Architectuur 2.0 en het Antwoord op Alles of toch Niets?

Hier een crosspost van een stuk van Apostolov van Panzerfaust.org dat wij met dank overnemen. U kent hem van de serie “Afslag Apostolov” van afgelopen zomer.

koppen_vp3_408

Afgelopen vrijdag was het zover. Het meest besproken evenement op de Architectuuragenda van de afgelopen maand in de Doelen te Rotterdam. Architectuur 2.0 zou even antwoord kunnen geven op de vraag der vragen in de architectuur: waar moet het heen met de architectuur? Of zoals in de ondertitel gesuggereerd werd: What is the destiny of Architecture?

De groten der Nederlandse rivierklei werden opgetrommeld om eens even dit lot of noodlot van de architectuur te bespreken. Francine Houben (Mecanoo), Wiel Arets (Wiel Arets), Ben van Berkel (UNStudio), Willem-Jan Neutelings (Neutelings-Riedijk), Winy Maas (MVRDV) en Rem Koolhaas (OMA) mochten uitvechten wat dit lot nu eigenlijk was en presenteerden hun visie op de toekomst van de architectuur. Tenminste dat was de bedoeling.

Het symposium was georganiseerd door het NAi, onder leiding van Ole Bouman, die tevens moderator van de dag was, bestond uit lezingen van bovengenoemde gerenommeerde architecten, maar ook uit toespraken van Ivo Opstelten, Eelco Brinkman en Rijksbouwmeester Mels Crouwel. Tussendoor werd het werk getoond van 4 jonge Nederlandse Architecten die in minder dan 5 min hun recentste werk konden tonen en er tegelijkertijd een mini-visie op nahielden.

De dag werd geopend door Ivo Opstelten, die naar eigen zeggen de architectuur altijd een warm hart heeft toegedragen. De relatie met zijn stad Rotterdam, ook wel de eeuwige bouwput genoemd, werd gemaakt. Voordat het hele gebeuren van start was gegaan had ik Opstelten nog moederziel alleen de trap op zien sjokken, verbijsterd over het feit dat hij niet als bekende Nederlander werd herkend. Toen ik hem aankeek en zijn diep penetrerende blik mij passeerde voelde ik enkel de neiging om weg te kijken, de plaatsvervangende schaamte negerend.

Francine HoubenDe spits werd afgebeten door Francine Houben van Mecanoo architecten. Mijn vrees, en naar ik geloof die van vele anderen, werd werkelijkheid. De gevierde Nederlandse architecten zouden dit symposium aangrijpen om enkel hun werk te etaleren. Mels Crouwel (Rijksbouwmeester) noemde dit in zijn afsluitende kritiek en conclusie cynisch ‘veredelde bureaupresentaties’. Compleet humor- en schaamteloos vertelde Francine dat ze later die dag nog een opening van een gebouw van haar in Dordrecht had en later in Nijmegen. Afgezien van het feit dat ze compleet niet inging op de stelling van het symposium was deze presentatie een opsomming van werken waarvan echt iedereen het bestaan al van wist. “Oh daar had je die prijs voor gewonnen?, goh“. Nu is het zo dat het werk van Mecanoo mij nooit echt heeft kunnen boeien met als gevolg dat ik enkel wakker bleef doordat ik luttele momenten daarvoor nog een espresso of 2 naar binnen had gegooid.

Wiel AretsWiel Arets, deed eigenlijk hetzelfde maar op de een of andere manier een stuk frivoler en met een overtuiging zodat zelfs zijn Limburgse accent mij in eerste instantie niet opviel of irriteerde. Wat een prachtige man is dit toch, en wat een geweldige architect. Een architect zoals een architect hoort te zijn, zwart gekleed, hoornen montuur en een sympathieke uitstraling. Een architect die eigenlijk alles kan verkopen, van architectuur tot product ontwerp. Het was heel aardig om te horen dat deze man de gehele industrie reduceerde tot een tijdverdrijf. Wiel Arets over industrieel ontwerpen: “Och dat doe ik altijd in het vliegtuig even tussendoor“. En dat terwijl Arets een hele productlijn bij Alessi heeft lopen.

