Dubieuze Europese investeringen in de Braziliaanse papierindustrie

Lokaalmondiaal belicht internationale onderwerpen vanuit het lokale en regionale perspectief. Hieronder treft u het artikel en de zojuist uitgebrachte documentaire over dubieuze Europese investeringen in de Braziliaanse papierindustrie. De documentaire werd gemaakt i.s.m. BothENDS.

In 2003 investeerde de Europese Investeringsbank (EIB) 110 miljoen dollar in Veracel. Dit bedrijf bouwt een papierpulpfabriek en legt eucaluptusplantages aan in Bahia, in het noorden van Brazilië. De komst van de fabriek zou voor veel werkgelegenheid zorgen en de regio een economische injectie geven. Sinds de komst van de fabriek trekken lokale boeren en actievoerders aan de noodklok. Volgens hen heeft de komst van Veracel een vernietigend effect op de regio.
eucalyptus brazil
Wie met een auto op verkenning gaat in de omgeving van Eunapolis (een stadje in het oosten van Bahia) zal zich van tijd tot tijd in Scandinavië wanen. Eucalyptusplantages strekken zich uit zover het oog rijkt, waardoor het landschap veel weg heeft van de eindeloze naaldbossen die je in Noord-Europa aantreft.

Ooit bestond hier alleen Atlantisch regenwoud, maar dat heeft in de loop van de afgelopen decennia plaats moeten maken voor de landbouw. Er is nog maar minder dan zes procent over van het oorspronkelijke regenwoud. De landbouw is in de afgelopen tien jaar op zijn beurt verdreven door de eucalyptusplantages. Alleen al in de gemeente Eunapolis beslaan ze 90% van alle landbouwgrond.

De fabriek van Veracel produceert nu jaarlijks 900.000 ton goedkope papierpulp voor de export naar Europa, Azië en de VS. Maar de beloofde economische voordelen die dat met zich mee brengt, blijven beperkt tot een relatief kleine groep mensen. De bouw van de fabriek creëerde 9000 tijdelijke banen, drieduizend minder dan beloofd. In 2006 had de fabriek 741 mensen in dienst, waarvan 41,7 procent een universitaire opleiding heeft genoten. Voor de laagopgeleide lokale bevolking heeft de komst van de fabriek weinig goeds gebracht. Talloze boeren hebben hun land aan Veracel moeten verkopen en wonen nu, vaak zonder baan, in de buitenwijken van Eunapolis, waar drugsgebruik en moord aan de orde van de dag zijn.

De pulp- en papierindustrie is de op vier na meest vervuildende industrie ter wereld. Bij transport en afvalverwerking wordt veel CO2 uitgestoten. En ook op lokaal niveau heeft de industrie een grote impact op het milieu.

Boeren in de gemeente Eunapolis klagen over het vernietigende effect dat de eucalyptusplantages hebben op de omgeving. De bomen zouden zoveel water verbruiken, dat er maar weinig overblijft voor algemeen gebruik. Dat is niet zo gek, als je bedenkt dat eucalyptusbomen soms worden gebruikt om moerassen op te doen drogen. De landbouwproductie is sinds de komst van de fabriek volledig ingestort. Veel producten worden nu geïmporteerd uit andere regio’s.

Ondanks dit alles ontkent Veracel dat de fabriek en de plantages enige invloed hebben op de omgeving en het milieu. Daarbij wijst het bedrijf maar wat graag op de milieuvergunningen die het verkregen heeft. Maar ook daar zit een luchtje aan. In 2008 heeft een plaatselijke rechter geoordeeld dat de eucalyptus zonder milieu-impactstudie is aangeplant en dat daarvoor Atlantisch regenwoud is gekapt. Veracel werd veroordeeld tot een boete van 20 miljoen Reais en heraanplant van oerbos waar eucalyptus is geplant.

