RECENSIE - Terwijl alle publieke praatpalen blijven wijzen naar buitenlandse bedreigingen zijn er gelukkig ook nog mensen die aandacht vragen voor de binnenlandse bedreiging van de democratie en de rechtsstaat. Het jaar dat wij antifascisten werden is een boekje van een groep mensen die zich verenigd hebben om tegenwicht te bieden tegen allerlei nieuwe vormen van fascisme.
Antifascisme moet normaal worden, is de boodschap. Fascisme bedreigt de democratie. Dat was niet alleen vroeger zo. Kenmerken van fascisme zoals we die uit de geschiedenis kennen zien we vandaag de dag in eigentijdse vormen opnieuw: het leiderschapsprincipe, de uniformering van ‘het volk’, de uitsluiting en vervolging van minderheden, het appelleren aan een nationale wedergeboorte, en zelfs de toepassing van geweld. ‘In essentie is fascisme een beweging die zich voedt met onvrede over democratisering en die vervolgens democratie gebruikt om die de nek om te draaien’, schrijven de auteurs. ‘Democratie probeert verschil van mening in goede banen te leiden…door het conflict te institutionaliseren…door allerlei vormen van tegenmacht te organiseren…het is een open uitnodiging tot meerstemmigheid en dus onenigheid…De kern van democratie is daarom pluriformiteit.’ Zo beschouwd moet het toch in een democratische samenleving volstrekt normaal zijn om zich te keren tegen de tendens om dit alles om zeep te helpen? Maar wat gebeurt er? Een meerderheid van de Tweede Kamer stemt voor een motie van FvD, PVV en BBB om ‘antifa’ als ’terroristische organisatie’ aan te merken. Los van het feit dat de regering de motie makkelijk naast zich neer kan leggen omdat ‘antifa’ nu eenmaal geen organisatie is, kunnen we deze uitspraak, die ook door de VVD werd onderschreven, wel als een dieptepunt beschouwen van de hedendaagse Nederlandse politiek. Het versterkt de oproep van de groep die dit boek schreef om ook antifascist te worden en alle vormen van fascisme met woord en daad te bestrijden. ‘Het is noodzakelijk. Het is vanzelfsprekend. En het werkt.’ Je kunt op dit punt niet volstaan met een neutrale houding van enerzijds, anderzijds.
Maar de bestrijding van het fascisme lijkt mij toch niet zo makkelijk als de auteurs van Het jaar dat wij antifascisten werden het doen voorkomen. Er is nogal wat tegenwind. Antifascisme wordt geframed als extreem, radicaal. En veel media zijn eerder geneigd radicaal rechts te normaliseren dan antifascisme. Radicaal rechtse geluiden krijgen veel aandacht, ze worden voortdurend herhaald in debatten en kritiek heeft niet zelden een averechts effect. Het is ‘spelen met vuur‘ zoals onderzoekers van de universiteit van Utrecht al een paar jaar geleden concludeerden. Daartegenover vind ik de adviezen die in dit boek worden gegeven af en toe wel erg vaag en naïef. Solidariteit bevorderen, jawel. Maar de meeste mensen komen maar heel moeilijk uit hun bubbel. Met andersdenkenden ‘samen onderzoeken hoe realistisch een zondebokstrategie is’. Kom op, zeg! Je komt er echt niet met een standaard therapie voor gedragsbeïnvloeding. Het fascisme is keihard en niet louter een cultuurfenomeen. Er is ook een materiële onderbouw. Kijk wie extreemrechts promoten met hun kapitaal, hun relaties, hun macht. Er is meer te bestrijden dan foute gedachten.
Een laatste vraag. Ik begrijp niet dat de auteurs anoniem willen blijven. Ze presenteren zich met een website onder de naam Wombats als een ‘affiniteitsgroep’ voor alledaags antifascisme. Waarom zou je dit anoniem doen? Toch niet vanwege die domme Tweede Kamer-motie? Anoniem blijven suggereert toch een beetje dat het om een heel bijzonder soort actie gaat. Maar als je pleit voor het normaliseren van antifascisme, als je het opkomen voor democratie, solidariteit en pluriformiteit vanzelfsprekend en noodzakelijk vindt, wat houdt je tegen dit met open vizier te doen?
Het jaar dat wij antifascisten werden. Wombat (red.) Uitgeverij Mazirelpers/Walburgpers, €22,50.