Ben van BerkelDe man van de computer-architectuur, de man van de verstilde verkeersstromen, dé Ben van Berkel was als derde aan de beurt. In wederom een presentatie over de werkwijze van het bureau van Ben van Berkel: UN Studio, gaf van Berkel toch een aantal uitgangspunten voor de architect in het algemeen. Weliswaar gedestilleerd vanuit zijn eigen bureau, maar toch met een advies aan de rest van de architecten en architecten-to-be’s dat deze manier toch wel dé manier is. Zo verkoos hij de organisatie van een gebouw boven de vorm van een gebouw en ziet het tweede als gevolg van het eerste. Naast een kleine ergernis over de verminderde rol van de architect aan de onderhandelingstafel ten gunste van allerhande malafide bouwmanagers, viel van Ben van Berkel ook al geen wereldschokkende proclamaties te verwachten.

Willem-Jan NeutelingsEn toen was het de beurt aan de man die in één klap deze totnogtoe voorspelbare en weinig inspirerende dag goed maakte. Door een presentatie te geven met enkel 5 slides waar geen enkel beeld op te zien was, slechts de titels van de hoofdstukken, maakte hij gehakt van alle presentaties voor hem. Hier stond een architect die deze dag wilde aangrijpen om daadwerkelijk iets te zeggen in plaats van voor de zoveelste keer een saaie presentatie te geven over wat zijn/haar bureau zoal doet. Willem-Jan Neutelings, van het bureau Neutelings-Riedijk, rekende af met alle architecten die in hun werkzame leven denken wetenschapper, journalist of whizzkid te kunnen spelen. “..Het lijkt me dat architecten matige wetenschappers zijn.”. Architecten verschuilen zich achter allerlei andere vakgebieden om op de een of andere manier hier betekenis aan te ontlenen. Want betekenis, dat mist de architectuur van vandaag. Eindelijk iemand die het sterrengedrag van de architect als alleskunner aan de kaak stelde. Zo hekelde hij de tendens in het architectuurdebat dat enkel gaat “over megalomane projecten in exotische oorden en grootschalige voetbalstadions en musea in plaats van de problematiek van de volkshuisvesting, waaruit het echte werk voor 95 procent bestaat“. Dit noemde Neutelings de zogenaamde Bulk van de totale bouwsom. De afgelopen 20 jaar is er een groter volume neergezet dan de afgelopen 5000 jaar bij elkaar, maar het debat is nog nooit zo armoedig geweest. Jammer dat Rem nog niet gearriveerd was.

Winy MaasNa zulk retorisch geweld op het scherpst van de snede bleek het moeilijk voor de 5e spreker, Winy Maas van MVRDV, om hier goed op in te spelen. De lezingen zijn natuurlijk allemaal al voorbereid en niemand had waarschijnlijk rekening gehouden met het relaas van Neutelings, die hiervoor een lange staande ovatie mocht ontvangen. Winy Maas zijn beroepspraktijk is nu precies waar Neutelings aan refereerde. De van Koolhaas geleende tactiek om vuistdikke boeken te maken die wetenschap suggereren ziet men terug bij KM3 van MVRDV. Quasi-wetenschap en diagrammen esthetiek. Maar in feite doe ik hiermee de onschuldige benadering van MVRDV tekort. Elke opdracht wordt door een kunstje omgedraaid tot een idee of vorm die tot de verbeelding spreekt. De markthal op Blaak in Rotterdam en woongebouw Mirador in Madrid zijn daar goede voorbeelden van. Hier ligt dan ook eigenlijk de kracht van MVRDV, niet als cynische architectuurnazi’s maar juist als frisse sprankelende denkers die niet vastlopen in wetmatigheden. Desalniettemin geen antwoord op Willem-Jan Neutelings, misschien kan De Profeet uitkomst bieden.

Mels CrouwelOmdat Rem Koolhaas natuurlijk te laat was, kwam eerst Mels Crouwel met de ‘final thought’. In een scherp betoog analyseerde hij de lezingen van de voorgaande architecten en liet zich kritisch uit over diegene die deze dag aangrepen om hun bureau schaamteloos te promoten. Ook weer niet te kritisch eindigde hij elke bespreking met een positieve draai en wist hij zelfs Francine Houben haar poging een klein beetje recht te praten. Hij prees Neutelings dan ook om zijn moedige poging daadwerkelijk wat van deze dag te maken. Met ironie en een scherp vermogen tot snelle analyse zette hij uiteen dat de Nederlandse architectuur niet in een crisis zit, maar dat de openbare ruimte, de leegtes van de stedenbouw in een diepe crisis verkeert. De verwaarlozing en verrrommeling van de openbare ruimte die de architectuur aaneen zou moeten smeden is vandaag de dag een groter probleem dan de architectuur zelf. Ik moest grijnzen en bedacht me dat Nederland behoefte heeft aan een nieuwe Berlage. Iemand die opstaat en iedereen de mond snoert met perfectie op alle schaalniveaus. Ik wilde bijna opstaan, maar toen kwam Rem binnen.