Veracel is hiertegen in beroep gegaan, want het vonnis zou het einde van het bedrijf betekenen. Maar Veracel geniet veel politieke steun, onder anderen van de huidige gouverneur van Bahia, Jacques Wagner. Weinigen geloven daarom dat de uitspraak van de lokale rechter in hoger beroep stand zal houden.

Dit alles plaatst grote vraagtekens bij het investeringsbeleid van de EIB. De miljoenen die in Veracel zijn gestoken, bedoeld om economische groei voort te brengen, gaat ten koste van de lokale bevolking van Bahia.

  1. 2

    Zelfde is aan de gang in Uruguay, alhoewel op kleinere schaal. In een Uruguayaanse documentaire leerde ik dat, waar de extensieve veeteelt 8 man per x hectare aan de slag houdt, de eucalyptusplantages aan 1 man genoeg hebben.

    Van het weekend in een bos tussen de eucalyptusen gestaan. Gigantische bomen met dunne kaarsrechte stammen van zo’n 40 / 50 meter hoog. Ze waren 12 jaar, wat ik behoorlijk jong vond voor dergelijk grote bomen. Moderne plantages gebruiken nu bomen die dit in 6 jaar bereiken. Ergens moet de boom het spul vandaan halen om zo snel te groeien…

  2. 3

    Het Zweeds-Finse bedrijf Stora Enso is 50% aandeelhouder in Veracel. Zoals we gewend zijn van de Scandinaviërs gaan zij zeer consciëntieus met het milieu om:

    http://www.storaenso.com/sustainability/Pages/sustainability.aspx

    Zolang de markt voor pulp groeit – en dat doet hij – wordt die pulp gemaakt en dan is Stora uit milieu oogpunt waarschijnlijk de beste partij om die pulp te maken.

    Bleached Hardwood Kraft pulp is 500 tot 700 euro per ton waard en daarmee genereerd Veracel ongeveer 500.000.000 euro zegge een half miljard euro per jaar. Een goudmijn dus en eentje die bij goed bosbeheer (en dat is Stora uit welbegrepen eigenbelang wel toevertrouwd) onuitputtelijk is.

    Om dan op basis van een paar verhalen van lokale lieden te claimen dat de investering dubieus is, vind ik wel erg makkelijk.

  3. 4

    Anton, een eucalyptus plantage is een destructieve monocultuur, de bodem wordt toxisch door fenolen in de grote hoeveelheden litter, er zit blauwzuur in het jonge blad. In een eucalyptus plantage wil niks anders leven, een ramp voor de biodiversiteit en het maakt het totale ecosysteem derhalve kwetsbaar voor plagen. Eucalyptus bomen onttrekken enorm veel water aan de bodem, je ziet in de docu de drooggevallen rivier, dit heeft benedenstrooms grote gevolgen voor de drinkwatervoorziening en landbouw.

    Ons beeld van duurzame Skandinaviers is een tikkie naïef. In feite zijn Finland en Zweden een grote monocultuur, met als ‘voordeel’ dat het een inheemse soort is, minder toxisch, brandgevaarlijk als de eucalyptus. Tevens hebben de Zweden hun maatschappij beter op orde dan de Brazilianen, worden de onteigende boeren in Brazilie überhaupt wel gecompenseerd?

  4. 5

    @4: Voor Veracel is het ongetwijfeld een goede investering, maar wel een met veel negatieve bijwerkingen. Onder andere voor lokale werkgelegenheid en biodiversiteit.

    En je hebt natuurlijk helemaal gelijk, laten we die lokale lieden vooral niet serieus nemen! Stel je voor…

  5. 6

    Wat ik nog even wil toevoegen, dat ik mijn ogen niet sluit voor het feit dat de 7 miljard mensen op aarde grondstoffen nodig hebben en dat die ergens vandaan moeten komen (windenergie uit Urk bijvoorbeeld). En ja die grondstoffen zullen ook grootschalig geproduceerd moeten worden, maar dit project wekt niet de indruk dat hier sprake is van duurzame landgebruiksplanning.

