In de documentaireserie ‘Ruben langs de Zuid-Chinese Zee’ reist Ruben Terlou door landen die te maken hebben met de Chinese claims op de zee. China hecht er een groot belang aan voor een ongestoorde doorvaart van schepen met Chinese producten richting Europa. De Chinese kustwacht eist overal de ruimte op ten koste van Filipijnse en Vietnamese vissers die van hun visgronden worden verdreven. De Chinese dreiging is een terugkerend onderwerp in de gesprekken die Terlou voert. Zijn gesprekspartners reageren in de meeste gevallen nogal voorzichtig en vermijden het de grootmacht bij de naam te noemen.
In Vietnam spreekt Terlou met de organisator van een conferentie over de actuele toestand in het gebied. Terlou verbaast zich over de omfloerste verwijzingen naar de dreiging die van buurland China uitgaat. Daarop krijgt hij een geschiedenislesje dat veel verklaart. Vietnam heeft als voormalige kolonie in de vorige eeuw oorlogsgeweld moeten incasseren van Japan, Frankrijk, de Verenigde Staten en China. Wij willen geen oorlog meer, zegt Terlou’s Vietnamese gesprekspartner. Wij willen vrede en welvaart. Dat lijkt geheel in de lijn van de nieuwe Vietnamese leider To Lam, die naar verwachting de balans zal zoeken tussen China en de VS.
Filipijnen
De Filipijnen zijn vooral in de ban van hun eigen leiders. Binnenkort komt in Den Haag hun voormalige president Rodrigo Duterte voor de rechters van het Internationaal Strafhof (ICC). Duterte is vorig jaar in Manilla gearresteerd en overgebracht naar de gevangenis in Den haag. Hij wordt verdacht van misdaden tegen de menselijkheid, namelijk moord en poging tot moord in het kader van de ‘oorlog tegen drugs’. De poging van zijn advocaten om hem ongeschikt te verklaren voor het volgen van een proces wegens ‘cognitieve stoornissen’ mislukte. Duterte is geschikt om ICC-procedures te ondergaan, verklaarden de rechters vorige maand. In eigen land ligt Dutertes dochter Sara onder vuur. Zij is vicepresident onder de nieuwe president Marcos jr. Tegen haar is een ‘impeachment’ procedure gestart door de oppositiegroep Akbayan. De aanklachten gaan over misbruik van belastinggeld, corruptie, omkoping en bedreiging van Marcos jr. en anderen. Daarnaast wordt ze ook beschuldigd van betrokkenheid bij de buitengerechtelijke moordpartijen van haar vader. Sara wijst alle aanklachten van de hand als onbewezen politieke intimidatie.
Mensenrechtenorganisaties telden 30.000 slachtoffers van Dutertes ‘oorlog tegen de drugs’. In nog niet één procent van de gevallen is er iemand veroordeeld. Meer dan 300 mensen hebben zich bij het ICC gemeld om te getuigen tegen de voormalige president. De nieuwe president Marcos jr., zoon van de voormalige dictator Ferdinand Marcos, is volgens de oppositie geen haar beter dan zijn voorganger. Hij heeft zich niet gehouden aan zijn verkiezingsbelofte om de prijs van rijst laag te houden. Meer dan 545 miljard peso aan fondsen voor waterbeheer zou zijn weggesluisd naar privézakken.De repressie van minderheidsgroepen gaat op dezelfde voet door. Dat Marcos jr. door Donald Trump opgenomen is in zijn Vredesraad is ronduit absurd. Mensenrechtenorganisatie Karapatan meldt dat sinds het aantreden van Marcos jr. nog steeds bijna 700 politieke gevangen vastzitten. Er vinden ook nog steeds buitengerechtelijke moorden plaats.
De oppositie tegen het regime is niet verzwakt. Op het eiland Mindanao kwamen eind vorig jaar, leiders van inheemse groepen en boerengemeenschappen, jongerenorganisatoren, parochiemedewerkers, geestelijken, vrouwelijke mensenrechtenverdedigers en maatschappelijke organisaties bijeen voor een conferentie van de organisatie Mindanao Climate Justice. Klimaatopwarming is een hoogst actueel onderwerp in het land waar de natuurrampen elkaar in steeds sneller tempo opvolgen. De rol van de katholieke kerk in de oppositie is opmerkelijk. Het uitgangspunt is dat de betrokken gemeenschappen niet alleen slachtoffer zijn van de crises, maar ook voorvechters van verzet en vernieuwing.
Japan
President Marcos jr. is net als zijn vader een pion van de VS. Anders dan zijn Vietnamese ambtgenoot To Lam. De Amerikanen hebben in de Filipijnen nog steeds militaire bases. Maar ook Marcos jr. stelt zich voorzichtig op tegenover China. Op de ASEAN top van Zuid-Aziatische landen in oktober nam de Filipijnse president het op voor zijn vissers. Indirect beschuldigde hij China. In zijn toespraken noemde Marcos geen specifiek land, maar een overheidsbron, die anoniem wilde blijven bevestigde dat de president China bedoelde.
Aan de noordkant van de bedreigde zeewateren is de kritiek op China een stuk openlijker en minder pacifistisch. In Japan heeft premier Sanae Takaichi van de Liberale Partij zondag de verkiezingen met grote overmacht gewonnen. Naast haar economische programma en haar antimigratiebeleid lijkt ook haar standpunt inzake China een rol gespeeld te hebben. In november heeft ze tot grote verontwaardiging van China gezegd dat Japan militair tussenbeide zou komen mocht China proberen Taiwan in te nemen. In antwoord op de steun van Trump schreef ze: “Het potentieel van onze alliantie is grenzeloos.” Het pacifisme dat Japan na Hiroshima lang in stand heeft gehouden lijkt uitgedoofd.