Rem Koolhaas - De ProfeetMidden in de discussie die de afsluiting van de dag zou moeten vormen kwam Koolhaas binnenwandelen met zijn kenmerkende lange zwarte jas. “Elvis is in the building“, werd zuchtend in de zaal vastgesteld. Een interessante discussie werd onderbroken om de laatste lezing van de dag van de Vader der Moderne Architectuur te kunnen meemaken. Koolhaas hield in een tergend saai en monotoon betoog een lezing over bondgenootschappen. Hij ziet de architect als spil tussen politiek, massa, journalistiek en wetenschap. Aan de hand van verschillende bondgenootschappen die Hij en Zijn bureau sloten met verschillende partijen liet hij zien dat de architect zich niet kan afsluiten van de grotere krachten in onze wereld. Zijn bondgenootschap met Romano Prodi bijvoorbeeld heeft OMA in staat gesteld om de vormgeving voor de Europese Unie te mogen ontwerpen. Koolhaas liet het spreekgestoelte waarop Bush ongemakkelijk leunde zien dat van Zijn hand was. Koolhaas bevestigde vol trots dat dit toch wel het hoogtepunt van Zijn meer dan 30-jarige loopbaan in de architectuur was. Dat Zijn uiteindelijke ambitie hoger ligt dan die van de futiele architectuur was misschien al duidelijk, maar was nu onmiskenbaar geworden. Koolhaas = God

De afgebroken discussie werd niet meer voortgezet tot grote teleurstelling van mij en de zaal. De sterrenstatus van met name Rem werd hierdoor natuurlijk weer bevestigd en de vraag is of je Koolhaas een volgende keer zou moeten uitnodigen. Het patroon wordt voorspelbaar en inhoudelijk is het debat armoedig achtergelaten. Misschien dat ik op zoek moet gaan naar een nieuwe Profeet, Willem-Jan, kom je een keer een kopje koffie drinken?

  1. 1

    Het probleem met architecten is dat je oud bent voordat je een toonaangevende rol in ‘het debat’ speelt. tegen die tijd ben je echter je veerkracht, idealisme en jeugdig enthausiasme verloren en heeft je ego genoeg voeding gehad om uit te groeien tot het formaat van een kleine planeet. Gelukkig staat er ook in deze wereld non stop een jonge generatie te popelen om de oude plat te stampen en te roepen; ‘Wij doen alles anders!’ Jan-Willem had ik graag zien spreken.

  2. 10

    Goeie post, ik was erbij en dit is een accurate samenvatting. Jammer dat er niets gezegd wordt over de ‘pitches’, zoals de 5 min. praatjes werden genoemd. Die waren eigenlijk kwa gepresenteerde projecten en themathiek interessanter en een stuk hedendaagser dan de grote verhalen. Want laten we wel wezen. Alle sprekers zijn overblijvers van de Superdutch periode, eind ’90. De thema’s van nu, probleemwijken, CO2 etc, werden nauwelijks tot niet benoemd.
    Wel jammer dan Brinkman er was, die voegde echt niets toe.

  3. 13

    Jawel, mooie presentatie van 8 presentaties en een rijkscommentaartje.
    Geen ideeën gehoord over wat er in 2008 in Plasterk’s architectuurplan moet komen te staan? Niks gehoord over architecten die de maakbaarheid van dit land weer in de steigers moeten zetten? Geen commentaar op de invloed van buitenlandse architecten, waarvan sommigen haagse burgers dreigen te onthoofden met hun ontwerp?
    Dat mis ik een beetje in dit aardige overzicht.
    Apolov’s recensie over wat er daar ter sprake is gebracht, deed me ineens hieraan denken:
    [img]http://www.peterspagina.nl/images/JanSchaefer.jpg[/img]

  4. 14

    Haha @ Peter, ik herinner me dat het “In gelul kun je niet wonen” was, maar misschien is dat een verbastering. En ach ik had natuurlijk alles wel kunnen beschrijven en die pitches ook moeten meenemen, maar het ging uiteindelijk om die 6 architecten die momenteel de Nederlandse architectuur actief in het buitenland aan het uitdragen zijn.

