakt voor een nieuwe. Hoe gefabriceerd en arbitrair zo’n manier van denken ook is, mensen lijken hem nodig te hebben en de culturele elite – of het nu politici of media betreft – helpt graag een handje om deze in stand te houden of te versterken.

Hoewel sommigen na het instorten van de verschillende communistische regimes welluidende grafredes schreven om de bipolaire wereld, en zelfs de geschiedenis, te gedenken, is het wij-zij denken sinds 2001 weer in belangrijke mate het wereldbeeld van velen gaan bepalen, aan beide kanten van die willekeurige grens.

Laten we dus voorzichtig stellen dat 9/11 een keerpunt in onze recente geschiedenis vormt, afgaande op het feit dat we veel recente ontwikkelingen kunnen herleiden tot die ene gebeurtenis. Wat is, in dat licht, het belang van 20 december 2001? Was de oprichting van het weblog Sargasso op die dag ook een ‘game changing event’? Goed, die vraag stellen doet enigszins pretentieus voorkomen en is vermoedelijk ook snel en eenvoudig beantwoord, maar toch is de bredere context van globalisering, voortschrijdende technologie en democratisering van de media er één van groot belang en, vermoedelijk, zal die de komende tien jaar alleen maar meer urgentie krijgen.

We leven in turbulente tijden. Er gaat tegenwoordig bijna geen maand voorbij of een nieuw tijdperk wordt aangekondigd; het einde van de wereld zoals wij haar kennen. Althans, als we de populaire media mogen geloven. Het is echter de vraag of de Arabische lente, de introducties van de iPhone en de iPad, de mogelijke ontdekking dat neutrino’s sneller dan het licht kunnen reizen, de verkiezing van Obama en de immense en almaar groeiende populariteit van sociale netwerken als Facebook dezelfde impact zullen hebben als bijvoorbeeld de val van de Berlijnse Muur.

Want, en daar zit hem de crux, wat zonder twijfel heeft meegespeeld bij het bestendigen van alle post-9/11-ontwikkelingen, is de invloed van de media. Het wij/zij-denken, het toegenomen gevoel van onveiligheid, de angst voor het vreemde; zonder de media zouden ze bij lange na niet zo belangrijk zijn geworden. (En zouden er nooit zoveel iPads verkocht zijn, maar dat terzijde.)

De democratisering van de media, door alle snelle technologische ontwikkelingen, en de opkomst van internetjournalistiek zijn in dat opzicht zowel een vloek als een zegen. Iedereen die een beetje handig is met internet kan tegenwoordig een persoonlijke website of weblog maken die de uitstraling van een professionele nieuws- of opiniesite heeft. Kijk maar naar Sargasso.

Maar, over Sargasso gesproken, laat ik mij nu vooral op de positieve kant van deze ontwikkeling richten. Het heeft de wereld misschien niet ingrijpend veranderd, maar kritische internetjournalistiek, in de vorm van bijvoorbeeld weblogs, helpt wel om een beetje ordening en nuance aan te brengen in de snelle en chaotische ontwikkelingen in de wereld om ons heen. Je ziet soms door de bomen het bos niet meer, maar er zijn wel degelijk enkele goede, kritische weblogs die kritische journalistiek bedrijven en zo de traditionele media scherp houden. Bovendien laten ook politici zich steeds vaker informeren door deze websites.

Maar hoe zit het met de toekomst? De insteek van dit stukje zou een voorspelling moeten zijn, over hoe de komende tien jaar er uit komen te zien voor Sargasso. Kijkend naar de afgelopen jaren en de snelheid en diversiteit van alle mogelijke ontwikkelingen, kom ik tot de conclusie dat je wel een hele natte vinger nodig hebt om iets zinnigs over de toekomst te kunnen zeggen. Maar wat ik met vrij grote zekerheid durf te stellen, is dat Sargasso de komende tijd de vinger aan de pols van alle nog komende ontwikkelingen zal houden. Wat ik daarbij hoop, is dat de kritische houding het uitgangspunt blijft. Niet zomaar meehuilen met de wolven in het bos of meegaan in het uitroepen van weer een nieuw tijdperk, maar iedere gebeurtenis op zijn eigen merites beoordelen, in een juist, historisch perspectief plaatsen en vanuit verschillende oogpunten bekijken. Duiding en context geven. Dat is wat een website als Sargasso deed, doet, en zal blijven doen. Een kritisch onderzoek naar de shariawetgeving in Nederland, zoals onlangs gedaan is, is daar bij uitstek een voorbeeld van.

Dergelijke kritische onderzoeken zijn van groot belang, zeker in turbulente tijden waarin zekerheden ineens niet zo rotsvast blijken te zijn en veel mensen hun wereldbeeld vormen aan de hand van de opgeklopte, hysterische berichtgeving waarin sommige kranten en nieuwsprogramma’s grossieren. Het kritische weblog is misschien niet een game changer, maar, eigenlijk net zo belangrijk, een game explainer.