Reacties (7)
Er wordt constant geroepen ‘wij zijn met meer.’ Dat klopt, maar in de praktijk blijft die meerderheid vooral stil. Omdat de laatste maatregel ‘ons’ niet lijkt te raken, omdat we verwachten dat ‘wij’ ons leventje nog wel even zo voort kunnen zetten.
Maar onze vrijheid is rechtstreeks verbonden aan de vrijheid van hen wiens vrijheid op dít moment wordt beperkt. Solidariteit was nog nooit zo nodig en tegelijk zo in je eigenbelang. Want als je blijft wachten behoor je vroeg of laat óók tot een minderheid die op de schopstoel zit.
De term Antifa verwijst naar een specifiek groepje radicaal-linksen. Dus elke keer dat woordspelletje met antifascisme is onzinnig. Als er kritiek is op Antifa dan gaat het om gebeurtenissen waar een groepje mensen met vlaggen met een vlag verdeeld in een driehoek rood en driehoek zwart. En dat is de vlag van het sociaal-anarchisme of anarchosyndicalisme. De andere symbool is vaak een witte vlak met een zwarte vlag (anarchisme) voor en een rode vlag (socialisme) daarachter, plus nog vaak de tekst “Anti-Fascistische Aktie”. En dat is wel een organisatie met veel anarchisten. (En nee, anarchisten zijn niet perse tegen alle organisaties.) Als mensen tegen Antifa ageren dan agiteren ze tegen dat soort groepen. Anders zouden ze niet de term “antifa” gebruiken maar “antifascisme”.
Ik ben voor vrijheid en democratie, maar dat betekent niet dat ik dan perse op de VVD moet stemmen. Alleen maar omdat die afkorting verwijst naar Volkspartij voor Vrijheid en Democratie. Communisme komt van commune, gemeenschap. Een gemeenschapsmens hoeft nog steeds niet een communist te zijn.
Dat ik een antifascist ben, betekent gewoon dat ik recht heb om de Antifa te bekritiseren, omdat dat het een label is waaronder een kleine groepje een bende maken.
Volgens mij ontzegt niemand je het recht om antifa te bekritiseren. Waar antifa in dit stuk wordt genoemd, gaat het over de motie om antifa, in strijd met de feiten, tot terroristische organisatie te verklaren. Dat gaat wel wat veder dan bekritiseren. En die motie is nog aangenomen ook door de Tweede Kamer. Terwijl er na geweld van extreemrechts altijd weer Kamerleden klaarstaan om te roepen dat ze het geweld weliswaar afkeuren, maar begrip hebben voor de onvrede. Dat contrast is wel erg groot, met name bij de voormalig democratische VVD.
Als mensen een veelvoorkomend definitie pakken van “terrorisme” waar dat gaat over geweld gebruiken voor politieke doeleinden, dan valt het geweld van Antifa (specifieke radicaal linkse groep die de mantel van antifascisme opdoen en zich identificeren onder label “Antifa”) dan ook onder terrorisme.
En dat extreem rechts terrorisme (zoals in Engelen) fout is, is bekend en een groter probleem dan links terrorisme op dit moment. En dat is bij ons (vreedzame prodemocratisch linkse mensen) bekend. Maar dat is geen argument om “Antifa” gelijk te stellen met alle antifascisten.
Als “mensen” er maar wat op los lullen over terrorisme moet de meerderheid van de Tweede Kamer dat ook maar doen? Niet alle geweld uit politieke motieven is terrorisme. Een demonstrant die een baksteen gooit is nog niet meteen een terrorist. Maar wel strafbaar natuurlijk. En verder kan antifa onmogelijk een terroristische organisatie zijn, omdat het geen organisatie is.
Gelukkig is er dan ook niemand die dat in deze discussie doet. Zoals ik je hierboven ook al duidelijk probeerde te maken.
Jammer dat je het doel van van het boek over alledaags antifascisme laat verdwijnen achter je bezwaar tegen een bepaald groepje. Ik zou zeggen ga mee met het streven van de auteurs van dit boek om antifascisme te normaliseren terwille van het behoud van de democratie. Lijkt me belangrijker dan het aanklagen van een ‘klein groepje dat er een bende van maakt’.
Het is gewoon belachelijk en wanstaltig om het over “antifa” te hebben. Totaal irrelevant en niet ter zaken doende in de tegenwoordige tijd. Het is puur rechts populisme dat heel gevaarlijk kan uitpakken voor de gehele samenleving. De intenties zijn volstrekt verwerpelijk. Zie de indieners van de motie.