  5. 15

    @Apostolov: misschien heeft-ie het inderdaad krachtige gezegd en vond de pvda het destijds beter het wat ‘diplomatieker’ op de verkiezingsaffiesjes te zetten.
    Dat architecten hun blik op het buitenland richten, lijkt me logisch. Ze voelen zich tenslotte veel meer dan een uit de kluiten gewassen lego-bouwer met bepaalde maatschappelijke verantwoordelijkheden. Nee, ze zijn artiesten, kunstenaars. En daar is nederland natuurlijk een veel te klein podium voor.
    Jammer voor ze dat bijna niemand wat ziet in het idee van CDA’er van Geel. Dan hadden ze prachtige ontwerpen kunnen maken om Dubai naar de kroon kunnen steken.

  6. 16

    @peter: “Prachtige ontwerpen kunnen maken om Dubai naar de kroon te steken.” ????
    Hm, misschien een hele erge contradictio in terminis. Wat voor idee had van Geel dan eigenlijk, ik kan me niets herinneren?

  7. 17

    Grappig, Men organiseerd een evenement met de vraag of architectuur een reactie heeft op de maatschappelijke problemen om ons heen.
    Wie nodigt men uit? Juist die groep architecten die er in uit blinken hun visie aan de maatschappij op te dringen, alsof iemand nog staat te wachten een volgende variatie in het Modernisme.
    Verwacht men van zulke mensen dan een zinnig antwoord? Of is dit weer het zoveelste gevallletje ‘lekker onder mekaar’?

    Je verwacht toch ook niet dat de Radiohead wat geks gaat doen?

  8. 19

    Architectuur als teken van de tijd?

    humor- en schaamteloos?
    Zeer herkenbaar en beeldend.

    Wat wil je nog meer. Een geweldig symposium toch? De werkelijkheid en waarheid wordt je voor de voeten geworpen door zelfgenoegzame bouwmasturbeerders. What is the destiny of Architecture? Het antwoord is gegeven: de huidige weg is doodlopend en het is wachten op de ommekeer.

    De gevierde Nederlandse architecten zouden dit symposium aangrijpen om enkel hun werk te etaleren. Mels Crouwel (Rijksbouwmeester) noemde dit in zijn afsluitende kritiek en conclusie cynisch ‘veredelde bureaupresentaties’.

    Egocentrisme, materialisme en borstklopperij.
    What’s new?
    Je moet jezelf promoten.
    Overal en altijd.

    Het is het adagio van de architecten door de eeuwen heen. Als je jezelf niet promoot doet niemand het voor je en sterft je idee. Alleen je gebouw telt, en bouwen kun je alleen als mensen je kennen. En daar helpt alleen schaamteloze borstklopperij.

    Je had ze beter kunnen doodzwijgen.

    Zeker als je de zienswijze van Koolhaas beschouwd: […]de architect als spil tussen politiek, massa, journalistiek en wetenschap gvd wat een arrogantie. Tering wat een hufterige zienswijze.

    Architecten moeten gebouwen maken en verder hun kop houden.
    Het doet me denken aan al die kunstenaars die alleen nog maar kunnen praten over alles dat hen inspireerde en de filosofieën waar hun werk mee te maken heeft. HUN verhaal. Het naar binnen gerichte ego. Maar als je nou echt kijkt wat ze gemaakt hebben slaat het allemaal nergens op. Gebakken lucht. Maak nou echt eens wat mensen inspireert en boeit.

    Inderdaad een prima log.

  9. 22

    @HansR, doodzwijgen goed idee. Een radiostilte afkondigen over bovenstaande architecten. Probleem is echter de invloed die van deze personen uitgaat, en met name van Koolhaas. 3 sprekers zijn zelfs afkomstig uit de OMA-stal, dus eigenlijk ook projecten van Koolhaas.

    Egoïstisch-materialistische grandeur = Super-Dutch? Misschien is die stroming niet alleen het terrein van architecten, maar ook de excessen van onze economische vooruitgang.

    @T, nee dat verbaasde mij eigenlijk ook, het werd geeneens genoemd. Een Neutelings die ‘terug naar het ambacht’ wil, is natuurlijk ook als de dood voor retro-architectuur. Die architectuur behoort tot de 95% bulk architectuur, niet de 5 % die bovenstaande personen maken.