  6. 7

    @Carlos: tja, dat duivelse dilemma….
    Weet je wat de EIB ontbeert? Een ethische commissie. De Rabobank heeft die wel en investeert gewetensvol Brazilië. Met o.a. een kantoor in Bahia en investeringen in de sojaproduktie. Wat ook heel lekker schijnt te zijn voor de biodiversiteit van ons eten, maar minder voor die van het Braziliaanse bos.

    Een ethische commissie dus, en je mag je ogen gerust sluiten.

  7. 8

    Gebrek aan maatschappelijke verantwoordelijkheid van EIB is duidelijk. Maar hoe zit het eigenlijk met de verantwoordelijkheid van de Braziliaanse Overheid in dit verhaal?

    Reden te meer om papier voortaan dubbelzijdig te gebruiken of gewoon een Sony E-reader by bol.com te kopen!

  8. 9

    @5 Die boeren zijn waarschijnlijk niet of onvoldoende gecompenseerd vandaar dat ze piepen. Per saldo houdt Brazilië er echter bakken met geld aan over. Dat de Scandinaviërs hun maatschappij goed op orde hebben klopt, daar kan Brazilië iets van leren. En wat betreft de kwetsbaarheid van de monocultuur: zonder bomen is de investering van – als ik mij goed herinner – 900.000.000 dollar in de upgrade van Veracel tot de huidige pulpfabriek waardeloos geworden. Dat risico is kennelijk voldoende afgedekt. Resteert het verlies aan biodiversiteit, dat is onmiskenbaar waar. Kennelijk is het geld voor Brazilië belangrijker en dat is dan weer hun keuze. Als het netto resultaat is dat Brazilië even welvarend en schoon wordt al Scandinavië kan ik mij die keuze heel goed voorstellen.

  9. 10

    Anton, ik zie dat je een rotsvast vertrouwen hebt in de economische en sociale duurzaamheid van eucalyptus plantages in Brazilië. Misschien heb je gelijk? En ja die biodiversiteit was toch grotendeels weg want daarvoor was het al landbouwgrond. Hopelijk lukt om deze plantages ondanks verdroging en bodem toxiciteit nog decennia winstgevend te runnen en zal de winst van dit 50% Zweeds-Fins bedrijf ten goede komen aan de Brazilianen. Laten we het hopen…

  10. 11

    @11 Foei toch dat globale kapitalisme, waar bedrijven winst maken door te investeren in een buitenlands projekt.

    Niet alleen in Brazilie hebben buitenlandse investeerders te stellen met tegenwerking van lokale machthebbers die voelen dat ze de grip op de traditionele manier van besturen aan het kwijtraken zijn.

    Een van de manieren die de nieuwe investeerders hebben om de te verwachte protesten op een fatsoenlijke manier tegen te gaan, en vooral als het gaat om misleidende informatie is om een objectieve baseline te creeren voordat een projekt geimplementeerd wordt. In het geval van Veracel is dit redelijk goed gebeurd, en is deze informatie ook beschikbaar,o.a. via sustainability reports en de EIA.

    Specifiek in het geval van sommige beweringen door Lokaalmondiaal, beveel ik aan om de verklaring van Veracel (in het engels) te lezen (klikmelink).

    Een pro-Veracel presentatie is te vinden op http://research.yale.edu/gisf/assets/pdf/tfd/conservation/presentations/Moreno%20Veracel%20TFD%20Presentation.pdf

  11. 12

    @pr, lees mijn comments terug en er staat nergens dat ik het kapitalisme afwijs, ik benadruk alleen het onduurzame karakter van grootschalige eucalyptus monocultuur: verdroging, toxiciteit, zero biodiversity. Het sociale aspect wordt met name door de LM video benadrukt, een feit blijft dat monocultuur bosbouw minder banen schept dan landbouw.

    Maar bedankt voor de extra informatie, ik zal het lezen. Op de cover van het rapport zie ik al dat ze aan intercropping doen, mooi zo.