  10. 23

    Ik had graag willen weten hoe zij tegen blob-architectuur en historiserende architectuur aankijken. Maar dat het niet is besproken geeft denk ik aan dat ze in ieder geval geen hoge pet op hebben van historiserende architectuur.

  11. 26

    @buleh gila

    Een stukje ijdelheid hoort bij het kunstenaarschap maar het punt is natuurlijk dat architecten dingen maken waarin mensen moeten wonen of werken of waar ze steeds tegen aan moeten kijken. Heel iets anders dus als een schilderij.

    Architecten hebben ook meestal een soort visie op de maatschappij en die visie kan behoorlijk rampzalige gevolgen hebben, kijk bijvoorbeeld naar de Bijlmer.

    Het is jammer dat historiserende architectuur niet is besproken. Ik geloof dat veel mensen in een wijk met historiserende architectuur willen wonen. Misschien hadden de sprekers van Architectuur 2.0 wel goede ‘argumenten (over smaak valt niet te twisten of wel?)’/argumenten tegen historiserende architectuur maar dat weten we nu niet.

    Daarnaast vraag ik me altijd af waarom er in Nederland zo klein wordt gebouwd, er moeten meer huizen van drie verdiepingen in plaats van twee verdiepingen worden gebouwd. Zo wordt de grond ook beter benut. Als je bij de bouw gewoon een extra verdieping bouwt dan kost dat volgens mij helemaal niet zo veel meer. Maar als je later je huis wil verbouwen door er een extra verdieping op te zetten dan is dat wel heel duur.

  12. 27

    @T

    Wat betreft visie op maatschappij… Een planoloog of een stedebouwkundige heeft die rol in veel grotere mate dan een architect. Die is immers vaak alleen bezig met dat ene gebouw. Daarbij veronachtzamen ze de context van dat gebouw regelmatig. Zie Stopera A’dam.

    In het geval van de Bijlmer zijn het dus ook niet architecten die aan dat debacle schuldig zijn maar planologen en stedebouwkundigen.

  13. 29

    @buleh gila

    Misschien zijn stedebouwkunduigen en planologen belangrijker maar er moet toch een architect geweest zijn die die Bijlmerflats heeft getekend.

    Maar bijvoorbeeld bureau MVRDV, waar Winy Maas werkt, doet ook onderzoek naar naar stedelijkheid en landschapsarchitectuur (Wikipedia). UNStudio van Ben van Berkel houdt zich ook bezig met stedenbouw en infrastructuur. Ik vraag me af hoeveel onderscheid er is tussen architecten en stedebouwkundigen.

    @mesacline

    Ja een plat dat zal het wel goedkoper maken maar ik zie dat veel nieuwbouw huizen wel een zolderverdieping hebben maar die zolder is dan wel klein. Maar 30.000 euro is inderdaad wel goedkoop, dat valt me reuze mee.

  14. 30

    Ter aanvulling op #15,16 en 18:
    zag ineens een illustratie van het Innovatieplatform, in een artikel van Trouw. Kunnen de architecten zien hoe ze Dubai kunnen evenaren. Met een tulp voor de kust.
    Met innovatie shiet het nog niet echt op in nederland, zeker als een architect een knik maakt voor Balkenende.

  15. 31

    Moeten architecten alleen hun kop houden en bouwen? Is Willem-Jan Neutelings de nieuwe Messias?

    Ik moet je meegeven dat Willem Jan Neutelings een alleraardigste column neerzette, en daarmee een staande(?) ovatie ontving, wellicht omdat alles wat daarvoor was zo tergend tenenkrommend was, en een belediging aan de zaal, waarvan iedereen de mooie plaatjes toch op zijn minst al een paar keer had mogen meekrijgen.

    Om even verder te reageren:
    Het debacle van de bijlmer is beter te relativeren in het naoorlogse tijdperk met een woningentekort van een paar miljoen. Wijken als de bijlmer zijn niet alleen in Nederland zo gebouwd, deze zijn over de gehele wereld zo neergezet. Er moest als de sodemieter gebouwd worden, en de bijlmer was bedoeld als een mooi project en ontworpen voor allerlij gezellige rijke middenklassers.

    Wouter van Stiphout heeft met crimson in het boek Wimby! wat sinds kort in de boekhandel ligt hier een alleraardigste beschouwing op gegeven. De vraag is natuurlijk of het nou werkelijk ligt aan de architectuur en stedenbouw, of dat ghetto vorming meer te maken heeft met dat de gezellige middenklasse waar iedereen bij wil zijn en bij wil wonen niet groot genoeg is om het overal gezellig te maken, en dat gezellige middenklassers bij andere gezellige middenklassers willen wonen, ongeacht de architectuur. Economische en sociale tendensen zullen hier invloedrijker zijn dan het ontwerp van de bijlmer.

    Hadden de grote groepen minderheden bij een andere architectuur vanzelf tot een rijke, intellectuele middenklasse geworden zijn?

    En moeten architecten en stedenbouwkundigen nog meer in zichzelf gekeerd alleen nog maar naar haar eigen dicipline kijken? Is het stiekempjes niet allemaal veel te simpel?

  16. 32

    Een broer van me woonde jarenlang in een soort Bijlmercomplex ten noordoosten van het CS Rotterdam, dichtbij metro en Jonker Frans, veel allochtonen. Maar dan zonder groen en allerlei kleine binnenplaatsjes, en wel een fris verfje op de galerijhekken. Jij kent het vast wel Arend, en Apo. Afgezien van een weinigje vandalisme en een inbraakje nu en dan leek dat best een aardig hoofdidee om die 1000en te laten wonen. Of heb ik het mis ?

  17. 33

    Je hebt het niet mis. De wijken in de wederopbouw periode, van de jaren ’50 tot ’70 zijn geboren uit noodzaak. Er moesten snel, veel goedkope woningen worden gebouwd, met name in de jaren ’50 toen de Nederlandse economie en met name de Rotterdamse op zijn gat lag.

    Er zijn m.i. alleen een aantal cruciale ontwerpfouten gemaakt bij het ontwerp van wijken als de Bijlmer en Ommoord (R’dam). Kijkt men bijvoorbeeld naar de plattegrond dan ziet men een heel aardig geometrische compositie in een honingraat structuur. Niks mis mee als abstract schilderij. Maar hier gaat het dus mis. Deze wijken zijn ‘vanuit de lucht’ ontworpen. In hele mooie vogelvluchtperspectieftekeningen zien we een nieuwe moderne wijk met veel groen, niet realiserende dat het oog van de vogel op zo’n 800 m hoogte vliegt. Hetzelfde geldt voor het geschuif van de maquettes. De schaal en daarbij de menselijke maat wordt over het hoofd gezien.

    Dan is er nog het aspect van de vormgeving van de plint van de gebouwen, zeg maar de begane grond en 1e verdieping. In de Bijlmer en Ommoord zie je daar een grijze plint, alsof je een mooie witte wand even met een grijze lijn afsluit. In werkelijkheid zijn dit de verdiepingen waar een mens het eerst tegenaan kijkt, indien men er voor staat. En juist op die lagen werden bergingen en parkeergarages gerealiseerd. De meest sociaal onveilige plekken die je maar kan bedenken. Monofunctionaliteit is sindsdien gelukkig passé.

    En Mescaline, ik ken dat wijkje, rijdt er met de bus wel eens langs. En ik verwonder me steeds dat ik denk: “dat ziet er wel gezellig uit voor een modernistisch opgezette buurt”. Het is wel een stuk kleiner dan ommoord of de Bijlmer, misschien zit t m daarin, maar zeker weten doe ik het niet.

    En Arend heeft het ook bij het juiste eind. Ik geloof alleen niet dat de Architectuur helemaal machteloos is, maar het is bekend dat de Architectuur een gevolg is van maatschappelijke en sociale ontwikkelingen en niet andersom. Dat hebben de 20e eeuw en de modernisten wel duidelijk gemaakt.

  18. 34

    Ik kan me niet voorstellen dat planologen en architecten helemaal machteloos en invloedloos zijn. Als wel dan zijn hun bespiegelingen en gedachtekronkels van geen enkel belang.

  19. 36

    Ik vind het wel mooi dat Architectuur (Binnenhuis-, Buitenhuis-, Productontwerp-)uiteindelijk een vak is waar alle mensen meteen Het Beste in het Universum van verwachten. Dan hebben Biologen, Taalkundigen, Chemici, Sociologen, Economici, Historici, Mathematici enz het toch iets makkelijker. Pssss, oeps, moeilijker.

  20. 37

    Iedereen heeft een mening over architectuur en denkt ook mee te kunnen praten over architectuur. Dat is natuurlijk wel positief voor het draagvlak van het debat maar desastreus voor inhoudelijke discussies.